Οι χαμένοι κεϋνσιανιστές της Ευρώπης

Δεν υπάρχει μαγική κεϋνσιανή συνταγή για τα δεινά της ευρωζώνης. Όμως το επιχείρημα ότι τη σήμερον ημέρα η υπερβολικά πολλή λιτότητα είναι που σκοτώνει την Ευρώπη δεν προκαλεί έκπληξη. Οι σχολιαστές επικεντρώνονται στην πολιτική, βάλλοντας κάθε εύκαιρο στόχο, ενώ οι μάζες που είναι κατά της λιτότητας προφανώς πιστεύουν ότι υπάρχουν εύκολες κυκλικές λύσεις σε δύσκολα διαρθρωτικά προβλήματα.

Εδώ και πολύ καιρό υποστηρίζω ότι οι δυσκολίες της ευρωζώνης πηγάζουν από το γεγονός ότι η οικονομική και νομισματική ένωση προχώρησε πολύ περισσότερο από την πολιτική, δημοσιονομική και τραπεζική ένωση. Δεν πρόκειται για πρόβλημα γνωστό στον Κέινς, πόσω μάλλον πρόβλημα που προσπάθησε να λύσει.

Δεν είναι η πρώτη φορά που τονίζω την ανάγκη για κούρεμα του χρέους. Σε μια αναδιάρθρωση, οι βορειοευρωπαϊκές χώρες της ευρωζώνης (περιλαμβανομένης της Γαλλίας) θα δουν εκατοντάδες δισεκατομμύρια ευρώ να γίνονται καπνός. Τα εκατοντάδες αυτά δισεκατομμύρια είναι ήδη χαμένα και το παιχνίδι του να παριστάνουμε το αντίθετο δεν πρέπει να συνεχιστεί επ’ άπειρον.

Ενας πιο μαλακός τρόπος για να επιτύχουμε μέτρια μείωση του δημόσιου και ιδιωτικού χρέους είναι να δεσμευτούμε για μια περίοδο μέτριου πληθωρισμού. Αυτός θα βοηθήσει να μειωθεί πιο γρήγορα η πραγματική αξία των ακινήτων και ενδεχομένως θα διευκολύνει την γρηγορότερη άνοδο των γερμανικών ημερομισθίων σε σχέση με εκείνα των περιφερειακών χωρών. Αυτή θα ήταν μια υπέροχη ιδέα πριν από τεσσεράμισι χρόνια. Παραμένει μια καλή ιδέα σήμερα.

Τι άλλο πρέπει να γίνει; Τα υπόλοιπα βήματα αφορούν την οικονομική αναδιάρθρωση σε εθνικό επίπεδο και την πολιτική ολοκλήρωση της ευρωζώνης.

Όλα τα βλέμματα μπορεί να είναι στραμμένα στη Γερμανία, όμως σήμερα η Γαλλία είναι εκείνη που στην πραγματικότητα θα παίξει τον κύριο ρόλο στην απόφαση για το μέλλον του ευρώ. Η Γερμανία δεν μπορεί να κουβαλάει επ’ αόριστον μόνη στους ώμους της το ευρώ. Η Γαλλία οφείλει να γίνει ένας δεύτερος πόλος ανάπτυξης και σταθερότητας.

Προσωρινά κεϋνσιανά μέτρα για την ζήτηση ίσως βοηθήσουν να διατηρηθεί η εσωτερική βραχυχρόνια ανάπτυξη αλλά δεν θα λύσουν τα μακροχρόνια προβλήματα ανταγωνιστικότητας της Γαλλίας. Ταυτόχρονα, η Γαλλία και η Γερμανία πρέπει αμφότερες να συμβιβαστούν με μια προσέγγιση που θα οδηγήσει σε πολύ μεγαλύτερη πολιτική ένωση εντός δυο δεκαετιών. Διαφορετικά, η επερχόμενη τραπεζική ένωση και οι δημοσιονομικές μεταβιβάσεις δεν θα έχουν την απαραίτητη πολιτική νομιμοποίηση.

Επί περισσότερα από 20 χρόνια, οι ελίτ της Γερμανίας επιμένουν ότι η ευρωζώνη δεν θα είναι μια ένωση μεταβίβασης. Αλλά στο τέλος αποδείχτηκε ότι οι απλοί Γερμανοί είχαν δίκιο και οι ελίτ άδικο. Αλλωστε αν η ευρωζώνη επιθυμεί να επιβιώσει, οι βόρειες χώρες πρέπει να συνεχίσουν να βοηθούν την περιφέρεια με νέα δάνεια μέχρι να αποκατασταθεί η πρόσβαση στις ιδιωτικές αγορές.

Δεδομένου, λοιπόν, ότι η Γερμανία θα πληρώσει ακόμη πολλούς λογαριασμούς (ασχέτως αν επιβιώσει η ευρωζώνη), πώς μπορεί να χρησιμοποιήσει καλύτερα την ισχύ του ισολογισμού της για να απαλύνει τα προβλήματα ανάπτυξης της Ευρώπης; Πρέπει βεβαίως να συνεχίσει να συναινεί για έναν όλο και μεγαλύτερο ρόλο της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας παρά τους εμφανείς δημοσιονομικούς κινδύνους. Δεν υπάρχει ασφαλής δρόμος προς τα εμπρός.

Προκειμένου να λειτουργήσουν όμως τα σοβαρά σχέδια για το μοίρασμα των βαρών, οι ηγέτες της ευρωζώνης οφείλουν να σταματήσουν να ονειρεύονται ότι το κοινό νόμισμα μπορεί να επιβιώσει άλλα 20 ή 30 χρόνια χωρίς πολύ μεγαλύτερη πολιτική ένωση.

Το κούρεμα χρέους και οι εγγυήσεις αναμφίβολα θα φουσκώσουν το χρέος της γερμανικής κυβέρνησης καθώς οι αρχές θα είναι αναγκασμένες να διασώσουν τις γερμανικές τράπεζες (και πιθανώς τις τράπεζες μερικών γειτονικών χωρών). Όμως όσο πιο γρήγορα γίνει ευρέως παραδεκτή η πραγματικότητα, τόσο χαμηλότερο θα είναι το μακροχρόνιο κόστος.

Κατά την άποψή μου, το να χρησιμοποιήσουμε τον ισολογισμό της Γερμανίας για να βοηθήσουμε άμεσα τους γείτονές της έχει πολύ περισσότερες πιθανότητες να λειτουργήσει απ’ όσες η επιρροή που θα έχει στους υπόλοιπους η δημοσιονομική επέκταση της οποίας ηγείται η Γερμανία. Δυστυχώς στη δημόσια συζήτηση για την Ευρώπη τελευταίως έχει χαθεί το εξής: όσο ηχηρό και επιθετικό και αν είναι το κίνημα κατά της λιτότητας, θα συνεχίσει να μην υπάρχει καμία εύκολη κεϋνσιανή θεραπεία για το χρέος του κοινού νομίσματος και τα δεινά της ανάπτυξης.