Η Πορτογαλία μεταξύ ύφεσης και μεταμνημονιακού μονοδρόμου

Στις κάλπες προσέρχονται σήμερα οι Πορτογάλοι προκειμένου να εκλέξουν τη νέα τους κυβέρνηση.

Στις κάλπες προσέρχονται σήμερα οι Πορτογάλοι προκειμένου να εκλέξουν τη νέα τους κυβέρνηση. Οι δημοσκοπήσεις έδιναν ελαφρύ προβάδισμα στον απερχόμενο κυβερνητικό συνασπισμό τού (κεντροδεξιού, παρά το όνομά του) Σοσιαλδημοκρατικού Κόμματος (PSD) με το χριστιανοδημοκρατικό Λαϊκό Κόμμα (CDS-ΡΡ) έναντι του κεντροαριστερού Σοσιαλιστικού Κόμματος (PS). Και παρότι η Πορτογαλία είναι από τα αγαπημένα «PIIGS» των Βρυξελλών, καθώς εξήλθε, λαβωμένη, από το δικό της Μνημόνιο το 2014, το ίδιο στάσιμη με το πολιτικό σκηνικό παραμένει και η κατάσταση στη χώρα: υφεσιακό περιβάλλον, αργή ανάκαμψη, υψηλή ανεργία, σκληρή λιτότητα και φορολογία, κοινωνικές ανισότητες και μαζική έξοδος των νέων από τη χώρα.
Σύμφωνα με τις δημοσκοπήσεις, ο δεξιός συνασπισμός του πρωθυπουργού Πέντρο Πάσος Κοέλιο προηγείτο του PS με αρχηγό τον Αντόνιο Κόστα, ωστόσο στις περισσότερες η διαφορά δεν ξεπερνούσε τις πέντε ποσοστιαίες μονάδες. Αυτό, σύμφωνα με τον Ζοζέ Σαντάνα Περέιρα, ερευνητή στο Ινστιτούτο Κοινωνικών Επιστημών στο Πανεπιστήμιο της Λισαβόνας, προκαλεί αβεβαιότητα ως προς τη σταθερότητα της επόμενης κυβέρνησης, αφού πιθανότατα κανένα κόμμα δεν αναμένεται να επιτύχει αυτοδυναμία.

«Αυτά τα αποτελέσματα δεν δίνουν κυβέρνηση πλειοψηφίας σε κανέναν. Επιπλέον, το κοινοβούλιο δεν μπορεί να διαλυθεί για έξι μήνες μετά τις εκλογές, κάτι που σημαίνει ότι νέες εκλογές που θα οδηγούσαν σε διαφορετικές συμμαχίες μπορούν να προκηρυχθούν μόνο μετά τον Απρίλιο του 2016. Ενας μετεκλογικός συνασπισμός μεταξύ του PS και ενός μικρότερου αριστερού κόμματος που θα μπορέσει να εκλέξει επαρκή αριθμό εδρών είναι πολύ δύσκολος – δεν έχει συμβεί ποτέ στην Ιστορία της πορτογαλικής δημοκρατίας. Ενας «μεγάλος συνασπισμός» μεταξύ του PSD και του βασικού αντιπάλου του, του PS, θα προσέφερε στην κυβέρνηση μια δυνατή πλειοψηφία, σίγουρα πάνω από τα δύο τρίτα των βουλευτών, αλλά είναι επίσης απίθανο να συμβεί – η τελευταία φορά που η Κεντροδεξιά και η Κεντροαριστερά συγκυβέρνησαν ήταν πριν από την ένταξη της Πορτογαλίας στην Ευρωπαϊκή Ενωση, μεταξύ του 1983 και του 1985»
μας εξήγησε.
Αποδόμηση του κράτους πρόνοιας


