Ενα από τα δομικά προβλήματα του πολιτικού μας συστήματος, πραγματική τροχοπέδη σε ανάπτυξη, επενδύσεις, κράτος δικαίου, φορέας γραφειοκρατίας και ρουσφετιών, αναδείχθηκε και πάλι τις τελευταίες ημέρες με αφορμή διατάξεις και νόμους που αφορούσαν ρυθμίσεις που επικρίθηκαν ως ρουσφετολογικές η άλλες που αποδείχθηκαν στην πράξη επικίνδυνες, με τη διάπραξη νέων βαρύτατων εγκλημάτων.

Η νομοθέτηση στη χώρα μας, παρά τις όποιες φιλότιμες προσπάθειες των τελευταίων ετών, τα έχει όλα. Πλημμυρίδα νόμων, διατάξεις άσχετες σε νομοσχέδια, ρυθμίσεις της τελευταίας στιγμής, νόμοι γραμμένοι στο πόδι, άλλοι στη λογική της συγκυρίας, πολλοί εκ των υστέρων, όταν συμβαίνει κάτι που έχει συγκλονίσει την κοινή γνώμη.

Σωρεία νόμων και διατάξεων για φορολογικά και ασφαλιστικά θέματα. Νόμοι που τους ακολουθούν, νομοθετικές εξουσιοδοτήσεις, μεταβατικές διατάξεις και αλλαγές στη νομοθεσία κάθε τρεις και λίγο. Ακόμα και οι Κώδικες, που δεν αλλάζουν παρά μετά από δεκαετίες, τα τελευταία χρόνια έτυχαν συχνών αλλαγών, φαινόμενο που δεν έχει προηγούμενο. Το παράδειγμα των Ποινικών Κωδίκων που άλλαξαν σε λίγα χρόνια δύο φορές είναι μοναδικό στην πολιτική μας ιστορία.

Αυτό το νομοθετικό ντελίριο, που παράγει νομοθετικό χάος, με ό,τι συνεπάγεται για την ανάπτυξη, τις επενδύσεις, την ασφάλεια δικαίου, την επιδείνωση της προβληματικής λειτουργίας της δημόσιας διοίκησης και την εξυπηρέτηση αμφιλεγόμενων και πολλές φορές παράνομων σκοπιμοτήτων, δυστυχώς, ούτε η παρούσα κυβέρνηση κατόρθωσε, παρά τις εξαγγελίες, να τιθασεύσει.

Οι πρόσφατες επικρίσεις για νομοθετική ρύθμιση για την επιμέλεια των παιδιών, καθώς και άλλες που κατά καιρούς βρίσκονται τυχαία στην επικαιρότητα, δεν αποδίδουν το πραγματικό εύρος μιας νομοθετικής παραγωγής, που υποκρύπτει ρουσφέτια, προχειρότητες και πολλές φορές επικίνδυνες διατάξεις. Το παράδειγμα της πρόωρης αποφυλάκισης ενός καταδικασθέντος για μητροκτονία, που βγήκε σε τέσσερα χρόνια με νόμο που ίσχυσε για μια περίπου πενταετία, ως το 2019, προκάλεσε αίσθηση. Ο άνθρωπος αυτός – και δεν ήταν δυστυχώς ο μόνος, καθώς οι πρόωρες αποφυλακίσεις υπήρξαν αθρόες – βγήκε στα τέσσερα χρόνια, αν και είχε καταδίκη για ανθρωποκτονία, με αποτέλεσμα να διαπράξει νέο έγκλημα σκοτώνοντας και τον πατέρα του.

