«Ναι, γνώριζα τον Χριστόδουλο Ξηρό και άλλο ένα μέλος της 17Ν». Αυτή η αναφορά του 50χρονου κεραμοποιού Νίκου Παπαναστασίου στη διάρκεια της ανακριτικής διαδικασίας ίσως είναι η μοναδική που μπορεί να ρίξει ένα αμυδρό «φως» στην παρουσία και στον ρόλο του πιο μυστηριώδους μέλους της οργάνωσης. Ενός ανθρώπου που όσο πιο σημαντικό ρόλο φαίνεται ότι διαδραμάτιζε στην οργάνωση τόσο πιο άγνωστος και «απρόσιτος» ήταν για τις διωκτικές αρχές. Ενας άνθρωπος που εμφανίζεται από το… πουθενά, που ήταν στα αρχεία της ΕΛ.ΑΣ. «αόρατος», και όταν συλλαμβάνεται εμφανίζεται να καταθέτει το τίποτα! Ισως η πιο σημαντική σύλληψη μέλους της 17Ν, μετά από αυτήν του ηγέτη της 17Ν Αλέκου Γιωτόπουλου, που «χάθηκε» μέσα στις καθημερινές, διαδοχικές προσαγωγές των μελών της οργάνωσης.
Ο γρίφος του βασικού «Νικήτα» της 17Ν που καλείται να λύσει τώρα η Αντιτρομοκρατική Υπηρεσία, προκειμένου να εξηγήσει τα μυστήρια της οργάνωσης. Καθ’ ότι πολλοί υψηλόβαθμοι αξιωματικοί της ΕΛ.ΑΣ. εκτιμούν ότι ο 50χρονος αποτελεί ίσως τον «κλειδοκράτορα» της 17Ν που θα οδηγήσει στους πλέον σκοτεινούς και αδιερεύνητους χώρους της οργάνωσης. Ο σιωπηλός, διοπτροφόρος Νίκος Παπαναστασίου, με το μικρό κατάστημα κεραμικών – τη δεκαετία του ’80 – στην οδό 3ης Σεπτεμβρίου 113, το κατάστημα «Πυροτέχνημα» στην οδό Μακεδονίας 1 στο Μενίδι αλλά και την… προσωπική σελίδα στο Internet, έχει ίσως όλες τις απαντήσεις, έχοντας τη δυνατότητα να «στοιχειοθετήσει» την εμπλοκή ατόμων για τα οποία δεν υπάρχουν στοιχεία για τη σύλληψή τους.
Ο Νικόλαος Παπαναστασίου από το χωριό Χουμνικό Σερρών, γιος λογιστή και απόφοιτος της Ανωτάτης Βιομηχανικής στον Πειραιά, φαίνεται ότι εντάχθηκε σχετικά νωρίς στον αντιεξουσιαστικό χώρο της Αθήνας και εκεί πλέον έκανε τα πρώτα βήματά του στη 17Ν. Ο «τρόπος» στρατολόγησής του θεωρείται ίσως από τα πλέον ζητούμενα και ιδιαιτέρως ενδιαφέροντα σημεία της έρευνας των αρχών ασφαλείας. Οι αστυνομικοί δεν θεωρούν απολύτως βέβαιο ότι η ένταξή του στην οργάνωση έγινε μέσω του Δημήτρη Κουφοντίνα που καταγόταν από τη γειτονική Τερπνή Σερρών και εξετάζουν την περίπτωση να είχε διαφορετικό δίαυλο εισόδου στην οργάνωση, και μάλιστα προγενέστερο του «Λουκά» της 17Ν. Μάλιστα ο ίδιος φέρεται να αρνείται ότι είχε οποιαδήποτε γνωριμία με τον Κουφοντίνα ή με τον Αλέκο Γιωτόπουλο.
Ο «μυστηριώδης κύριος Παπαναστασίου» λοιπόν φέρεται να υποστηρίζει ότι γνωρίζει τον Χριστόδουλο Ξηρό και ότι είχε μαζί του προσωπική γνωριμία χωρίς να γνωρίζει την εμπλοκή του στη δράση της 17Ν.
Η γνωριμία του όμως με τον Χριστόδουλο Ξηρό, σύμφωνα με εκτιμήσεις των υψηλόβαθμων αξιωματικών της ΕΛ.ΑΣ., τοποθετείται το 1983-1984 και είναι μεταγενέστερη της αναφερόμενης εισόδου του στην οργάνωση που υπολογίζεται στα τέλη της δεκαετίας του ’70. Ο Παπαναστασίου φέρεται να γνωρίζεται με τον αναφερόμενο ως «Σαρδανάπαλο», τον Παύλο Σερίφη, και ακολούθως με τον Θεολόγο Ψαραδέλλη, που είναι από τα πλέον αντιπροσωπευτικά άτομα στον αντιεξουσιαστικό χώρο. Επίσης έρχεται σε επαφή και με τον Δημήτρη Κουφοντίνα που ανακηρύσσεται σε μετρ του επιχειρησιακού βραχίονα της 17Ν. Και ασφαλώς φέρεται να έχει από την αρχή γνωριμία με τον Αλέκο Γιωτόπουλο. Στον επόμενο κύκλο γνωριμιών του, πάλι μέσα από την «καρδιά» του αντιεξουσιαστικού χώρου, φέρεται ότι ήταν και ο Γιάννης Σκανδάλης, με το ψευδώνυμο «Κόμης», που ήταν μόνιμος θαμώνας της πλατείας Εξαρχείων.
