Το χαμένο στοίχημα της βραζιλιάνικης Κεντροαριστεράς

Η Βραζιλία βιώνει τη χειρότερη πολιτική κρίση μετά την αποκατάσταση της δημοκρατίας της το 1985. Ηταν μόλις πριν από ενάμιση χρόνο που οι Βραζιλιάνοι εξέλεξαν την κεντροαριστερή Ντίλμα Ρουσέφ

Η Βραζιλία βιώνει τη χειρότερη πολιτική κρίση μετά την αποκατάσταση της δημοκρατίας της το 1985. Ηταν μόλις πριν από ενάμιση χρόνο που οι Βραζιλιάνοι εξέλεξαν την κεντροαριστερή Ντίλμα Ρουσέφ στο αξίωμα της προέδρου για δεύτερη φορά. Σήμερα, η απομάκρυνσή της μοιάζει σχεδόν βέβαιη αφού η Κάτω Βουλή ψήφισε υπέρ της αποπομπής της, κίνηση που η ίδια χαρακτήρισε «πραξικόπημα κατά της δημοκρατίας». Από εδώ και στο εξής οι εξελίξεις θα είναι καταιγιστικές: αν στις αρχές Μαΐου η Ρουσέφ ηττηθεί και στη Γερουσία, θα απομακρυνθεί αυτόματα από την προεδρία και θα αντικατασταθεί από τον αντιπρόεδρο Μισέλ Τέμερ. Ολα αυτά, στη σκιά των ερευνών για το μεγαλύτερο σκάνδαλο διαφθοράς στην Ιστορία της χώρας και λίγους μόλις μήνες πριν από την έναρξη των Ολυμπιακών Αγώνων στο Ρίο.
Κατηγορίες και δικαιολογίες


Η Ρουσέφ κατηγορείται ότι απέκρυψε στοιχεία για το έλλειμμα του προϋπολογισμού πριν από τις εκλογές του 2014. Η ίδια αντικρούει τις κατηγορίες, υποστηρίζοντας ότι και προηγούμενες κυβερνήσεις έκαναν το ίδιο. Ωστόσο, η απόφαση της Κάτω Βουλής ήταν μόνο μια έκφανση της βαθιάς πόλωσης που διέπει την πολιτική ζωή της Βραζιλίας. Στην πραγματικότητα, πρόκειται για μια πολιτική δίκη της Ρουσέφ, μια ψήφος «μη εμπιστοσύνης» προς την ίδια και την κυβέρνησή της. Στη διάρκεια της δεύτερης θητείας της η Ρουσέφ ήρθε αντιμέτωπη με τη χειρότερη ύφεση στην οικονομία από τη δεκαετία του 1930 αλλά και το σκάνδαλο της Petrobras, στο οποίο εμπλέκονται εκατοντάδες πολιτικά πρόσωπα, που ανήκουν κατά κύριο λόγο στον κυβερνητικό συνασπισμό – μεταξύ αυτών και ο πρώην πρόεδρος Λουίς Ινάσιο «Λούλα» ντα Σίλβα.
Στην προσπάθειά της να παρέχει μερική ασυλία στον πολιτικό μέντορά της από τις έρευνες για διαφθορά η Ρουσέφ τον διόρισε στη θέση του επιτελάρχη της κυβέρνησης. Οι αντιδράσεις ωστόσο ήταν σφοδρές και η ίδια πλέον έχει καταστεί μία από τις λιγότερο δημοφιλείς προέδρους στη δημοκρατική Ιστορία της χώρας. Οι υπέρμαχοι της αποπομπής της Ρουσέφ υποστηρίζουν ότι η πρόεδρος έβλαψε την οικονομία της Βραζιλίας – τη μεγαλύτερη οικονομία της Λατινικής Αμερικής και ένατη μεγαλύτερη στον κόσμο – όχι μόνο αποκρύπτοντας τα ελλείμματα αλλά προχωρώντας και σε υπερβολικές κοινωνικές δαπάνες που ο προϋπολογισμός δεν μπορούσε να αντέξει.