Το 2011 η Πορτογαλία προσέφυγε στο Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα για μια διάσωση ύψους 78 δισ. ευρώ, με αντάλλαγμα δομικές μεταρρυθμίσεις που θα βελτίωναν την ανταγωνιστικότητα της χώρας και θα μείωναν το χρέος της. Παρότι η Πορτογαλία δεν βίωσε αξιοσημείωτη τραπεζική κρίση ή κρίση στον τομέα των ακινήτων, όπως η Ιρλανδία ή η Ισπανία, ο ρυθμός της οικονομικής της ανάπτυξης ήταν πολύ χαμηλός και δανειζόταν με επιτόκια πάνω από 8% για δεκαετή ομόλογα. Μετά την παραίτηση του τότε πρωθυπουργού και σήμερα κατηγορούμενου για διαφθορά Ζοζέ Σόκρατες και την εκλογή του Κοέλιο η συντηρητική κυβέρνηση εφάρμοσε σκληρή λιτότητα με μεγάλες περικοπές στον προϋπολογισμό, μειώσεις μισθών των δημοσίων υπαλλήλων, περιορισμό του κράτους πρόνοιας, ιδιωτικοποιήσεις και αύξηση της φορολογίας ως και 40%.
Στη διάρκεια της προεκλογικής εκστρατείας, το PS κατηγόρησε τον κεντροδεξιό κυβερνητικό συνασπισμό ότι χρησιμοποίησε το τριετές πρόγραμμα διάσωσης, από το οποίο η Πορτογαλία εξήλθε τον Μάιο του 2014, ως πρόσχημα για να εφαρμόσει ένα «νεοφιλελεύθερο» οικονομικό πρόγραμμα με στόχο την αποδόμηση του κράτους πρόνοιας. Ο Κόστα υποστήριξε ότι ο Κοέλιο εφάρμοσε περισσότερα μέτρα λιτότητας από αυτά που συμφωνήθηκαν μεταξύ της κυβέρνησης των Σοσιαλιστών και των πιστωτών της, προκαλώντας βαθιά ύφεση, χωρίς προηγούμενο αύξηση της ανεργίας (σήμερα η επίσημη ανεργία κυμαίνεται γύρω στο 12% αλλά το 2013 είχε ξεπεράσει το 17%) και μαζική μετανάστευση των νέων από τη χώρα.
«ΣΥΡΙΖΑ εμείς; Οχι» λένε οι Σοσιαλιστές