Ο Παπαναστασίου αναγορεύεται σε «Νικήτα» της οργάνωσης, δηλαδή σε έναν επιτηρητή των επιθέσεων που ταυτόχρονα έχει και ρόλο σχεδόν «υπαρχηγού» της οργάνωσης, ρόλο που κατείχε πριν από αυτόν μέλος της οικογένειας Σερίφη.
Η γνωριμία του με τον Χριστόδουλο Ξηρό αρχίζει το 1984. Ο δεύτερος, όπως αναφέρει στην κατάθεσή του, ήλθε σε επαφή με τον «Νικήτα» μετά τη στρατολόγησή του εκείνη την περίοδο και την αρχική επαφή του με τον Δημήτρη Κουφοντίνα. Το γεγονός ότι δεν υπάρχει «προσωπική» σχέση με τον Χριστόδουλο Ξηρό φαίνεται και από την ομολογία του τελευταίου που τον περιγράφει ως έναν άνδρα ηλικίας 55 ετών – είναι σήμερα 50 ετών – και αναφέρει ότι είχε κατάστημα κεραμικών στην οδό 3ης Σεπτεμβρίου, χωρίς όμως να γνωρίζει την ταυτότητά του. Σημειώνεται ότι άλλα μέλη της 17Ν ο Χριστόδουλος Ξηρός τα κατονόμαζε ευθέως.
Είναι πάντως αξιοσημείωτο ότι όπως ανέφερε μιλώντας στο «Βήμα» η σημερινή ιδιοκτήτρια του ίδιου μικρού καταστήματος, πάλι με είδη κεραμικής, κανένας αξιωματικός της Αντιτρομοκρατικής Υπηρεσίας δεν την είχε ενοχλήσει αναζητώντας τον «Νικήτα με τα κεραμικά στην 3ης Σεπτεμβρίου» το χρονικό διάστημα των 15 ημερών μεταξύ της ομολογίας του Χριστόδουλου Ξηρού και της σύλληψης του Παπαναστασίου. Και αυτό παρ’ ότι τα καταστήματα με αυτά τα είδη είναι ένα-δύο στον συγκεκριμένο δρόμο. Η αναγνώριση του Παπαναστασίου, του αφανούς, άγνωστου κεραμοποιού που ουδέποτε είχαν αντιληφθεί οι αξιωματικοί της ΕΛ.ΑΣ., φέρεται να έγινε στις 28 Ιουλίου μετά την αναλυτική απολογία του παλιού του γνώριμου Παύλου Σερίφη που αποκάλυψε το όνομά του.
Ο Παπαναστασίου φέρεται να ήταν παρών στην απόπειρα δολοφονίας του αμερικανού σμηνία Ρόμπερτ Τσαντ στις 3.4.1984, στη ληστεία της Εθνικής Τράπεζας των Κάτω Πετραλώνων με τη δολοφονία του αστυνομικού Χρήστου Μάτη και στη δολοφονία του εκδότη Νίκου Μομφερράτου και του οδηγού του Παναγιώτη Ρουσσέτη στις 21.2.1985. Παράλληλα όμως φαίνεται να είναι συνδετικός «κρίκος» ανάμεσα σε Γιωτόπουλο – Σερίφη – Κουφοντίνα, έχοντας λόγο και σε επιλογές στόχων ή και σε θέματα «ιδεολογικού» τύπου.
Παράλληλα ο Παπαναστασίου επιλέγει τη «διπλή» ζωή, όπως έχει πράξει κάθε συνετό μέλος της 17Ν. Το 1988 αφήνει το κατάστημα κεραμικών της 3ης Σεπτεμβρίου, «ανοίγεται» επαγγελματικά, ενώ ταυτόχρονα αγοράζει ένα διώροφο σπίτι στην οδό Μεγάλου Αλεξάνδρου στη Σταμάτα Αττικής, όπου πριν διέμενε ομάδα προσκόπων. Οι γείτονες και σε αυτή την περίπτωση έχουν να λένε για τον φιλήσυχο κ. Παπαναστασίου που μία-δύο ημέρες πριν από τη σύλληψή του έριχνε… μπετά σ’ ένα οικοδόμημα που έφτιαχνε μέσα στο κτήμα του. Και όταν προ δύο-τριών εβδομάδων κάποιος γείτονάς του τού είπε ότι πρέπει να διαμαρτυρηθούν γιατί μπαζώνεται ένα ρέμα πίσω από τα σπίτια τους, εκείνος δεν θέλησε να συμμετάσχει «γιατί δεν του αρέσουν οι διαμαρτυρίες και οι φασαρίες»…
Πώς διευρύνεται ο κύκλος των υπόπτων
Οι «αόρατες» μαρτυρίες, οι εργαστηριακές εξετάσεις αποτυπωμάτων και δειγμάτων βιολογικού υλικού, οι καταγραφές σε ηλεκτρονικούς υπολογιστές όπως και οι παραλήπτες ή οι καταθέτες σημαντικών ποσών σε τραπεζικούς λογαριασμούς της 17Ν αποτελούν πλέον τους τέσσερις άξονες έρευνας της Αντιτρομοκρατικής Υπηρεσίας για την πλήρη διαλεύκανση της δράσης της οργάνωσης-φαντάσματος, όπως και για την ανάδειξη ορισμένων νέων μελών της, τα οποία έχουν πάντως περιφερειακό ρόλο. Παράλληλα συνεχίζεται η αναζήτηση του Δημήτρη Κουφοντίνα, για τον οποίο πλέον πιστεύεται ότι υποθάλπεται από πρώην συνεργάτες του, αφού θεωρείται αδύνατον να κατόρθωνε να επιβιώσει μόνος σ’ ένα κατάλυμα για τόσο μεγάλο χρονικό διάστημα.