«Πίσω από τις ενέργειες για την αποπομπή της προέδρου Ρουσέφ βρίσκονται πολλά άτομα και οργανώσεις. Το αντιπολιτευόμενο Σοσιαλδημοκρατικό Κόμμα (PSDB), του οποίου ο πρόεδρος Αέσιο Νέβες έχασε από την Ντίλμα το 2014, ήταν το πρώτο κόμμα που πρότεινε την αποπομπή το 2015, λίγους μήνες μετά τις εκλογές. Εκτοτε μπήκαν και άλλοι στο παιχνίδι: ο Εντουάρντο Κούνια, πρόεδρος της Κάτω Βουλής, πολλά κόμματα στο Κογκρέσο, όπως το Βραζιλιάνικο Δημοκρατικό Κίνημα (PMDB), οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών και η FIESP, ο Σύνδεσμος Βιομηχανιών του Σάο Πάολο, του πλουσιότερου κρατιδίου»
είπε στο «Βήμα» ο Οκτάβιο Λουίζ Μότα Φεράζ, αναπληρωτής καθηγητής Διακρατικού Δικαίου στο King’s College του Λονδίνου.
Στριμωγμένη στα «σκοινιά» η πρόεδρος


Αν η Γερουσία αποφασίσει με απλή πλειοψηφία υπέρ της αποπομπής της Ρουσέφ και της παραπομπής της σε δίκη, η βραζιλιάνα πρόεδρος θα απομακρυνθεί από την εξουσία για 180 ημέρες και ως το τέλος του έτους θα κληθεί να την εγκαταλείψει διά παντός. «Η Ρούσεφ τώρα έχει τις εξής επιλογές: είτε να πείσει τους Γερουσιαστές να μην ψηφίσουν υπέρ της αποπομπής της είτε ή να ακυρώσει την απόφαση στο Ανώτατο Δικαστήριο. Είναι εξαιρετικά απίθανο να επιτύχει κάτι από τα δύο» εκτιμά ο καθηγητής Φεράζ.

