Πάλι στην εποχή των Μεγάλων Δυνάμεων

Κάποτε λέγαμε: το ΝΑΤΟ και το «Ανατολικό Μπλοκ» του Συμφώνου της Βαρσοβίας. Μετά λέγαμε, η αμερικανική μονοκρατορία και ο πρόεδρος «πλανητάρχης». Στη συνέχεια μιλούσαμε για την Κίνα και το μέλλον του κόσμου γύρω από αυτήν. Τώρα, όλα αυτά, μοιάζουν βαθύ παρελθόν. Καμιά από τις συμβάσεις και τις ισορροπίες δυνάμεων που καθόρισαν τον μεταπολεμικό κόσμο δεν είναι πλέον σε ισχύ, έχουν όλες πεθάνει.

Πάλι στην εποχή των Μεγάλων Δυνάμεων | tovima.gr

Κάποτε λέγαμε: το ΝΑΤΟ και το «Ανατολικό Μπλοκ» του Συμφώνου της Βαρσοβίας. Μετά λέγαμε, η αμερικανική μονοκρατορία και ο πρόεδρος «πλανητάρχης». Στη συνέχεια μιλούσαμε για την Κίνα και το μέλλον του κόσμου γύρω από αυτήν. Τώρα, όλα αυτά, μοιάζουν βαθύ παρελθόν. Καμιά από τις συμβάσεις και τις ισορροπίες δυνάμεων που καθόρισαν τον μεταπολεμικό κόσμο δεν είναι πλέον σε ισχύ, έχουν όλες πεθάνει. Το μέλλον, φαίνεται να διαγράφεται από πιο πολύπλοκα σχήματα, στα οποία θα πρωταγωνιστούν και πάλι όχι τα πολυεθνικά μορφώματα, αλλά, όπως πριν από τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, τα κράτη: άλλο η Ουάσιγκτον, άλλο το Παρίσι, άλλο το Βερολίνο, άλλο η Μόσχα. Αυτό είναι το κεντρικό πολιτικό εξαγόμενο της επέμβασης στη Λιβύη και αυτό χτίζεται σήμερα με τις επιθέσεις κατά του Καντάφι, που τελειώνει κι αυτός μαζί με τον «παλιό κόσμο» στο σύνολό του.

Μέσα από την κρίση στη Βόρειο Αφρική, ο κόσμος φαίνεται να επιστρέφει στην εποχή των εθνικών Μεγάλων Δυνάμεων και των εθνικών ζωνών επιρροής, δηλαδή, σε δεδομένα που είχαν εκλείψει από τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο και μετά, όπου επικράτησαν πρώτα ο κάθετος διπολισμός και, στη συνέχεια, ο μονοπολισμός. Κι αυτό, παρά το γεγονός – ή ίσως εξαιτίας του γεγονότος – ότι η κρίση έπιασε στον ύπνο τις δυτικές και άλλες πρωτεύουσες.

Εκείνο που πριν από λίγους μήνες ξεκίνησε ως εξέγερση των πεινασμένων στην Τυνησία, για να εξελιχθεί σε περίπου ειρηνική επανάσταση στην Αίγυπτο, αρχή συγκρούσεων σε πολλές χώρες και εμφύλιο πόλεμο με διεθνή επέμβαση στη Λιβύη, που υπακούει απόλυτα στην παλιά «διπλωματία των κανονιοφόρων», έχει πλέον κατά πολύ ξεφύγει από τα όρια «εσωτερικού» θέματος κάθε μιας από αυτές τις χώρες και αποτελεί την αρχή μιας μακράς και άδηλης διεργασίας ριζικών ανατροπών στους διεθνείς συσχετισμούς οικονομικής, ενεργειακής και πολιτικής ισχύος. Αυτό που άρχισε, ουδείς γνωρίζει πώς θα τελειώσει.

Σήμερα, μπροστά σε αυτή την κρίση, δεν υπάρχει πια μια «δυτική» και μια «αντίπαλη» στάση. Δεν υπάρχουν ιδεολογικοποιημένα στρατόπεδα. Δεν υπάρχουν ούτε καν σταθερές, κατασταλαγμένες συμμαχίες. Υπάρχει, για πρώτη φορά, μια απολύτως διακριτή θέση της Γαλλίας, μια απολύτως διακριτή θέση της Γερμανίας, μια άλλη, πιο αμήχανη, στάση των ΗΠΑ, δύο «γραμμές» σε μετωπική σύγκρουση στη Ρωσία. Και υπάρχει και η ίδια η επέμβαση η οποία ανοίγει το δρόμο για μείζονες αλλαγές όχι μόνον στη Λιβύη αλλά, ενδεχομένως και σε άλλες χώρες.

