Τι μπορεί να διδαχθεί η Κίνα από την Ελλάδα

Κάθε χρονιά που περνά μας προσφέρει παραδείγματα κάθε είδους. Το 2015 χαρακτηρίζεται από δύο παραδείγματα

Κάθε χρονιά που περνά μας προσφέρει παραδείγματα κάθε είδους. Το 2015 χαρακτηρίζεται από δύο παραδείγματα, αμφότερα δραματικά και πολυεπίπεδα: εκείνο της Ελλάδας και εκείνο της Κίνας, σημειώνει σε άρθρο του στους «New York Times» ο Σεργκέι Γκουρίεφ, καθηγητής Οικονομικών στο ονομαστό Ινστιτούτο Πολιτικών Επιστημών (Sciences Po) του Παρισιού. Η Κίνα μάλιστα θα πρέπει εν προκειμένω να αντλήσει μαθήματα από την Ελλάδα, τονίζει ο ρώσος αρθρογράφος, πρώην καθηγητής στη Νέα Οικονομική Σχολή της Μόσχας που εγκατέλειψε τη Ρωσία για πολιτικούς λόγους.
Στην Ελλάδα, το λίκνο της δυτικής δημοκρατίας, εξηγεί ο Γκουρίεφ, οι ψηφοφόροι απογοητεύθηκαν από τα παλαιά κόμματα και εξέλεξαν το μικρό αριστερό κόμμα ΣΥΡΙΖΑ, που υποσχέθηκε ότι θα απαλλάξει τους Ελληνες από τις οικονομικές δυσκολίες που αντιμετώπιζαν. Οι κριτικές από μη δημοκρατικά καθεστώτα (ή από «ανελεύθερες δημοκρατίες») ερμήνευσαν τη νίκη του ΣΥΡΙΖΑ ως αποτυχία του δημοκρατικού συστήματος. Ηταν η απόδειξη, υποστήριζαν, ότι δεν μπορεί να εμπιστεύεται κανείς τους ψηφοφόρους όταν καλούνται να αποφασίσουν για σημαντικά ζητήματα διότι προτιμούν τις απλοϊκές, πλην λανθασμένες λαϊκίστικες λύσεις. Ωστόσο οι εξελίξεις που ακολούθησαν τη νίκη του ΣΥΡΙΖΑ έδειξαν ότι οι έλληνες ψηφοφόροι δεν ήταν ούτε κοντόφθαλμοι ούτε παράλογοι.


Η λιγότερο κακή λύση

Ναι, σύντομα κατέστη σαφές ότι οι υποσχέσεις του ΣΥΡΙΖΑ δεν ήταν ρεαλιστικές, εξηγεί ο Σεργκέι Γκουρίεφ. Οσο δημοφιλές κι αν ήταν το κόμμα στην Ελλάδα, δεν μπορούσε να μαγέψει τους εταίρους του για να του δώσουν τα δισεκατομμύρια ευρώ που χρειαζόταν η χώρα. Η επιλογή ήταν να συνεχίσει να πορεύεται με οδυνηρές μεταρρυθμίσεις ή να κηρύξει στάση πληρωμών. Η χρεοκοπία, ωστόσο, φέρνει πάντοτε αναταράξεις και αβεβαιότητα και η κυβέρνηση ούτως ή άλλως θα έπρεπε να ακολουθήσει πολιτικές λιτότητας. Οχι επειδή το επιθυμούσε αλλά επειδή θα στέρευε τελείως από μετρητά καθώς δεν θα είχε πρόσβαση στις αγορές.
«Είμαι αρκετά μεγάλος για να θυμάμαι πώς το 1998 η χρεοκοπία της Ρωσίας έφερε στην εξουσία της χώρας τη μοναδική δεδηλωμένη αριστερή κυβέρνηση της μετασοβιετικής εποχής. Αρχικά είχε υιοθετήσει την κομμουνιστική ρητορική, αλλά αναγκάστηκε λόγω έλλειψης ρευστού να εφαρμόσει τους πιο λιτούς προϋπολογισμούς που είχε γνωρίσει ποτέ η Ρωσία» αναφέρει ο Γκουρίεφ.
Οι Ελληνες προφανώς αντελήφθησαν το κόστος της χρεοκοπίας και με δημοψήφισμα υποστήριξαν σθεναρά την παραμονή στην ευρωζώνη. Η ψήφος αυτή άσκησε πίεση στον ΣΥΡΙΖΑ να καταλήξει σε συμφωνία με τους πιστωτές της χώρας. Η συμφωνία δεν θα φέρει την ευημερία στους έλληνες ψηφοφόρους αλλά αποτελεί ασφαλώς τη λιγότερο οδυνηρή επιλογή.