Συνέντευξη του Τζέρι Ντάβιλα, καθηγητή Βραζιλιάνικης Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο του Ιλινόι
3+1 λόγοι για μία παραπομπή
«Η πολιτική κρίση στη Βραζιλία βαθαίνει την οικονομική κρίση και η οικονομική κρίση βαθαίνει περαιτέρω την πολιτική» είπε στο «Βήμα» ο Τζέρι Ντάβιλα, καθηγητής Βραζιλιάνικης Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο του Ιλινόι στις Ηνωμένες Πολιτείες και συγγραφέας βιβλίων για τη Νότια Αμερική και τη Βραζιλία.
Πώς οδηγήθηκε η χώρα στη διαδικασία αποπομπής της Ρουσέφ;
«Οι πιέσεις έρχονται από τέσσερις κατευθύνσεις. Η πρώτη είναι η επίσημη δικαιολογία για την αποπομπή, που περιορίζεται στο ότι η κυβέρνηση Ρουσέφ απέκρυψε τα ελλείμματα εν όψει των εκλογών του 2014. Η Ρουσέφ υπερασπίστηκε τον εαυτό της λέγοντας ότι τα μέτρα που πήρε η κυβέρνησή της χρησιμοποιήθηκαν και από προηγούμενους προέδρους. Αλλά παρότι αυτές οι κατηγορίες είναι ο επίσημος λόγος που κινήθηκαν οι διαδικασίες εναντίον της, δεν είναι και οι πραγματικές κατηγορίες που οι αντίπαλοι της Ρουσέφ της προσάπτουν.
Η δεύτερη και πιο σημαντική από πολιτικής άποψης είναι η εκτεταμένη λαϊκή δυσαρέσκεια γύρω από τις έρευνες για το σκάνδαλο διαφθοράς που αφορά κατασκευαστικές εταιρείες και την κρατική πετρελαϊκή εταιρεία Petrobras. Παρότι η Ρουσέφ δεν εμπλέκεται προσωπικά, οι έρευνες έχουν αποκαλύψει στοιχεία που θέλουν μέλη του κυβερνητικού της συνασπισμού να διοχετεύουν πόρους της Petrobras και άλλων κρατικών εταιρειών στις προεκλογικές τους εκστρατείες και στην εξαγορά ψήφων.
Η τρίτη είναι η οικονομική ύφεση της χώρας και ο πληθωρισμός που αγγίζει το 10% και προκαλούν ανησυχία στην παραδοσιακή μεσαία τάξη αλλά και σε εκατομμύρια Βραζιλιάνους, οι οποίοι επωφελήθηκαν από τις πολιτικές του Κόμματος των Εργατών καθώς τους έβγαλε από τη φτώχεια. Ολα αυτά είχαν ως αποτέλεσμα να κατρακυλήσουν τα ποσοστά δημοτικότητας της προέδρου, ακόμη και μεταξύ του πυρήνα των υποστηρικτών της.
Τέταρτη και τελευταία, είναι από τους συντηρητικούς Βραζιλιάνους, οι οποίοι περίμεναν αυτή την ευκαιρία τα τελευταία 14 χρόνια, αντιτιθέμενοι στο Κόμμα των Εργατών και στο πολύ δημοφιλές πολιτικό του πρόγραμμα. Επί πολλά χρόνια η Ρουσέφ όπως και ο προκάτοχός της Λούλα απολάμβαναν πολύ υψηλά ποσοστά δημοτικότητας, που ξεπερνούσαν το 60%. Η οικονομική κρίση και τα σκάνδαλα διαφθοράς αμαύρωσαν το Κόμμα των Εργατών και άνοιξαν τον δρόμο στους συντηρητικούς του αντιπάλους».
Τι περιθώρια αντίδρασης έχει τώρα;
«Σε αυτή τη φάση, η πρόεδρος Ρουσέφ διαθέτει πολύ λίγες επιλογές, αφού και η αντιπολίτευση στη Γερουσία τάσσεται υπέρ της απομάκρυνσής της από το αξίωμα της προέδρου. Οι υποστηρικτές της προτείνουν τη διενέργεια πρόωρων προεδρικών εκλογών αυτόν τον χρόνο μαζί με τις δημοτικές εκλογές, με τη Ρουσέφ να συμφωνεί να μη θέσει υποψηφιότητα. Αυτό μπορεί να βοηθήσει στην επίλυση της κρίσης νομιμότητας στην κυβέρνηση που θα διαδεχθεί τη Ρουσέφ, αλλά ίσως είναι πολύ αργά για να αποδεχθούν αυτή τη λύση οι ενισχυμένοι πια αντίπαλοί της. Αν η λύση αυτή είχε προταθεί πριν από την αποπομπή, θα είχε περισσότερες πιθανότητες».
Δεδομένης της διαφθοράς μεταξύ των πολιτικών, ακόμη και μεταξύ εκείνων που πρότειναν την αποπομπή της Ρουσέφ, και της δυσαρέσκειας της κοινής γνώμης, πόσο σταθερή είναι η δημοκρατία στη Βραζιλία;
«Πολλοί από τους πολιτικούς ηγέτες της Βραζιλίας, μέλη του συνασπισμού της Ρουσέφ αλλά και μέλη της αντιπολίτευσης, βρίσκονται αντιμέτωποι με κατηγορίες για διαφθορά. Πρόκειται για μια χωρίς προηγούμενο στιγμή για την εκστρατεία κατά της διαφθοράς στη Βραζιλία. Μεταξύ των προσώπων που περιλαμβάνονται στις έρευνες είναι ο αντιπρόεδρος, ο επικεφαλής της Γερουσίας και ο πρόεδρος της Κάτω Βουλής. Δεν μπορούμε να προβλέψουμε αν η πρόταση αποπομπής της Ρουσέφ θα αμβλύνει τις αντιδράσεις κατά της διαφθοράς ή αν αυτές θα συνεχίσουν. Η Ρουσέφ έχει επανειλημμένα προσφέρει την υποστήριξή της στους εισαγγελείς που διεξάγουν τις έρευνες, ακόμη και όταν μέλη του κόμματός της διαφωνούσαν. Θα προσφέρουν άραγε την ίδια υποστήριξη και ο διάδοχος ή οι διάδοχοί της;».