«Η εναντίωση του PS στη λιτότητα, μόνο αφού διαπραγματεύτηκε και υπέγραψε το πρόγραμμα διάσωσης και έχασε τις εκλογές πριν από τέσσερα χρόνια, του έχει επιτρέψει να κρατήσει αποστάσεις από τα τραύματα που έχει προκαλέσει η λιτότητα και γι’ αυτό παρουσιάζεται τώρα ως το αντίπαλον δέος στον κυβερνητικό συνασπισμό περισσότερο σε σχέση με τα εναλλακτικά λαϊκιστικά κόμματα» είπε στο «Βήμα» ο Σεμπαστιάν Ρόγιο, καθηγητής Διακυβέρνησης στο Πανεπιστήμιο του Σάφολκ στις Ηνωμένες Πολιτείες και ειδικός στη συγκριτική πολιτική οικονομία της Νότιας Ευρώπης. Και προσέθεσε: «Το κεντροδεξιό PSD προσπάθησε πολύ για να παρουσιάσει τους Σοσιαλιστές ως τον ΣΥΡΙΖΑ της Πορτογαλίας και το κεντροαριστερό PS προσπάθησε πολύ για να κρατήσει αποστάσεις από αυτή τη σύνδεση. Ο Κόστα επικρίνει τη λιτότητα και μάλιστα τον περασμένο Ιανουάριο χαιρέτισε τη νίκη του ΣΥΡΙΖΑ αλλά τελευταία προσπάθησε να μετριάσει τη ρητορική του και δεσμεύθηκε να τιμήσει τη δημοσιονομική δέσμευση της Πορτογαλίας στους πιστωτές της».
Οπως μας είπε ο Αντόνιο Κόστα Πίντο, καθηγητής Πολιτικής Επιστήμης στο Πανεπιστήμιο της Λισαβόνας, τα πράγματα δεν είναι ρόδινα για το PS, καθώς αφενός το ποσοστό του πιθανώς να μην του επιτρέψει να σχηματίσει αυτοδύναμη κυβέρνηση και αφετέρου θα είναι δύσκολο να αποσπάσει την υποστήριξη του Κομμουνιστικού Κόμματος Πορτογαλίας (PCP) ή του Αριστερού Μπλοκ (BE). Επιπροσθέτως, όπως μας εξήγησε, «οι απογοητευμένοι ψηφοφόροι του κεντροδεξιού συνασπισμού, που θα απείχαν από τις εκλογές, φαίνεται ότι συσπειρώθηκαν (…) Ως την πρόσφατη εκλογική νίκη του ΣΥΡΙΖΑ, η Κεντροδεξιά έπαιζε το «ελληνικό χαρτί» έναντι των Σοσιαλιστών, κατηγορώντας τους για «συριζοποίηση» του κόμματος. Λέω ακριβώς τη λέξη που χρησιμοποιούσαν. Παρότι οι Πορτογάλοι αναγνωρίζουν το αντίστοιχο του ΣΥΡΙΖΑ στο Αριστερό Μπλοκ (BE) και παρότι το οικονομικό πρόγραμμα των Σοσιαλιστών είναι πιο μετριοπαθές, οι κεντροδεξιοί χρησιμοποίησαν το ελληνικό παράδειγμα για να δείξουν ότι δεν υπάρχει εναλλακτική στο πρόγραμμα που ακολουθούν τα τελευταία τέσσερα χρόνια».
Οι εξι πολιτικοί ηγέτες, πέντε εν ενεργεία και ένας υπόδικος, που πρωταγωνιστούν στις εκλογές

Πέντρο Πάσος Κοέλιο
Από τα «καλά παιδιά» των Βρυξελλών
Είναι πρωθυπουργός της Πορτογαλίας από το 2011 και πρόεδρος του κεντροδεξιού, παρά το όνομά του, Σοσιαλδημοκρατικού Κόμματος (PSD). Ο 51χρονος αυτός μαθηματικός, γιος γιατρού και νοσοκόμας που ασκούσαν το επάγγελμα στην Ανγκόλα, πέρασε στην Αφρική τα πρώτα του χρόνια προτού επιστρέψουν οικογενειακώς στην Πορτογαλία το 1974, μετά την πτώση της χούντας. Ο Κοέλιο είναι ένα από τα «καλά παιδιά» των Βρυξελλών, που εφάρμοσε λιτότητα και περικοπές και κατόρθωσε να βγάλει την Πορτογαλία από το μνημόνιο, αλλά αποτελεί κόκκινο πανί για την Αριστερά λόγω της πολιτικής που ακολούθησε. Φιλοδοξεί να γίνει ο δεύτερος «πολιτικός μνημονίου» που θα επανεκλεγεί μετά τον Αλέξη Τσίπρα.

Αντόνιο Κόστα
Κεντροαριστερός χωρίς ακρότητες
Επικεφαλής του κεντροαριστερού Σοσιαλιστικού Κόμματος (PS), ο 54χρονος αυτός δικηγόρος έχει διατελέσει υπουργός Δικαιοσύνης και επί επτά χρόνια δήμαρχος της Λισαβόνας. Στο ντιμπέιτ με τον Κοέλιο εν όψει των σημερινών εκλογών ο Κόστα κέρδισε τις εντυπώσεις, όμως αυτό δεν μεταφράστηκε σε προβάδισμα στις δημοσκοπήσεις. Αφότου ανέλαβε την ηγεσία του PS πέρσι, έστριψε το κόμμα πιο αριστερά αλλά παραμένει εντός των παραμέτρων της ευρωπαϊκής Κεντροαριστεράς, χωρίς ακρότητες, αν και χαιρέτισε την εκλογή Τσίπρα ως «ένδειξη αλλαγής» που ενθαρρύνει την Πορτογαλία και άλλες χώρες να ακολουθήσουν τον ίδιο δρόμο. Αν αναλάβει πρωθυπουργός, θα είναι ο πρώτος μιγάς που θα κυβερνήσει χώρα της Ευρώπης: ο πατέρας του είναι καθολικός Ινδός από την Γκόα.

