Οι μεγάλες εταιρείες τεχνολογίας – αυτές, δηλαδή, που οι Αγγλοσάξονες ονομάζουν εν συντομία Big Tech – κατηγορούνται τελευταίως για πολλά δεινά. Ωστόσο δεν θα πρέπει να μας διαφεύγει η μεγάλη εικόνα: χωρίς αυτές ο ψηφιακός κόσμος τον οποίο βιώνουμε δεν θα ήταν εφικτός.

Σκεφτείτε για λίγο πόσο ευκολότερη είναι η ζωή μας τώρα που δεν χρειάζεται να πάμε στην τράπεζα για να πληρώσουμε λογαριασμούς, ούτε στις δημόσιες υπηρεσίες για πιστοποιητικά. Και βεβαίως μπορούμε όλοι να απολαμβάνουμε ταινίες και σειρές την ώρα που μας βολεύει, να βρίσκουμε βίντεο με συνταγές όταν αναζητούμε έμπνευση για τις μαγειρικές μας περιπέτειες, να κάνουμε βιντεοκλήσεις ώστε να βλέπουμε αγαπημένα πρόσωπα που ζουν μακριά μας, να βρίσκουμε τον δρόμο μας όταν επισκεπτόμαστε άγνωστα μέρη…

Ο κατάλογος των προϊόντων υψηλής τεχνολογίας που απολαμβάνουμε είναι πολύ μακρύς και αποδεικνύει περίτρανα το αναπόδραστο του ψηφιακού μας κόσμου. Και ενώ εμείς οι μεγαλύτεροι διατηρούμε την ανάμνηση προηγούμενων αναλογικών εποχών, ο σημερινός κόσμος είναι ο μόνος που γνωρίζουν τα παιδιά και οι έφηβοι, εξ ου και χαρακτηρίζονται ως ψηφιακοί ιθαγενείς (digital natives). Οπως ο πραγματικός, έτσι και ο ψηφιακός κόσμος όμως ενέχει κινδύνους.

Για την προστασία των παιδιών στην ψηφιακή εποχή μας μιλήσαμε – διαδικτυακά – με τον δρα Γκαρθ Γκράχαμ (Garth Graham), διευθυντή του Τμήματος Δημόσιας Υγείας στην Google/YouTube. Με σπουδές ιατρικής στο Πανεπιστήμιο Yale, ο δρ Γκράχαμ προσελήφθη από την Google το 2020 προκειμένου να δημιουργήσει στην πλατφόρμα YouTube μια πηγή αξιόπιστων πληροφοριών για τον κορωνοϊό και στη συνέχεια για τις θεραπείες ενάντια στον καρκίνο, δύο πεδία στα οποία η παραπληροφόρηση ανθεί. Ωστόσο, η δική μας συζήτηση αφορούσε τα νέα εργαλεία που ανέπτυξε η δημοφιλής πλατφόρμα προκειμένου τα παιδιά και οι έφηβοι να εξερευνούν τον ψηφιακό κόσμο με ασφάλεια.

Συλλογική προσπάθεια

Με δεδομένη την απαγόρευση της χρήσης των μέσων κοινωνικής δικτύωσης για παιδιά κάτω των 16 ετών στην Αυστραλία, αλλά και την πρόθεση πολλών ευρωπαϊκών χωρών – της Ελλάδας συμπεριλαμβανομένης – να προβούν σε αντίστοιχες απαγορεύσεις, ρωτήσαμε τον δρα Γκράχαμ αν τα νέα εργαλεία προστασίας των παιδιών έρχονται ως συνέπεια των απαγορεύσεων.

