Τζαλίλ Λεσπέρ: Ο σκηνοθέτης που ανέστησε τον Ιβ Σεν Λοράν

Τι μπορεί να κάνει έναν σπουδαίο μόδιστρο όπως ο Ιβ Σεν Λοράν (1936-2008) μια τόσο ενδιαφέρουσα προσωπικότητα για τον κινηματογράφο ώστε όχι μία αλλά δύο σύγχρονες παραγωγές να ασχοληθούν ταυτοχρόνως με την περίπτωσή του; Πριν από λίγο καιρό το Φεστιβάλ Γαλλόφωνου Κινηματογράφου της Αθήνας άνοιξε με το «Yves Saint Laurent» του Τζαλίλ Λεσπέρ, παρουσία του σκηνοθέτη. Και στα μέσα του περασμένου Μαΐου το «Saint Laurent» του Μπερτράν Μπονελό, η δεύτερη ταινία για τον μόδιστρο, έκανε πρεμιέρα στο Φεστιβάλ Καννών. Η πρώτη παίζεται από την περασμένη Πέμπτη στις αίθουσες. Η δεύτερη θα παιχτεί αργότερα.

«Ηταν ένας επαναστάτης» είπε στο «Βήμα» ο Τζαλίλ Λεσπέρ στη συνάντηση που είχαμε μαζί του στο πλαίσιο του Φεστιβάλ. «Ηταν ένας εκπληκτικός καλλιτέχνης ταγμένος στην υπηρεσία της υψηλής ραπτικής, ο οποίος στην ουσία έκανε επανάσταση σε ό,τι αφορά τη σύγχρονη γυναίκα της εποχής του». Ο Λεσπέρ αναφέρθηκε σε ένα «ποιητικό βλέμμα στη μόδα», στο γεγονός ότι οι συλλογές του Ιβ Σεν Λοράν είναι έργα τέχνης που αυτή τη στιγμή εκτίθενται σε όλα τα μεγάλα μουσεία του κόσμου. «Ηταν ένας γνήσιος καλλιτέχνης της πραγματικής, της ειλικρινούς ομορφιάς και όχι ένας γλυκούλης».

Για τον παριζιάνο σκηνοθέτη ο οποίος ζει στον ρυθμό της μόδας (πολλοί φίλοι του ανήκουν σε αυτόν τον χώρο και η σύζυγός του είναι μανεκέν) η ιδιαίτερη αυτή καλλιτεχνική πλευρά του Σεν Λοράν φαίνεται στα φορέματα Μοντριάν και Πικάσο που εξηγούν τη σχέση του σχεδιαστή με την τέχνη. «Εκανε τη γυναίκα να φορά τέχνη» είπε ο Λεσπέρ «αλλά την ίδια ώρα είχε χιούμορ και ειρωνεία, κάτι που φαίνεται από το γυναικείο σμόκιν, αδιανόητο για την εποχή του, ή το στρατιωτικό σακάκι. Είναι πολύ συμβολικά ρούχα γιατί έδωσαν δύναμη και εξουσία στη γυναίκα και αυτό έδωσε στη δουλειά του Σεν Λοράν μια κοινωνική διάσταση».

Αλλά την ίδια ώρα ο Τζαλίλ Λεσπέρ πιστεύει ότι ένας καλλιτέχνης, ο κάθε καλλιτέχνης, είναι στην πραγματικότητα ένας μεσάζων, όχι ένας άνθρωπος της δράσης. «Ενας καλλιτέχνης μόνος του δεν μπορεί να κάνει επανάσταση. Είναι η ηχώ αυτών που συμβαίνουν στην κοινωνία, αυτών που περιμένουν να ακουστούν από κάποιον».

«Προσοχή στους ντροπαλούς, αυτοί είναι που πραγματικά εξουσιάζουν τον κόσμο!» λέει κάποια στιγμή στην ταινία ο Πιερ Μπερζέ (Γκιγιόμ Γκανέ) αναφερόμενος στον Σεν Λοράν (Πιερ Νινέ). Πόση αλήθεια υπάρχει σε αυτή τη δήλωση για τον Τζαλίλ Λεσπέρ; «Είναι μια φράση που έγραψα για τους διαλόγους προκειμένου να δώσω μια εικόνα από την ατμόσφαιρα που επικρατούσε στο Παρίσι της εποχής στον κόσμο των σικ ανθρώπων» απάντησε ο σκηνοθέτης. «Ωστόσο πίσω από τη μάσκα της ντροπής υπήρχε μια μεγάλη δύναμη και ο Μπερζέ έλεγε ότι βρισκόταν εκεί ως συνοδός ενός στρατηλάτη, ήταν ο άνθρωπος που έδινε τα εφόδια στον αρχηγό του. Είναι λάθος ιδέα ότι ο Μπερζέ τον επηρέαζε. Οι ρόλοι στο ζευγάρι σύντομα μοιράστηκαν».

