Για κατάφωρη παραβίαση της ελευθερίας της θρησκείας και της συνείδησης καθώς και του δικαιώματος του συνεταιρίζεσθαι καταδίκασε χθες την Τουρκία το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του Στρασβούργου, ύστερα από προσφυγές δύο κληρικών του Οικουμενικού Πατριαρχείου στους οποίους η γείτονα απαγόρευε την εκλογή τους στη διοίκηση Ελληνορθόδοξων Βακουφίων.
Πρόκειται για μια ιστορική απόφαση.
«Ο αγώνας διήρκεσε 15 ολόκληρα χρόνια εντός της Τουρκίας και στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο, αλλά τελικά ήρθε η δικαίωση», δηλώνει ο νομικός σύμβουλος του Οικουμενικού Πατριαρχείου κ. Πάρις Ασανάκης, που χειρίστηκε την υπόθεση στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο από κοινού με τον δικηγόρο Στρασβούργου κ. Στέφανο Σταύρο, ενώ την υπόθεση είχαν ξεκινήσει στην Τουρκία η κυρία Χουλιά Μπενλίσοϋ και οι κ.κ. Ατίλα Λόκ και Πέτρος Καρά.
Η δήλωση του Νομικού Συμβούλου του Πατριαρχείου κ. Π. Ασανάκη
«Η απόφαση είναι ιστορική, αφενός διότι καταρρίπτει την εκατονταετή και πλέον αντίληψη που πρέσβευε και εφάρμοζε η Γενική Διεύθυνση Βακουφίων, σύμφωνα με την οποία η Συνθήκη της Λωζάνης και τα παραρτήματά της δήθεν απαγόρευαν την άσκηση διοικητικών καθηκόντων στα ομογενειακά βακούφια από μέλη του ελληνορθοδόξου κλήρου. Πέρα από την σαφή παράβαση των άρθρων 9 και 11 της Σύμβασης, το Δικαστήριο έκρινε ότι η θέση αυτή της Τουρκικής Διοίκησης δεν στηρίζεται σε οποιαδήποτε θετή διάταξη νόμου, διατάγματος, εγκυκλίου ή άλλης κανονιστικής πράξης, ενώ δεν υιοθετήθηκε από οποιοδήποτε τουρκικό δικαστήριο που επιλήφθηκε της διαφοράς.
Αφετέρου πρόκειται για την πρώτη απόφαση του Δικαστηρίου του Στρασβούργου που διαγιγνώσκει παραβίαση του άρθρου 9 περί ελευθερίας της σκέψης, της συνείδησης και της θρησκείας από την πλευρά της κυβέρνησης της Τουρκίας σε βάρος μελών της Ελληνορθόδοξης Κοινότητας, «υπό το φως» της οποίας εξέτασε και διέγνωσε και την παραβίαση του άρθρου 11 (δικαίωμα του συνεταιρίζεσθαι).
Έκανε ουσιαστικά δεκτό το επιχείρημα των προσφευγόντων ότι το δικαίωμα του συνεταιρίζεσθαι, ουσιώδες θεμέλιο μιας δημοκρατικής κοινωνίας, που αφορά ειδικότερα ενώσεις προσώπων που επιδιώκουν τη διατήρηση της πολιτιστικής, θρησκευτικής ή μειονοτικής κληρονομιάς, διαδραματίζει εξέχοντα ρόλο για την ελληνορθόδοξη κοινότητα της Τουρκίας και έχει ζωτική σημασία η δυνατότητα εκλογής του συνόλου των μελών αυτής της ολοένα μειούμενης αριθμητικά κοινότητας στη διοίκηση των ευαγών και ιδιαίτερα των εκκλησιαστικών ιδρυμάτων».
Τι είναι τα Βακούφια
Πρόκειται για κοινωφελή ιδρύματα. Ο όρος αλλά και η λειτουργία τους πηγάζουν από την ισλαμική παράδοση. Είναι αυτοδιοικούμενα καθιδρύματα που διαχειρίζονται Ναούς, Τεμένη, σχολεία, εκπαιδευτήρια, νοσοκομεία.