Κινδυνεύει η οικονομία της Βραζιλίας από την πολιτική κρίση;
«Η πολιτική κρίση έχει βαθύνει την οικονομική κρίση και η οικονομική κρίση έχει βαθύνει ακόμη περισσότερο την πολιτική κρίση. Οι υποστηρικτές της Ρουσέφ ελπίζουν ότι η απομάκρυνσή της από την προεδρία θα έχει ως αποτέλεσμα τον σχηματισμό ενός νέου οικονομικού επιτελείου που θα αναστρέψει την κατάσταση της οικονομίας. Η ιστορία της Βραζιλίας δείχνει ότι η συνεχιζόμενη πολιτική αναταραχή θα μπορούσε να έχει απρόβλεπτα αποτελέσματα στην οικονομία της χώρας και ότι η επιστροφή στην ανάπτυξη είναι δύσκολο να επιτευχθεί».
Σύστημα σε παρακμή
Η διαφθορά ως μέθοδος διακυβέρνησης
Η πρόεδρος Ρουσέφ κατηγορείται ότι παραποίησε στοιχεία του κρατικού προϋπολογισμού προκειμένου να καλύψει δημοσιονομικά κενά το 2014, εν όψει των προεδρικών εκλογών στις οποίες έθετε για δεύτερη φορά υποψηφιότητα. Ωστόσο, ειδικοί υποστηρίζουν ότι δεν είναι η στατιστική «κοπτοραπτική» ο πραγματικός λόγος που κινήθηκαν οι διαδικασίες αποπομπής της βραζιλιάνας προέδρου, αλλά μόνο η αφορμή. Ασήμαντη κιόλας, αφού οι περισσότεροι βουλευτές και γερουσιαστές βρίσκονται μπλεγμένοι σε μεγαλύτερα ή μικρότερα σκάνδαλα διαφθοράς. Στην πραγματικότητα, η διαφθορά στη Βραζιλία δεν αντιμετωπίζεται ως παθογένεια του πολιτικού συστήματος αλλά ως τρόπος διακυβέρνησης.
Από τα 65 μέλη της ειδικής επιτροπής για την αποπομπή της Ρουσέφ, τα 37 αντιμετωπίζουν κατηγορίες για διαφθορά και άλλα σοβαρά εγκλήματα, σύμφωνα με δημοσίευμα της εφημερίδας «Los Angeles Times» και στοιχεία της βραζιλιάνικης οργάνωσης Transparencia Brazil. Και από τα 513 μέλη της Κάτω Βουλής του Κογκρέσου τα 303 αντιμετωπίζουν κατηγορίες ή ελέγχονται για σοβαρά εγκλήματα. Το ίδιο συμβαίνει και με τα 49 από τα 81 μέλη – δηλαδή το 60% – της Γερουσίας. Από τη στιγμή του το Κόμμα των Εργατών ανήλθε στην εξουσία, το 2003, δύο σκάνδαλα ολκής έχουν συνταράξει την πολιτική ζωή της Βραζιλίας – το 2005 αποκαλύφθηκε η υπόθεση Mensalão (Το Μεγάλο Μηνιάτικο) και το 2014 η υπόθεση Operação Lava Jato (Επιχείρηση Πλυντήριο Αυτοκινήτου), μια κομπίνα δισεκατομμυρίων δολαρίων στην κρατική πετρελαϊκή εταιρεία Petrobras, στην οποία φέρεται να εμπλέκονται εκατοντάδες πολιτικοί και αξιωματούχοι.
Οι τρεις άνδρες που βρίσκονται στη «σειρά διαδοχής» για την προεδρία έχουν αντιμετωπίσει κατηγορίες για αξιόποινες πράξεις με πρώτο και κύριο τον αντιπρόεδρο Μισέλ Τέμερ, ο οποίος θα αναλάβει την προεδρία αν η Ρουσέφ καθαιρεθεί. Ο Τέμερ έχει κατηγορηθεί για ανάμειξη στο σκάνδαλο Petrobras. Το ίδιο και ο πρόεδρος της Κάτω Βουλής, Εντουάρντο Κούνια, που κατηγορείται για διαφθορά, ξέπλυμα χρήματος και μίζες ύψους πέντε εκατομμυρίων δολαρίων. Αν κριθεί ένοχος, αντιμετωπίζει ποινή φυλάκισης ως και 184 χρόνια. Παράλληλα, ο επικεφαλής της Γερουσίας, Ρενάν Καλχέιρος, επίσης κατηγορείται για χρηματισμό στο ίδιο σκάνδαλο αλλά και φορολογική απάτη σε ξεχωριστή υπόθεση.
Και οι τρεις ανήκουν στο Βραζιλιάνικο Δημοκρατικό Κίνημα (PMDB), το οποίο τον Μάρτιο απέσυρε την υποστήριξή του προς τον κυβερνητικό συνασπισμό υπό τη Ρουσέφ. Η ίδια η βραζιλιάνα πρόεδρος, παρότι δεν αντιμετωπίζει κατηγορίες για το σκάνδαλο Petrobras, έχει βρεθεί στο μάτι του κυκλώνα, καθώς διατέλεσε πρόεδρος του διοικητικού συμβουλίου της εταιρείας από το 2003 ως το 2010. Πρόσφατα φρόντισε να διορίσει τον πρώην πρόεδρο και πολιτικό της μέντορα Λουίς Ινάσιο «Λούλα» ντα Σίλβα στο αξίωμα του επιτελάρχη της κυβέρνησης προκειμένου να του παρέχει μερική ασυλία καθώς και ο ίδιος έχει βρεθεί στο στόχαστρο των ερευνών για το σκάνδαλο της Petrobras. Οι εισαγγελείς που ερευνούν την υπόθεση λένε ότι το Κόμμα των Εργατών χρηματοδότησε εν μέρει τις προεκλογικές του εκστρατείες από τις μίζες που λάμβαναν τα μέλη του.