Οι μεταρρυθμίσεις του Ντενγκ

Η άλλη, ακόμη μεγαλύτερη οικονομική ιστορία της χρονιάς ήταν η κατάρρευση της κεφαλαιαγοράς της Κίνας και η επιβράδυνση του ρυθμού οικονομικής ανάπτυξης στη χώρα. Οι εντυπωσιακές επιτυχίες της κινεζικής οικονομίας από το 1978, που η κυβέρνηση του Πεκίνου ξεκίνησε να εφαρμόζει μεταρρυθμιστικές πολιτικές, είχαν προξενήσει αμηχανία σε πολλούς οικονομολόγους και πολιτικούς επιστήμονες.
Οι δικτατορίες συνήθως εμφανίζουν δύο μείζονες αδυναμίες. Πρώτον, στα μη δημοκρατικά καθεστώτα είναι δύσκολο να εμπνεύσεις στους πολίτες σεβασμό στους νόμους, κάτι που έχει πρωταρχική σημασία για την ενθάρρυνση της οικονομικής δραστηριότητας. Η ασφάλεια δικαίου είναι όμως απαραίτητη προϋπόθεση για τις επενδύσεις και την ανάπτυξη. Συνήθως οι δικτατορικές κυβερνήσεις με την πολιτική τους διώχνουν τους επενδυτές.
Η δεύτερη αδυναμία συνίσταται στο ότι δίχως τον ανταγωνισμό πολιτικών κομμάτων και δίχως ελευθερία του Τύπου μια κυβέρνηση είναι δύσκολο να εξασφαλίσει την πολιτική νομιμοποίηση που είναι απαραίτητη για να κυβερνήσει μια μεγάλη χώρα.
Το Κομμουνιστικό Κόμμα της Κίνας αντιμετώπισε ως έναν βαθμό τα προβλήματα αυτά υιοθετώντας κάποια βασικά στοιχεία των σύγχρονων δημοκρατικών καθεστώτων: την αξιοκρατία, τις αξιολογήσεις και την ανανέωση της πολιτικής και κοινωνικής ελίτ. Ακόμη δεν έχει γίνει κατανοητό πώς και γιατί αναδείχθηκε το σύστημα αυτό. Ισως η περίοδος από το 1949 ως το 1978 να ήταν απλώς ένα διάλειμμα που όταν τέλειωσε η Κίνα επέστρεψε στους αξιοκρατικούς θεσμούς της παλαιάς κομφουκιανικής κοινωνίας της. Ισως οι επιβιώσαντες κατά την εποχή του Μάο θέλησαν να εξασφαλίσουν εγγυήσεις ότι η χώρα δεν θα ξαναζούσε μια ανάλογη εποχή.


Τα όρια της ανελευθερίας

Το υβριδικό αυτό πολιτικό σύστημα δημιούργησε κίνητρα για αναπτυξιακές μεταρρυθμίσεις: τη φιλελευθεροποίηση του αγροτικού τομέα και στη συνέχεια άλλων τομέων της οικονομίας, τη χαλάρωση των κανόνων που απαγόρευαν την εσωτερική μετανάστευση, την ανάπτυξη μικρών και αργότερα μεγαλύτερων ιδιωτικών επιχειρήσεων, τη σταδιακή ένταξη της χώρας στην παγκόσμια οικονομία. Οι μεταρρυθμίσεις αυτές έβαλαν την Κίνα σε μια αναπτυξιακή τροχιά ανάλογη με εκείνη στην οποία είχαν μπει 15 ή 30 χρόνια νωρίτερα η Ιαπωνία, η Ταϊβάν και η Νότια Κορέα.
Οι χώρες αυτές ωστόσο είχαν πιο ανοιχτά πολιτικά συστήματα όταν έφθασαν στα επίπεδα παραγωγής και εισοδήματος που απολαμβάνει σήμερα η Κίνα. Το γεγονός αυτό επέτρεψε σε αυτές να συνεχίσουν με νέες μεταρρυθμίσεις που έφεραν μεγαλύτερη ανάπτυξη. Δεν πρόκειται για σύμπτωση: η οικονομική θεωρία διδάσκει ότι υπάρχει μια ποιοτική διαφορά όταν μιλάμε για την ανάπτυξη μιας φτωχής οικονομίας σε μεσαία και μεγαλύτερη και όταν μιλάμε για την εξέλιξη μιας χώρας με μεσαία οικονομία σε πλούσια χώρα.
Στην πρώτη περίπτωση η χώρα πρέπει να φθάσει τις ανεπτυγμένες οικονομίες και να υιοθετήσει τις καλύτερες πρακτικές τους. Η διαδικασία αυτή γίνεται με τρόπο πυραμιδικό, από τα υψηλά κλιμάκια εξουσίας προς τα χαμηλότερα. Τη δουλειά μπορεί να φέρει εις πέρας μια συγκεντρωτική κυβέρνηση, αρκεί να έχει καλές προθέσεις. Στη δεύτερη περίπτωση, όμως, για να εξελιχθεί μια μεσαία οικονομία σε πλούσια και για να πλουτίσουν τα μεσαία εισοδήματα απαιτείται ενθάρρυνση της καινοτομίας. Και αυτό προϋποθέτει ένα αποκεντρωμένο, ανταγωνιστικό πολιτικό σύστημα.
Πολλές χώρες δεν έχουν καταφέρει να οικοδομήσουν θεσμούς που ευνοούν την καινοτομία και αναγκαστικά «κολλάνε» μόλις καταφέρουν να δημιουργήσουν μια μεσαία εισοδηματική τάξη. Πέφτουν στην «παγίδα των μεσαίων εισοδημάτων». Η Ιαπωνία, η Ταϊβάν και η Κορέα ξεπέρασαν την παγίδα αυτή και εξελίχθηκαν σε πλούσιες οικονομίες που βασίζονται στη γνώση.
Η αναταραχή του 2015 υποδηλώνει ότι η Κίνα αντιμετωπίζει αυτή την πρόκληση. Πολλές οικονομικές μελέτες έχουν δείξει ότι η χώρα διαθέτει τεράστια δυναμική για ανάπτυξη που μπορεί να απελευθερωθεί με περαιτέρω μεταρρυθμίσεις στις κρατικές επιχειρήσεις και στο χρηματοοικονομικό σύστημα μέσω της προώθησης πολιτικών που προάγουν τη νομιμότητα και τον ανταγωνισμό. Ωστόσο οι πολιτικές αυτές μπορούν να αμφισβητήσουν τη σημερινή κυβέρνηση διότι οι μοχλοί που την κρατούν στην εξουσία είναι οι κρατικές επιχειρήσεις και οι τράπεζες.
Το 2012 οι νέοι τότε ηγέτες της Κίνας ανακοίνωσαν την εφαρμογή μιας μεταρρυθμιστικής ατζέντας με τον εντυπωσιακό τίτλο «Κίνα 2030», το προσχέδιο της οποίας συνυπέγραφαν το Κρατικό Συμβούλιο της Κίνας και η Παγκόσμια Τράπεζα. Την τελευταία τριετία, ωστόσο, πολύ λίγα βήματα έγιναν στο πλαίσιο αυτού του οδικού χάρτη. Αντίθετα, οι ηγέτες της Κίνας έκαναν επιλογές που κατατείνουν στη μεγαλύτερη συγκέντρωση της πολιτικής εξουσίας.
Ο δάσκαλος Αριστοτέλης