Καταρίνα Μαρτίνς
Αριστερά αναζητεί ρόλο ρυθμιστή
Το «πρόσωπο» του συλλογικά διοικούμενου Αριστερού Μπλοκ (ΒΕ), καθώς αποτελεί την εκπρόσωπο Τύπου του κόμματος που πολιτικά βρίσκεται πιο κοντά στον ΣΥΡΙΖΑ στην Πορτογαλία, είναι μια 42χρονη ηθοποιός η οποία ήταν η πρώτη βουλευτής που εξέλεξε το κόμμα (το 2009 στο Πόρτο). Επανεξελέγη στη Βουλή το 2011. Φιλόλογος με μεταπτυχιακά στη γλωσσολογία, διδακτορικό στη διδακτική των γλωσσών και συνιδρύτρια θεατρικού θιάσου, θεωρείται ότι διεξήγαγε μια καλή προεκλογική εκστρατεία. Οι δημοσκοπήσεις δίνουν ως και 8% στο ΒΕ, ποσοστό που θα του χαρίσει ρόλο ρυθμιστή στον σχηματισμό κυβέρνησης. Το αδύνατο σημείο του ΒΕ είναι ότι έχει την τάση να διασπάται – ήδη έχουν προκύψει δύο νέα κόμματα από τις διασπάσεις του.

Ζερόνιμο ντε Σόουζα
Χαλυβουργός και κομμουνιστής
Ο 68χρονος γενικός γραμματέας του Κομμουνιστικού Κόμματος της Πορτογαλίας (PCP) είναι ο μεγαλύτερος σε ηλικία αρχηγός κόμματος στις σημερινές εκλογές. Η ρητορική του, με τις πολλές αναφορές στην πάλη των τάξεων και στην εθνικοποίηση των επιχειρήσεων, παραπέμπει σε πιο «παλαιοκομμουνιστικές» εποχές. Από την άλλη πλευρά, ο συγκροτημένος λόγος του Σόουζα και η συνέπεια θέσεων που επιδεικνύει το PCP προσελκύουν ψηφοφόρους. Γνήσιο παιδί της εργατικής τάξης, ο Σόουζα άρχισε να εργάζεται σε χαλυβουργείο στα 14 του χρόνια, πράγμα συνηθισμένο για την εποχή. Τα τελευταία χρόνια το PCP κατεβαίνει στις εκλογές μαζί με τους Πράσινους και οι δημοσκοπήσεις τού δίνουν 10% και ενδεχομένως την τρίτη θέση.