Οικονομολόγος και πρώην αντάρτισσα
Από την αποθέωση στο σκαμνί

Πριν από λίγα χρόνια η 68χρονη Ντίλμα Ρουσέφ ήταν μία από τις πιο δημοφιλείς αρχηγούς κρατών στον κόσμο, με ποσοστό δημοτικότητας που έφθασε ως και το 92%. Σήμερα η υποστήριξη στο πρόσωπό της έχει «βυθιστεί» στο 10%. Τα φιλολαϊκά μέτρα που έλαβε τα πρώτα χρόνια της διακυβέρνησής της, περιορίζοντας τη φορολογία στα τρόφιμα, ενισχύοντας τα κοινωνικά προνόμια και μειώνοντας το κόστος του ηλεκτρισμού, την κατέστησαν σχεδόν το ίδιο αγαπητή με τον προκάτοχό της «Λούλα» ντα Σίλβα, ο οποίος θεωρείται ότι έβγαλε από τη φτώχεια περίπου 40 εκατομμύρια Βραζιλιάνους.
Ωστόσο η ίδια φαίνεται ότι έχασε την ευκαιρία που της δόθηκε να «ξεριζώσει» το πρόβλημα της διαφθοράς αλλά και να διευρύνει την παραγωγική βάση της χώρας: η μείωση της ζήτησης για τις βραζιλιάνικες εξαγωγές εξαιτίας της παγκόσμιας οικονομικής ύφεσης και κυρίως εξαιτίας της επιβράδυνσης του ρυθμού ανάπτυξης της οικονομίας της Κίνας, υπονόμευσε την πρόοδο που είχε σημειώσει η χώρα από το 2003 και μετά.
Οικονομολόγος και αριστερή πρώην αντάρτισσα του αντιδικτατορικού αγώνα, η Ρουσέφ εξελέγη για πρώτη φορά πρόεδρος της Βραζιλίας, το 2010. Ο πατέρας της Πέντρο Ρουσέφ, μετανάστης από τη Βουλγαρία, ήταν δικηγόρος και κομμουνιστής. Η ίδια μυήθηκε στον μαρξισμό στη διάρκεια των νεανικών της χρόνων. Το 1970, στη διάρκεια της στρατιωτικής δικτατορίας της Βραζιλίας, η Ρουσέφ φυλακίστηκε για σχεδόν τρία χρόνια και υπέστη βασανιστήρια. Από το 2005 ως το 2010 εργάστηκε ως επιτελάρχης στην κυβέρνηση Λούλα και διετέλεσε πρόεδρος του ΔΣ της Petrobras, θέσεις που δεν εγκατέλειψε ούτε όταν αντιμετώπισε σοβαρά προβλήματα υγείας το 2009. Παρότι η πρώτη θητεία της στο αξίωμα της προέδρου δεν ήταν χωρίς προβλήματα, καθώς πολλοί Βραζιλιάνοι αντέδρασαν στην απόφαση της κυβέρνησης να φιλοξενήσει ακριβές αθλητικές διοργανώσεις όπως το Παγκόσμιο Κύπελλο του 2014, η Ρουσέφ κατάφερε να επανεκλεγεί τον Οκτώβριο του 2014, νικώντας τον κεντροδεξιό αντίπαλό της Αέσιο Νέβες. Στη διάρκεια της δεύτερης θητείας της η Ρουσέφ δεν στάθηκε το ίδιο τυχερή: η αύξηση της ανεργίας, η πτώση της τιμής του πετρελαίου, η οικονομική ύφεση και κυρίως το σκάνδαλο της Petrobras, απειλούν όχι μόνο να αμαυρώσουν την πολιτική κληρονομιά της προέδρου αλλά και να βυθίσουν τη χώρα σε πολλά χρόνια πολιτικής αστάθειας.

ΑΝΑΤΑΡΑΞΕΙΣ

Αν η Ρουσέφ ηττηθεί και στη Γερουσία, θα απομακρυνθεί αυτόματα από την προεδρία και θα αντικατασταθεί από τον αντιπρόεδρο Μισέλ Τέμερ.

Η Ρουσέφ κατηγορείται ότι απέκρυψε στοιχεία για το έλλειμμα του προϋπολογισμού πριν από τις εκλογές του 2014. Η ίδια αντικρούει τις κατηγορίες, υποστηρίζοντας ότι και προηγούμενες κυβερνήσεις έκαναν το ίδιο.

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Ακολουθήστε στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις
Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, από
Κόσμος
ΒΗΜΑτοδότης
Σίβυλλα
Helios Kiosk