Η συζήτηση αν η δημοκρατία προάγει την ευημερία ξεκίνησε από την εποχή του Αριστοτέλη. Οι κοινωνιολόγοι καλούνται διαρκώς να απαντήσουν στο ερώτημα αν η δημοκρατία είναι εκείνη που προάγει την οικονομική ανάπτυξη ή τα υψηλά εισοδήματα είναι προαπαιτούμενο μιας σταθερής δημοκρατίας. Τα τελευταία χρόνια οι οικονομολόγοι χρησιμοποίησαν προχωρημένα στατιστικά εργαλεία για να αποδείξουν ότι η πρώτη άποψη είναι η σωστή: οι χώρες που υιοθετούν μέτρα εκδημοκρατισμού των κοινωνιών τους ενισχύουν τον ρυθμό ανάπτυξης της οικονομίας τους από μία ως δύο ποσοστιαίες μονάδες ετησίως κατά μέσον όρο τα επόμενα 10 χρόνια.
Το έτος 2015 φαίνεται να τους επιβεβαιώνει. Οι έλληνες ψηφοφόροι επέλεξαν τη λιγότερο κακή, αν και επώδυνη, λύση. Και τα προβλήματα της Κίνας έδειξαν ότι το κινεζικό πολιτικό σύστημα ίσως δεν μπορεί να ανταποκριθεί πλέον σ’ αυτά που ζητεί η οικονομία της και σ’ αυτά που της αξίζουν. Αυτό δεν συνεπάγεται ότι η οικονομική ανάπτυξη της Ελλάδας θα ξεπεράσει εκείνη της Κίνας. Δεν θα συμβεί αυτό καθώς υπάρχουν πολλά πράγματα που η Ελλάδα μπορεί να διδαχθεί από την Κίνα. Αλλά η χρονιά που φεύγει έδειξε ότι και η Κίνα επίσης έχει να διδαχθεί από την Ελλάδα: οι ψηφοφόροι δεν έχουν πάντα άδικο. Και οι υπηρετούντες τις πυραμιδοειδείς ιεραρχίες εξουσίας δεν είναι πάντοτε καλοκάγαθοι, παντογνώστες και πανίσχυροι.

HeliosPlus

Ακολουθήστε στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις
Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, από
Οικονομία
ΒΗΜΑτοδότης
Σίβυλλα
  • Ibiza, Mykonos και .... Πλάκα Το δημοφιλέστατο νησί της Ισπανίας με τους κορυφαίους DJ μοιάζει τόσο μακρινό αυτή τη δύσκολη λόγω COVID-19 εποχή. Ακόμα... ΣΙΒΥΛΛΑ |
Helios Kiosk