Σύστημα και αντισύστημα. Πολιτική και αντιπολιτική. Παλιό και νέο. Εξουσιαστές και διαμαρτυρόμενοι. Μέτωπα της λογικής και λαϊκιστές. Κοσμικοί και θρησκευόμενοι, λαϊκοί και θρησκόληπτοι.
Αλλος για κόμμα; Η δημοκρατία δεν κλείνει σε κανέναν τις πόρτες της. Είναι ορθάνοικτη και αρκετά ευρύχωρη για να βρουν τη θέση τους, στον χώρο που άλλοτε καταλάμβαναν οι λεγόμενες παραδοσιακές δυνάμεις, από ιμιτασιόν εκδοχές της κοινωνικής δυσαρέσκειας έως τα πιο απειλητικά μορφώματα – τουλάχιστον μέχρι να καταλήξουν στη φυλακή.
Ολοι οι καλοί χωράνε – και καμιά φορά και οι κακοί. Δεκάδες από αυτά τα κόμματα δεν θα βρουν ούτε την ψήφο τους στους φακέλους που θα πέσουν στο κουτί της κάλπης. Θα καταλήξουν στο τσουβάλι που είναι τοποθετημένο στο παραβάν για να γίνουν χάρτινος πολτός. Ε και; Στη δημοκρατία, με λίγα χρήματα για το παράβολο, κάτι ακόμη για το τυπογραφείο και μια αίτηση στην Εισαγγελία του Αρείου Πάγου, ο καθένας μπορεί να κάνει το κομμάτι του. Ελεύθερα, αρκεί να τηρηθεί η σειρά στην ουρά. «Ο επόμενος, παρακαλώ».
Τι μαρτυρεί όλη αυτή η υπερδραστηριότητα; Κατ’ αρχάς, θα μπορούσε να συμπεράνει κανείς ότι η πολιτική δεν είναι τόσο βαρετή όσο λέγεται. Προσφέρει θέαμα, και με την ΑΙ να δημιουργεί σε ελάχιστα δευτερόλεπτα πάλλευκα περιστέρια ή ό,τι άλλο μπορεί να φανταστεί κάθε πολιτικός και απολίτικος νους, υπόσχεται νέες συγκινήσεις.
Ενα δεύτερο συμπέρασμα είναι ότι η πολιτική έχει καταπραϋντικές ιδιότητες. Καταπίνεται σαν χάπι διά πάσαν νόσον, μόνο επειδή σου επιτρέπει να ενταχθείς σε ένα κοινωνικό υποσύνολο και να εκφράσεις τα συναισθήματά σου, αντί να κυκλοφορείς μόνος σου με ένα πλακάτ στο στήθος και να φωνάζεις στους περαστικούς πως χάνεται η πατρίδα ή έρχεται η Αποκάλυψη. Στους τυχερούς της κάλπης προσφέρει και ένα, διόλου αδιάφορο, κοινωνικό στάτους. Είναι ένας μοχλός κοινωνικής κινητικότητας και κοινωνικής αναγνωρισιμότητας επειδή είναι άλλο να αγορεύεις σε ένα τηλεοπτικό πάνελ λουσμένος από το φως του προβολέα και άλλο στο καφενείο της γειτονιάς σου ενώ δίπλα χτυπούν τα ζάρια και τα πούλια στο τάβλι.
Το πολιτικό περιβάλλον δεν προσφέρεται όμως μόνο για ψυχοκοινωνικά συμπεράσματα. Παρατηρεί, για παράδειγμα, κανείς ότι δίπλα στην κλασική διαιρετική τομή του μεταπολεμικού κόσμου «Αριστερά – Δεξιά», εμφανίστηκαν νέες διαιρετικές τομές. Είτε επειδή, πιο μακάβρια, κηρύχθηκε ο θάνατος των ιδεολογιών. Είτε επειδή, πιο δαρβινικά, οι ιδεολογίες εξελίχθηκαν ασύμπτωτα με την εξέλιξη της κοινωνίας. Μπορεί, με άλλα λόγια, η Αριστερά να δανείστηκε στοιχεία από τη Δεξιά και η Δεξιά από την Αριστερά για να διευρύνουν το ακροατήριό τους. Αυτή η διεύρυνση, ωστόσο, ήταν συνάμα και μια σύγκλιση στο Κέντρο. Η Αριστερά φιλελευθεροποιήθηκε οικονομικά και η Δεξιά σοσιαλδημοκρατικοποιήθηκε κοινωνικά. Σε αυτή την κοινή ροπή προς την ιδεολογική μετριοπάθεια οικοδομήθηκε το κράτος δικαίου και το κράτος πρόνοιας.
Μόνο που, αντίθετα από τη δημοκρατία που είναι συμπεριληπτική μέχρι του σημείου να κινδυνεύει, το Κέντρο και οι παρυφές του δεν τους χωρούν όλους. Ευρείες κοινωνικές ομάδες έμειναν ή αισθάνονται αποκλεισμένες οικονομικά ή ακόμη και ιδεολογικά απέναντι σε έναν κοινό εχθρό που ορίζεται ως «σύστημα». Η ριζοσπαστική Αριστερά και η υπερσυντηρητική Δεξιά, ως «αντισύστημα», λειτουργούν έτσι ως συγκοινωνούντα δοχεία. Το κοινό τους μεταφέρεται από το ένα δοχείο στο άλλο και όταν βρίσκει την έκφρασή του σε ένα πρόσωπο συγκροτείται σε συμπαγή εκλογική δύναμη.
Συμβαίνει στη Γερμανία του AfD και στη Γαλλία της Εθνικής Συσπείρωσης. Δεν έχει συμβεί ακόμη στην Ελλάδα του αντισυστημικού κατακερματισμού. Αν όμως όλοι «οι καλοί που χωράνε» προσφέρουν το θέαμα με όλες του τις καταπραϋντικές του ιδιότητες, οι πιο παραδοσιακοί σηκώνουν το βάρος ενός κράτους δικαίου που δεν θα είναι α λα καρτ και ενός κράτους πρόνοιας που θα χωρέσει κι άλλους. Αλλος για το Κέντρο;