Κατά τη διάρκεια των διαπραγματεύσεων για την υπογραφή της Συνθήκης της Λωζάνης, η Τουρκική Αντιπροσωπεία απαιτούσε την απομάκρυνση του Οικουμενικού Πατριαρχείου από τα εδάφη της όπου, όμως, παρέμεινε λόγω της σθεναρής αντίδρασης της Μεγάλης Βρετανίας. Και στη Συνθήκη της Λωζάνης έγινε τελικά αναφορά μόνο στα Βακούφια και δη στα άρθρα 42 και 43.
Το 2008 και μετά από ειδική συμφωνία των τότε υπουργών Εξωτερικών Ντόρας Μπακογιάννη και Αμπντουλάχ Γκιουλ με Νόμο της η Τουρκία προέβλεψε τη διεξαγωγή εκλογών για την ανάδειξη διοικήσεων των μη μουσουλμανικών Βακουφίων. Μολαταύτα, η τουρκική διοίκηση επέμεινε στην πρακτική της να μην επιτρέπει το δικαίωμα του εκλέγεσθαι σε κληρικούς του Οικουμενικού Πατριαρχείου. Δεχόταν μόνο την εκλογή λαϊκών στελεχών της ελληνορθόδοξης κοινότητας η οποία βαίνει διαρκώς μειούμενη.
Οι κληρικοί που δικαιώθηκαν και τα Βακούφια που βρίσκονται στο επίκεντρο της απόφασης
Στα δικαστήρια προσέφυγαν δύο κληρικοί ο αείμνηστος πλέον Γεννάδιος κατά κόσμον Νικόλαος Μαυράκης και ο Γεώργιος Κασάπογλου.
Ο Γεννάδιος Μαυράκης όσο ήταν λαϊκός ήταν διευθυντής της Μεγάλης του Γένους Σχολής και συμμετείχε υπό την ιδιότητα αυτή στη διοίκηση του Βακουφίου. Όταν όμως χειροτονήθηκε ιερέας μετά τη συνταξιοδότησή του και εκλέχθηκε μέλος της διοίκησης του ίδιου ιδρύματος, η Γενική Διεύθυνση Βακουφίων, με τον ισχυρισμό ότι η Συνθήκη της Λωζάνης απαγόρευε άσκηση διοικητικών καθηκόντων από ιερείς τον διέγραψε από τον κατάλογο των εκλεγέντων μελών.
Αξίζει να σημειωθεί ότι οι προσφυγές των κληρικών αφορούσαν, εκτός από την Μεγάλη του Γένους Σχολή, την εκλογή τους σε άλλα δύο Βακούφια: σε εκείνο της Παναγίας Παλαιού Μπάνιου Διπλοκιονίου (Μπεσίκτας) και στο βακούφι του ιστορικού ναού Αγ. Κωνσταντίνου και Ελένης Υψωμαθείων.
Να σημειωθεί ότι εκκρεμούν στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο άλλες δύο προσφυγές ιερέων για την ίδια αιτία.
Οι δικαστές τόνισαν: «Ενώσεις που ιδρύονται ιδίως για την προστασία της πολιτισμικής ή πνευματικής κληρονομιάς, την επιδίωξη κοινωνικών ή οικονομικών στόχων, τη διακήρυξη ή διδασκαλία μιας θρησκείας ή τη βεβαίωση μιας εθνοτικής ή μειονοτικής ταυτότητας παίζουν ουσιαστικό ρόλο στη λειτουργία μιας δημοκρατικής κοινωνίας». Μάλιστα σημειώνεται ότι η πολυφωνία οικοδομείται πάνω στη γνήσια αναγνώριση και τον σεβασμό της πολιτισμικής, εθνοτικής και θρησκευτικής ποικιλομορφίας και η αρμονική αλληλεπίδραση μεταξύ προσώπων και ομάδων με διαφορετικές ταυτότητες είναι ουσιώδης για την κοινωνική συνοχή.
Το Βαλουκλί
Η απόφαση μπορεί να επηρεάσει και τις εξελίξεις στο Βαλουκλί όπου, εκτός από το ιστορικό Μοναστήρι, το Βακούφι διοικεί εκτάσεις οίκο ευγηρίας και νοσοκομείο… Και στο Βακούφι αυτό δεν έχουν διεξαχθεί εκλογές τα τελευταία 35 χρόνια και δη από το 1991.