Το στοιχείο που ουσιαστικά κάνει την ταινία του Τζαλίλ Λεσπέρ να διαφέρει από την άλλη εφετινή βιογραφία για τον Σεν Λοράν, το «Saint Laurent» του Μπερτράν Μπονελό (που θα προβαλλόταν στο Φεστιβάλ Καννών λίγους μήνες έπειτα από αυτή τη συνέντευξη), είναι η γωνία από την οποία γίνεται η αφήγηση. Αξονας στο «Yves Saint Laurent», που αποτελεί ελεύθερη μεταφορά του ομότιτλου βιβλίου της Λοράνς Μπεναΐμ, είναι ο σύντροφος και μάνατζερ του σχεδιαστή Πιερ Μπερζέ. Ο Σεν Λοράν γνωρίστηκε μαζί του στο Παρίσι του 1957, όταν ήταν μόλις 21 χρόνων και έκανε τα πρώτα βήματά του στον διάσημο οίκο του Κριστιάν Ντιόρ.

Ο Λεσπέρ δεν θα γύριζε την ταινία χωρίς τη συναίνεση του Μπερζέ, όχι τόσο επειδή είναι σημαντικός άνθρωπος αλλά γιατί ήταν ο σύντροφός του για μια ζωή, αναπόσπαστο κομμάτι της ζωής του Σεν Λοράν. «Δεν μπορείς να κάνεις το πορτρέτο του ενός χωρίς να κάνεις το πορτρέτο του άλλου» έχει ήδη πει. Θέλησε να νιώσω ότι ο Πιερ Μπερζέ βρισκόταν στο πλευρό του αλλά και να έχει πρόσβαση σε πληροφορίες που μόνο εκείνος θα μπορούσε να του δώσει. Επίσης έχοντας συνειδητοποιήσει από διάφορα ντοκιμαντέρ ότι στον οίκο επικρατούσε μια οικογενειακή ατμόσφαιρα, ο Λεσπέρ ήρθε σε επαφή με την οικογένεια YSL –το ίδρυμα όπου μπορείς να βρεις όλους αυτούς που βοήθησαν τον μόδιστρο στη δημιουργική διαδικασία.

Χωρίς τον Πιερ Μπερζέ θα γινόταν όμως ο Ιβ Σεν Λοράν αυτό που έγινε; «Ο Σεν Λοράν ήταν μια ιδιοφυΐα και ο Μπερζέ μόνος του θα μπορούσε ενδεχομένως να κάνει κάποια πράγματα στον χώρο των επιχειρήσεων» απάντησε. «Μαζί έκαναν όμως κάτι μοναδικό για το οποίο μιλάμε ακόμη και σήμερα. Και οι δύο όψεις είναι αχώριστες, όπως σε έναν θίασο». Ο σκηνοθέτης αντιμετώπισε τη σχέση Σεν Λοράν – Μπερζέ ως «μάθημα ζωής», είναι η αποκρυστάλλωση αυτού που λέμε «ο πραγματικός έρωτας μας κάνει πιο δυνατούς». «Οπως έλεγε ο Σεν Εξιπερί, είναι πολύ όμορφο δύο άνθρωποι που αγαπιούνται να κοιτάζουν μαζί προς την ίδια κατεύθυνση».

Εντύπωση προκαλεί το γεγονός ότι, ενώ ο Τζαλίλ Λεσπέρ αποφάσισε να παρουσιάσει κάποια πρόσωπα με τα οποία ο Ιβ Σεν Λοράν είχε σχέση, π.χ. ο Καρλ Λάνγκερφελντ, τον οποίο κάθε άλλο παρά κολακευτικά παρουσιάζει, η ταινία δεν κάνει καμία αναφορά στη στενή φιλική σχέση του μοδίστρου με την Κατρίν Ντενέβ. Ποια ήταν η μέθοδος επιλογής του ως προς το τι να χρησιμοποιήσει και τι όχι; «Ο Καρλ Λάνγκερφελντ ήταν στην ίδια σχολή με τον Σεν Λοράν, ήταν συμμαθητές. Ο πρώτος κέρδισε το βραβείο για το καλύτερο παλτό, ο δεύτερος για το καλύτερο φόρεμα. Σε ό,τι αφορά τις γυναίκες, η σχέση της με τον Σεν Λοράν ήταν λιγότερο θεμελιώδης γιατί είχε κυρίως σχέση με τον χώρο του σινεμά, με τον οποίο δεν ασχολήθηκα καθόλου. Χρησιμοποίησα άλλες μούσες του, πιο αντιπροσωπευτικές στον χώρο της μόδας». Ωστόσο ο Λεσπέρ πρότεινε στην Ντενέβ να κάνει μια μικρή εμφάνιση, αν και η ηθοποιός δεν μπορούσε. Ο σκηνοθέτης δεν ήθελε να χρησιμοποιήσει μια πιο νέα ηθοποιό στον ρόλο της.