Πάουλο Πόρτας
Δεξιός μετρ της επιβίωσης
Ηγέτης του συντηρητικού, χριστιανοδημοκρατικού Λαϊκού Κόμματος (CDS-PP) είναι ο εταίρος του Κοέλιο στον κυβερνητικό συνασπισμό και αναπληρωτής πρωθυπουργός την τελευταία τετραετία. Ο 52χρονος Πόρτας θεωρείται μετρ της επιβίωσης: είναι ο παλαιότερος αρχηγός κόμματος στην Πορτογαλία σήμερα και εκλέγεται ανελλιπώς στη Βουλή από το 1995. Εχει διατελέσει υπουργός Αμυνας, εμπλεκόμενος σε σκάνδαλο για την αγορά γερμανικών υποβρυχίων το 2004, και πιο πρόσφατα Εξωτερικών σε κυβερνήσεις συνασπισμού με το PSD. Γιος ενός προοδευτικού μεταμοντέρνου αρχιτέκτονα και μιας πιο συντηρητικής οικονομολόγου, ήταν δημοσιογράφος προτού στραφεί στην πολιτική. Λοιδορείται για την «αμετάκλητη» απόφασή του να παραιτηθεί από την κυβέρνηση λόγω διαφωνιών για την οικονομία την οποία αναίρεσε τρεις ημέρες αργότερα.
Ζοζέ Σόκρατες
Σοσιαλιστές στα κάγκελα
Αν και δεν είναι υποψήφιος στις σημερινές εκλογές, το όνομά του συζητείται συνεχώς στην Πορτογαλία επειδή στις αρχές Σεπτεμβρίου αποφυλακίστηκε ύστερα από εννέα μήνες πίσω από τα σίδερα για φορολογική απάτη και διαφθορά. Εκτοτε ο 58χρονος πρώην Σοσιαλιστής πρωθυπουργός, που κυβέρνησε τη χώρα ως το 2011, βρίσκεται σε κατ’ οίκον περιορισμό. Ο ίδιος αρνείται τις κατηγορίες. Το όνομά του αναφέρθηκε πολλές φορές στο ντιμπέιτ ενώ διχάζει σφοδρά το Σοσιαλιστικό Κόμμα ανάμεσα στους οπαδούς του που τον επισκέπτονταν στη φυλακή και ορκίζονται για την αθωότητά του και εκείνους που έρχονται σε δύσκολη θέση λόγω των κατηγοριών που τον βαρύνουν και του επιδεικτικού τρόπου ζωής του (στο Παρίσι) πριν από τη σύλληψή του.

Πατρίσια Κάλκα, πολιτική επιστήμονας
«Είναι μια συντηρητική κοινωνία με πρόσφατο παρελθόν αυταρχισμού»

«Οι Πορτογάλοι είναι δυσαρεστημένοι, αλλά φοβούνται τη δραστική αλλαγή»
λέει, μεταξύ άλλων, στο «Βήμα» η Πατρίσια Κάλκα, πολιτική επιστήμονας με ειδίκευση στη συγκριτική πολιτική και επιστημονική συνεργάτρια του Τεχνολογικού Πανεπιστημίου του Καϊζερσλάουτερν της Γερμανίας.

Αναμένεται κάποια διαφοροποίηση στους πολιτικούς συσχετισμούς δυνάμεων μετά τις εκλογές;
«Οπως μπορεί να γνωρίζετε, οι δημοσκοπήσεις στην Πορτογαλία μπορεί να μην αποτελούν μια ξεκάθαρη ένδειξη για το ποιος θα είναι ο νικητής ή οι νικητές των εκλογών. Ολα δείχνουν ότι τα σημαντικά ερωτήματα θα απαντηθούν μετά τη σημερινή ημέρα. Οι στατιστικές διαφορές στα ποσοστά των μεγάλων κομμάτων δεν ήταν σημαντικές, οπότε οι πιθανοί συσχετισμοί δυνάμεων είναι ακόμη ρευστοί. Αν λάβουμε υπόψη τα ντιμπέιτ, υπήρξαν κάποιες έμμεσες ενδείξεις για πιθανές συμμαχίες ή συνεργασίες μεταξύ των αριστερών κομμάτων, όπως το PS και το BE, αλλά δεν ήταν κάτι που δήλωσαν ξεκάθαρα. Μπορεί να είναι μια μετεκλογική πιθανότητα, ωστόσο οι συμμαχίες στη χώρα ήταν κατά το παρελθόν περισσότερο συνηθισμένες μεταξύ των συντηρητικών, δεξιών κομμάτων, κάτι που αφορούσε και την τελευταία κυβέρνηση».