«Οχι!» μας απάντησε ξεκάθαρα, προσθέτοντας ότι πρόκειται για την «έκβαση δεκαετούς προσπάθειας στην οποία εκτός από τους συναδέλφους μου ειδικούς σε θέματα υγείας συμμετείχε και μια συμβουλευτική ομάδα εξειδικευμένων εξωτερικών συνεργατών, όπως παραδείγματος χάριν ειδήμονες στην παιδοψυχολογία ή εκπαιδευτικοί. Βλέπετε, στόχος μας είναι να προστατεύσουμε τα παιδιά – τους ψηφιακούς ιθαγενείς – μέσα στον ψηφιακό κόσμο, και όχι από τον ψηφιακό κόσμο».

Κατάλληλο περιεχόμενο

Πώς όμως θα μπορούσε να επιτευχθεί αυτό; «Ενα από τα σημαντικότερα πράγματα που μάθαμε από τη συνεργασία μας με τους αναπτυξιακούς ψυχολόγους είναι η σημασία του κατάλληλου χρόνου για την κατάλληλη εμπειρία. Δηλαδή, οι εμπειρίες των παιδιών πρέπει να συνάδουν με την ηλικία τους. Οπως λοιπόν συμβαίνει και στον πραγματικό κόσμο – όπου τα παιδιά πρώτα μαθαίνουν να οδηγούν τρίκυκλο, μετά δίκυκλο και αργότερα αυτοκίνητο –, κατ’ αντιστοιχία, η εφαρμογή μας για τα παιδιά (YouTube Kids) παρέχει υψηλής ποιότητας περιεχόμενο ειδικά επιμελημένο για την κάθε ηλικία. Καθώς μεγαλώνουν, το περιεχόμενο εμπλουτίζεται για να ανταποκρίνεται στις ανάγκες και τα ενδιαφέροντά τους. Και κάτι παραπάνω: παρέχεται η δυνατότητα γονεϊκής εποπτείας».

Γονεϊκή εποπτεία

Πώς ασκείται η γονεϊκή εποπτεία; «Μέσα από τη συνεχή αλληλεπίδρασή μας με τους γονείς διαπιστώσαμε ότι αυτοί επιθυμούν να έχουν τον έλεγχο του τι παρακολουθούν τα παιδιά τους και για πόσο χρόνο. Ετσι, εκτός από το αυστηρά επιμελημένο για την κάθε ηλικία περιεχόμενο, παρέχουμε στους γονείς τη δυνατότητα να ελέγξουν τον χρόνο που περνούν τα παιδιά τους στο YouTube. Παραδείγματος χάριν, αν οι γονείς εκτιμούν ότι κάποια μέρα τα παιδιά θα πρέπει να αφοσιωθούν στα μαθήματά τους και μόνο, μπορούν να ορίσουν μηδενική παρακολούθηση σύντομων βίντεο. Αν μια άλλη μέρα βρίσκονται στο αυτοκίνητο και έχουν μπροστά τους μια μακρά διαδρομή, μπορούν να αυξήσουν τον χρόνο παρακολούθησης, εφόσον το επιθυμούν. Πρέπει δε να σας πω ότι είναι η πρώτη φορά παγκοσμίως που μια πλατφόρμα παρέχει στους γονείς τη δυνατότητα να ορίσουν μηδενικό χρόνο παρακολούθησης στα παιδιά τους».

Από τεχνικής απόψεως η γονεϊκή εποπτεία επιτυγχάνεται μέσω της σύνδεσης της εφαρμογής για τα παιδιά με εκείνη των γονέων, πράγμα που επιτρέπει στους γονείς να καθορίζουν με ευκολία το περιεχόμενο και τον χρόνο παρακολούθησης.

Αξίζει εδώ να σημειώσουμε ότι σε έρευνα που διεξήγαγε η Ipsos για λογαριασμό της YouTube τον Αύγουστο του 2025 στην Ελλάδα, διαπιστώθηκε ότι το 81% των συμμετεχόντων που ήταν γονείς και είχαν χρησιμοποιήσει τα εργαλεία εποπτευόμενου λογαριασμού YouTube συμφωνούσαν ότι το περιεχόμενο που παρακολουθεί το παιδί τους στον εποπτευόμενο λογαριασμό του στο YouTube είναι κατάλληλο για την ηλικία του και το 75% συμφωνούσαν ότι τα εργαλεία εποπτείας του YouTube παρέχουν τη σιγουριά ότι το παιδί τους έχει πρόσβαση σε ένα ασφαλέστερο και πιο ελεγχόμενο ψηφιακό περιβάλλον.

