Δεν ξέρω αν ήταν η ωραιότερη παράσταση που έχω δει στη ζωή μου. Ξέρω όμως ότι εκείνη η βραδιά του «Καθαροί, πια» (Cleansed) σε σκηνοθεσία του Λευτέρη Βογιατζή στο Θέατρο Ροές το 2001, δεν έφυγε ποτέ από μέσα μου. Θυμάμαι την κεκλιμένη σκηνή· και κυρίως θυμάμαι τη στιγμή που τρία ηλιοτρόπια εκτοξεύονται και καρφώνονται πάνω της, σαδιστικά ακριβή, σαν βελάκια. Τη Σάρα Κέιν μου είχε συστήσει η αγαπημένη Ελευθερία Σαπουντζή που έβλεπε μίλια μπροστά.
Εκείνη η εμπειρία λειτουργεί σήμερα σαν κρυφή απόδειξη ότι η Σάρα Κέιν δεν ήταν απλώς μια συγγραφέας του σοκ, όπως βολικά την τακτοποίησαν. Ηταν μια συγγραφέας της μνήμης. Μιας μνήμης που δεν ζητά συγκατάθεση.
Στο έργο λοιπόν υπάρχει η σκηνική οδηγία όπου, κάποια στιγμή, ένα γιγαντιαίο ηλιοτρόπιο ανθίζει πίσω από δύο ενήλικες και καλύπτει ολόκληρη τη σκηνή. Ο Βογιατζής δεν ακολούθησε κατά γράμμα τη βοτανική υπερβολή· διάλεξε την πράξη: τα ηλιοτρόπια καρφώνονται, εισβάλλουν, αφήνουν ίχνος. Το Cleansed δεν επιτίθεται στο κοινό για να το ταρακουνήσει· το εγκαθιστά μέσα σε έναν χώρο όπου η αγάπη δοκιμάζεται χωρίς προστατευτικά, χωρίς εγγυήσεις, δίχως την πολυτέλεια της απόστασης. Εκεί όπου το σώμα κόβεται, η ταυτότητα διαλύεται, και όμως, παράλογα, σχεδόν προκλητικά, η αγάπη επιμένει.
Είκοσι πέντε χρόνια μετά, αυτό που εντυπωσιάζει δεν είναι η αγριότητα του έργου αλλά η αντοχή του. Η πρόσφατη ποιητική προσέγγιση του Δημήτρη Καραντζά, μια παράσταση που με συγκίνησε βαθιά, το έδειξε με ακρίβεια σχεδόν τρομακτική: το κείμενο δεν χρειάζεται πια να φωνάξει. Στέκεται. Απλώνεται. Ανθίζει σαν ηλιοτρόπιο μετά τη βροχή. Υπάρχει μια αίσθηση σταθερότητας, ακόμη και υγείας, χωρίς να χάνεται τίποτα από την ένταση. Οι δύο ερωτικές σκηνές έχουν μια καθαρότητα ανθολογίας, όχι ωραιοποιημένη, αλλά καθαρά ανθρώπινη. Σε μία από αυτές, σχεδόν παραδεισένια στην ομορφιά της, οι μορφές μοιάζουν να ακολουθούν τον θεατή αντί να τον καλούν.
Η γραφή της Σάρα Κέιν παύει να λειτουργεί ως πρόκληση της στιγμής και αποκαλύπτεται ως κάτι σχεδόν ενοχλητικά ανθεκτικό. Εδώ υπάρχει μια ποίηση που δεν ζητά συγγνώμη, δεν ζητά κατανόηση και δεν εξαντλείται. Κι αυτή η αντοχή θα μου μείνει χρόνια στον νου.
Η Σάρα Κέιν παραμένει επιδραστική επειδή το θέατρο μπορεί να αφήνει ίχνη χωρίς να ζητά κατανόηση. Μια εικόνα, δύο ακρωτηριασμένα σώματα που κάνουν έρωτα, τρία ηλιοτρόπια καρφωμένα σε μια σκηνή, αν είναι ακριβής, μπορεί να σε συνοδεύει μια ζωή. Και ότι, μερικές φορές, το πιο ριζοσπαστικό πράγμα που μπορεί να κάνει η τέχνη είναι απλώς να παραμένει εντός σου. Καθαρή. Πια.