Πόσο σημαντικός παράγοντας είναι η Ελλάδα στη διαμόρφωση των εκλογικών αποτελεσμάτων της Πορτογαλίας;
«Η Ελλάδα αναφερόταν στην προεκλογική εκστρατεία σε διαφορετικά επίπεδα. Πρώτα απ’ όλα με την υποστήριξη των αριστερών κομμάτων, πιο πολύ του BE, προς τις ελληνικές αποφάσεις το πρώτο μισό του χρόνου, δηλαδή πριν από την τελευταία συμφωνία την οποία κρίνουν κακή. Δεύτερον, ο κυβερνητικός συνασπισμός προχωρούσε σε επίσημες ανακοινώσεις τους τελευταίους μήνες κατά της ελληνικής πολιτικής και λειτουργούσε αντίστοιχα και σε ευρωπαϊκό επίπεδο στις Βρυξέλλες. Το ελληνικό παράδειγμα χρησιμοποιήθηκε και στα ντιμπέιτ, είτε ως μια στάση που θα πρέπει να ακολουθηθεί από την Αριστερά, είτε ως μια περίπτωση ανευθυνότητας που δεν θα πρέπει να συγκρίνεται με την Πορτογαλία από τη Δεξιά».
Γιατί στην Πορτογαλία, παρά την κρίση και τη λιτότητα, δεν έχει προκύψει κάποια ριζοσπαστική πολιτική δύναμη, όπως στην Ελλάδα και στην Ισπανία;
«Πιστεύω ότι τα κυρίαρχα κόμματα κατάφεραν να προσαρμοστούν καλύτερα στην κατάσταση. Αλλά θα πρέπει να πούμε περισσότερα ως προς αυτό: η πορτογαλική κοινωνία είναι αρκετά συντηρητική και έχει ένα πρόσφατο παρελθόν αυταρχικού καθεστώτος που έχει αφήσει βαθιά τα αποτυπώματά του στη χώρα. Δεν είναι απαραίτητα ορατό αυτό, αλλά υπάρχει. Τα τελευταία χρόνια έχουν υπάρξει πολλές περιπτώσεις στις οποίες οι κρατικοί θεσμοί ενήργησαν με αμφίβολο τρόπο σε ό,τι αφορούσε πιθανές περιπτώσεις αθέμιτης άσκησης εξουσίας. Για παράδειγμα, το σκάνδαλο στις μυστικές υπηρεσίες και η πιθανολογούμενη κατάχρηση αυτών των πληροφοριών για προσωπικό όφελος, το σκάνδαλο με τις «χρυσές βίζες», αδιαφανείς υποθέσεις σε αρκετές πορτογαλικές τράπεζες και η υποβόσκουσα δυσπιστία προς το δικαστικό σύστημα.
Αυτά σε συνδυασμό δείχνουν ότι οι Πορτογάλοι είναι μεν δυσαρεστημένοι αλλά φοβούνται και τη δραστική αλλαγή. Εκτός από αυτό, εκείνοι που θα ήταν πιο πιθανό να βρεθούν στα άκρα του πολιτικού φάσματος, δηλαδή οι νέοι, είναι και εκείνοι που εγκαταλείπουν τη χώρα, επομένως υπάρχει μικρότερο περιθώριο για μεγάλες αλλαγές. Ο κόσμος βρίσκεται σε μια διαρκή μάχη για την επιβίωσή του. Ωστόσο, είναι ενδιαφέρον να δούμε το πώς πολλοί πορτογάλοι πολίτες που ζουν στο εξωτερικό δείχνουν σημάδια ότι, τουλάχιστον ως προς την πολιτική συμμετοχή, κάτι μπορεί να αλλάξει. Και αναφέρομαι στην πρόθεση να ψηφίσουν παρότι βρίσκονται στο εξωτερικό. Ομως δεν γνωρίζω αν αυτό θα μεταφραστεί σε σημαντική μεταβολή στα ποσοστά αποχής».

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Ακολουθήστε στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις
Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, από
Κόσμος
ΒΗΜΑτοδότης
Σίβυλλα
Helios Kiosk