Νόμοι-σκούπα

Αλλωστε δεν υπάρχει υπουργός, σε οποιαδήποτε κυβέρνηση, που να μη θεωρεί ιερή υποχρέωσή του, δικαίωση του ρόλου του, να ψηφίσει επί της θητείας του μία πλειάδα νόμων. Οποιος δεν έχει αυτή την ευχέρεια ή την τύχη, θεωρείται σχεδόν αποτυχημένος, ενώ στην πράξη έχει αποδειχθεί πως πολλές φορές οι νόμοι που ψηφίζονται σε ένα υπουργείο δεν προσθέτουν κάτι καινούργιο, απλά διορθώνουν προηγούμενους, είτε καταργώντας τους, πριν προλάβουν να αποδώσουν, είτε μεταρρυθμίζοντάς τους, πολλές φορές προς το χειρότερο.

Η νομοθετική καταιγίδα που καθορίζει τη λειτουργία του πολιτικού μας συστήματος είναι τέτοια που ορισμένα στοιχεία αρκούν για να καταδειχθεί το μέγεθος του δομικού προβλήματος σχετικά με τη νομοθέτηση.

Ο επίτιμος πρόεδρος του Συμβουλίου της Επικρατείας και τώρα γενικός εισαγγελέας στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Αθανάσιος Ράντος σε δημόσια επιστημονική συζήτηση παρουσίασε με ακρίβεια από πολύχρονες μελέτες του ότι στη Βουλή ψηφίζεται ένας νόμος κάθε τρεις με τέσσερις ημέρες!

Είναι τόσοι οι νόμοι και οι διάσπαρτες για ένα θέμα ρυθμίσεις που ακόμα και ειδικοί δεν βγάζουν άκρη. Δικαστές, νομικοί σύμβουλοι του κράτους, δικηγόροι, ειδικοί εμπειρογνώμονες σε διάφορα θέματα εφαρμογής του δικαίου σηκώνουν καθημερινά τα χέρια ψηλά από την πολυνομία, την κακονομία και τις εκατοντάδες διατάξεις που βρίσκονται διάσπαρτες σε νομοσχέδια.

Οι δικαστές πηγαίνουν στις δίκες με δύο τρεις Κώδικες στα χέρια για να βγάλουν άκρη. Τα ευρήματα ειδικής έρευνας που έχει πραγματοποιήσει η Διανέοσις είναι σοκαριστικά. Ενα στα τρία νομοσχέδια (περίπου) διαθέτουν και άσχετες με το αντικείμενό τους διατάξεις. Αυτές οι άσχετες διατάξεις που συγκροτούν πολλές φορές το περιεχόμενο ενός νόμου, οι λεγόμενοι νόμοι-σκούπες, αποτελούν την κορωνίδα της πρόχειρης νομοθέτησης, αλλά και της νομοθέτησης με αμφιλεγόμενες προθέσεις. Οι άσχετες διατάξεις αποτελούν ιδανική κρύπτη για ρουσφέτια, έκνομες διευθετήσεις συμφερόντων και φωτογραφικές ρυθμίσεις. Συνήθως κατατίθενται μετά τη διαβούλευση ενός νομοσχεδίου, είτε μετά τη νομοτεχνική του επεξεργασία, ενώ πολλές φορές αυτό το φαινόμενο ευτυχώς πλέον έχει περιοριστεί σημαντικά, η κατάθεσή τους γίνεται την τελευταία στιγμή. Από την άλλη, όπως τονίζει στο «Βήμα» ο καθηγητής της Νομικής Σπύρος Βλαχόπουλος, αυτές οι άσχετες με το βασικό αντικείμενο διατάξεις δεν κρίνονται από τα δικαστήρια καθώς τις θεωρούν ως προϊόν της θεσμικής λειτουργίας της Βουλής.

Επίσης ο κ. Βλαχόπουλος επισημαίνει και κάτι ακόμα εξίσου σημαντικό. Οτι συνήθως αποφεύγεται η έκδοση Προεδρικών Διαταγμάτων για ένα θέμα και προτιμάται η ψήφιση ενός νόμου, προκειμένου να μην υπάρξει η επεξεργασία του Διατάγματος από το Συμβούλιο της Επικρατείας, που φιλτράρει τη νομιμότητα των ρυθμίσεών του.