Ωρα για ύπνο!

Αν τα παραπάνω ακούγονται ως μουσική στα αφτιά των γονέων, είναι βέβαιο ότι δεν θα αρέσουν στους εφήβους που, ως γνωστόν, δεν αγαπούν τις απαγορεύσεις. Πολύ περισσότερο δε που εκτός από τη διασύνδεση των λογαριασμών των εφήβων με τους γονεϊκούς λογαριασμούς, η ίδια η εφαρμογή προτρέπει τα παιδιά να κάνουν διάλειμμα παρακολούθησης και έχει ενσωματωμένη τη σήμανση ότι είναι η ώρα για ύπνο, πράγμα που σημαίνει ότι το βίντεο σταματά να παίζει.

«Οι ειδήμονες τονίζουν ότι ο ύπνος και τα διαλείμματα παρακολούθησης είναι σημαντικά για την ευημερία των εφήβων. Πράγματι, οι απαγορεύσεις δεν αρέσουν στα παιδιά. Εκτιμούμε όμως ότι αυτές οι ενσωματωμένες απαγορεύσεις δίνουν ένα έναυσμα για συζήτηση μεταξύ γονέων και παιδιών. Δίνουν την ευκαιρία στους γονείς να τονίσουν τη σημασία του ύπνου και της ξεκούρασης».

Οπτικοακουστική μάθηση

Ομως τα σημερινά παιδιά δεν χρησιμοποιούν το Διαδίκτυο μόνο για να διασκεδάσουν αλλά και για να μάθουν, τόσο όταν μελετούν στο σπίτι όσο και στο σχολείο. Σύμφωνα με μελέτη ερευνητών του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης, η οποία διενεργήθηκε στο σύνολο των χωρών της ΕΕ, το 84% των εκπαιδευτικών δήλωσε ότι χρησιμοποιεί τα βίντεο του YouTube στη διδασκαλία του και το 67% αυτών συμφώνησε ότι η χρήση αυτών των βίντεο στην τάξη αυξάνει την προσήλωση των παιδιών στο μάθημα.

Ωστόσο, υπάρχουν φωνές που επιμένουν πως η χρήση οπτικοακουστικών μέσων οδηγεί την ανθρωπότητα στο παρελθόν και στην εποχή της προφορικής παράδοσης, στην εποχή πριν από την ανακάλυψη της γραφής! Προφανώς ο δρ Γκράχαμ δεν συμμερίζεται αυτή την άποψη: «Ενα βίντεο που εξηγεί οπτικά δύσκολες μαθηματικές έννοιες, επαυξάνει τη φυσική διαδικασία της μάθησης, δεν την περιορίζει. Τα παιδιά διαθέτουν διαφορετικούς τρόπους να μαθαίνουν: από τη μια μέσω μιας απτής εμπειρίας όπως τα βιβλία και από την άλλη μέσω μιας οπτικής εμπειρίας όπως ένα βίντεο».

Η συνομιλία μας με τον δρα Γκράχαμ δεν θα μπορούσε να κλείσει χωρίς την – αναπόφευκτη πια στις μέρες μας – ερώτηση για την επίδραση της Τεχνητής Νοημοσύνης (ΤΝ) στα παιδιά. «Η ΤΝ είναι ένα ακόμη στοιχείο της εποχής μας, όπως ήταν σε άλλες περιόδους η γραφομηχανή ή οι υπολογιστές. Αν καθοδηγήσουμε σωστά τα παιδιά θα μπορέσουμε να τα ενισχύσουμε και να τα ενδυναμώσουμε ώστε να τη χρησιμοποιήσουν αποτελεσματικότερα και δημιουργικότερα».