Σύμφωνα λοιπόν με ορισμένες αναφορές συλληφθέντων ή καταθέσεις που δεν έχουν συμπεριληφθεί στη δικογραφία, έχουν συγκεντρωθεί στοιχεία για άτομα που συνεργάζονταν με τους αδελφούς Ξηρού και επισκέπτονταν το εργαστήριο του Σάββα Ξηρού στην οδό Αιγιαλείας 10 στον Κολωνό. Ακόμη μέλη της 17Ν φέρεται να έχουν αναφερθεί αναλυτικά σε ενέργειες της οργάνωσης και στη συμμετοχή ορισμένων «περιφερειακών» ατόμων, χωρίς καμία από αυτές τις αναφορές να περιέχεται στη δικογραφία. Είναι ενδεικτικό ότι έχει προκύψει σειρά στοιχείων από την προανάκριση του Βασίλη Τζωρτζάτου για την προεργασία ενός χτυπήματος κατά αμερικανού διπλωμάτη τον Μάιο του 1993, το οποίο αποτράπηκε την τελευταία στιγμή. Ο Τζωρτζάτος φέρεται να μίλησε για τον ρόλο και την παρουσία του Κουφοντίνα, στη δικογραφία όμως δεν υπάρχει λέξη για άλλους συνεργούς ώστε να τύχει περαιτέρω εξέτασης και εκμετάλλευσης.
Από την έρευνα των αποτυπωμάτων έχει εντοπισθεί το περιώνυμο κοινό αποτύπωμα Δαμάρεως και Λειψών, όπως και άλλο ένα της γιάφκας της Δαμάρεως που δεν έχει ταυτοποιηθεί. Υπολογίζεται ότι ο αριθμός των αποτυπωμάτων που δεν θα ταυτισθούν με αυτά των ήδη συλληφθέντων ίσως υπερβούν τα δέκα. Πολλά εξ αυτών θα αφορούν πρόσωπα που διέρχονταν από το διπλό διαμέρισμα της οδού Δαμάρεως, όπου εκτός από «γιάφκα» χρησιμοποιούνταν και για διανυκτέρευση μελών της 17Ν και συντρόφων τους.
Το «παρών» στο διαμέρισμα της οδού Δαμάρεως φέρεται να έχουν δώσει τρεις-τέσσερις γυναίκες. Ο κύκλος αυτών των «περιφερειακών» ατόμων αναμένεται να διευρυνθεί με βάση τις εξετάσεις τουλάχιστον 200 δειγμάτων βιολογικού υλικού στις δύο γιάφκες.
Οι δισκέτες σε ηλεκτρονικούς υπολογιστές, οι ατζέντες συλληφθέντων μελών της 17Ν όπως και σημειωματάρια που τηρούσε η οργάνωση αποτελούν νέο υλικό για «δορυφορικά» μέλη που προσέφεραν τις υπηρεσίες τους στη 17Ν και επανατροφοδοτούν – συνδυαζόμενα και με άλλα ευρήματα – την έρευνα της ΕΛ.ΑΣ. Τέλος η Αντιτρομοκρατική Υπηρεσία ανακαλύπτει νέα στοιχεία από τα ανοίγματα τραπεζικών λογαριασμών δεκάδων μελών της 17Ν και συγγενών τους αλλά και άλλων προσώπων των οποίων ο ρόλος δεν έχει αναδειχθεί ως σήμερα. Ηδη στο «μικροσκόπιο» των διωκτικών αρχών και των οικονομικών υπηρεσιών είναι οι παραλήπτες επιταγών από τον Σάββα Ξηρό, οι καταθέτες σημαντικών ποσών στον λογαριασμό του Ηρακλή Κωστάρη αλλά και ο τρόπος με τον οποίο «άδειασαν» οι λογαριασμοί του αρχηγού της 17Ν Αλέκου Γιωτόπουλου.