Νομοθετική καταιγίδα

Τέτοιας έκτασης είναι η νομοθετική καταιγίδα που, για παράδειγμα, τα τελευταία 20 χρόνια – αυτό προκύπτει από έρευνες και της Διανέοσις – έχουν ψηφιστεί περί τα 40 νομοσχέδια φορολογικού αντικειμένου, με πάνω από 100 μεταβατικές διατάξεις, ενώ διάσπαρτες φορολογικές ρυθμίσεις βρίσκονται σε δεκάδες νόμους. Η υπερπαραγωγή φορολογικών νόμων έχει καθορίσει τη νομοθετική λειτουργία του πολιτικού συστήματος τις τελευταίες δεκαετίες, ενώ η ίδια εικόνα εμφανίζεται και σε θέματα ασφαλιστικών ρυθμίσεων.

Και στο Ασφαλιστικό οι αλλαγές πολλές, αντιφατικές, αποσπασματικές που στην πράξη έχουν αποδειχθεί και  αναποτελεσματικές.

Δεν είναι τυχαίο ότι ειδικοί που έχουν μετάσχει κατά καιρούς σε μια προσπάθεια κωδικοποίησης της νομοθεσίας μας, που βρίσκεται σε εξέλιξη, υπολογίζουν πως από τη Μεταπολίτευση και δώθε το σύνολο των νόμων που έχουν ψηφιστεί ξεπερνά τις 5.000!

Για να καταστεί αντιληπτό το μέγεθος της υπερπαραγωγής νόμων, αξίζει η παράθεση ενός σημαντικού στοιχείου που ανέφερε η διοικητική δικαστής Ειρήνη Γιανναδάκη σε δικαστική εκδήλωση επισημαίνοντας την κατάρα της πολυνομίας και της νομοθετικής προχειρότητας. Στις Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής από το 1861 ως σήμερα έχουν ψηφιστεί συνολικά μόνον 60 φορολογικοί νόμοι! Εδώ 40 σε 20 χρόνια!

Η πολυνομία που εκτρέφει τη γραφειοκρατία, τροχοπέδη των πάντων, είναι τέτοια που ένα ακόμα στοιχείο είναι ενδεικτικό των προβλημάτων της νομοθέτησης.

Για τη λειτουρία των σχολών χορού υπάρχουν – αυτό το αναφέρει ανώτατος δικαστής με εμπειρία στις διοικητικές διαφορές – 27 διαφορετικές ρυθμίσεις…

Τα ευρήματα της έρευνας

Και κάτι ακόμα. Σε πρόσφατη έρευνα, στο τέλος του 2025, που διενεργήθηκε από το ΚΕΦΙΜ (είναι think tank με σοβαρό έργο), έγινε ενδελεχής ανάλυση 190 ελληνικών νόμων της περιόδου 2022-2024 σε σύγκριση με 61 Οδηγίες της ΕΕ. Η ελληνική νομοθετική παραγωγή εμφανίζει πληθωρισμό, πολυνομία, οι νόμοι είναι μακροσκελείς, τροποποιούν προηγούμενους, δεν εξετάζουν εναλλακτικές λύσεις, διαθέτουν προσχηματική δημόσια διαβούλευση και πολλά άλλα.

Και, τέλος, προτάσεις, όπως κωδικοποιούνται από την εν λόγω μελέτη αλλά και από τον καθηγητή Σπύρο Βλαχόπουλο.

l Ενίσχυση της διαβούλευσης.

l Περιορισμός της πολυνομίας.

l
Παρακολούθηση της εφαρμογής ενός νόμου.

l
Εκδοση περισσότερων

Προεδρικών Διαταγμάτων.

l
Περιορισμός στις άσχετες διατάξεις σε νομοσχέδια.

l
Μείωση των διατάξεων μετά την κατάθεση του νομοσχεδίου.

l
Και όχι συχνές αλλαγές των Κωδίκων.

Τα μισά να γίνουν, το κέρδος θα είναι τεράστιο…