Οι στάσεις όλων αυτών των χωρών, που δεν μένουν στα λόγια αλλά περνούν στην πράξη, είναι αποκλειστικά εθνοκεντρικές και απολύτως συμβατές τόσο με την ιστορία κάθε χώρας, όσο και με τις σημερινές παραμέτρους ισχύος της: τίποτα ευρωπαικό δεν υπάρχει, ούτε καν τίποτα νατοικό σε όλα όσα συμβαίνουν. Υπάρχουν μόνον οι χώρες, τα εθνικά τους συμφέροντα και η δυναμική, σε ορισμένες περιπτώσεις, έκφρασή τους. Αλλά όλες οι θέσεις είναι 100% εθνικές.

Σε αντίθεση δε με την πεποίθηση πολλών ότι όλα αυτά σχεδιάζονται σε σκοτεινά δωμάτια στα υπόγεια των μεγάλων δυνάμεων, σε αυτοί την κρίση όλοι ήταν απροετοίμαστοι. Κανείς δεν την περίμενε, ούτε την αξιολόγησε σωστά από την αρχή της. Κανείς, πλην του Νικολά Σαρκοζί, δεν είδε τη βαθύτερη πολιτική σημασία των εξελίξεων, την οποία, τώρα, βλέπουν πλέον όλοι.

Χαρακτηριστική είναι άλλωστε η δημόσια αντιπαράθεση κορυφής που προκάλεσε στη Ρωσία η επίθεση των συμμαχικών δυνάμεων κατά της Λιβύης: ο πρωθυπουργός Πούτιν έκανε λόγο για «μεσαιωνική σταυροφορία», για να ακολουθήσει, αμέσως μετά ο πρόεδρος Μεντβέντεφ δηλώνοντας ότι η χρήση αυτού του όρου είναι απαράδεκτη! Πάντως, με τον ένα ή τον άλλο τρόπο, το τελικό συμπέρασμα είναι κοινό και για τους δύο ηγέτες της χώρας: η Ρωσία, μετά την επέμβαση, ανακοινώνει ότι επιταχύνει τους εξοπλισμούς της με σκοπό τον ταχύτερο κι ευρύτερο δυνατό εκσυγχρονισμό των ενόπλων δυνάμεών της.

Την ίδια στιγμή, στη Δύση, έχει ξεσπάσει ένας άλλος «πόλεμος» δηλώσεων κορυφής με επίκεντρο ένα καθ΄ όλα γελοίο ερώτημα: αν η επίθεση έγινε για να προστατευθούν οι άμαχοι ή έγινε για να φύγει ο Καντάφι. Η γεμάτη υποκρισία συζήτηση στερείται κάθε νοήματος, ειδικά από τη στιγμή που ο ίδιος ο Καντάφι δίνει το πρόσχημα: όταν ξεκινάει έναν εμφύλιο πόλεμο εναντίον εκείνων που θέλουν να φύγει από την εξουσία, η έννοια «αποχώρηση Καντάφι» γίνεται απαραίτητη προυπόθεση της έννοιας «προστασία των αμάχων».

Ασφαλώς και η επίθεση δεν γίνεται για τους αμάχους που, αν η χώρα τους δεν είχε τη σημασία που έχει για το παγκόσμιο σύστημα, δεν θα είχε, δυστυχώς ασχοληθεί κανείς μαζί τους. Όμως, η χώρα τους έχει αυτή τη σημασία. Και να το παραγνωρίζει κανείς, είναι κι αυτό μια μορφή υποκρισίας.

Όμως, η επίθεση δεν γίνεται καν για να φύγει ο Καντάφι. Που, με τον α ή τον β τρόπο, αργά ή γρήγορα, θα φύγει. Γίνεται γιατί οι εξεγέρσεις στη Βόρειο Αφρική ενεργοποίησαν τις τευτονικές πλάκες επαναδιάταξης των συσχετισμών διεθνούς ισχύος, περίπου δε από μηδενική βάση. Και εκεί βρισκόμαστε τώρα. Ενας νέος πολυπολικός εθνοκεντρικός κόσμος αναδύεται, του οποίου, σήμερα, ουδείς γνωρίζει τα χαρακτηριστικά.


gmalouchos@tovima.gr

Γνώμες
ΒΗΜΑτοδότης
Σίβυλλα
  • Αναβολές και… private clubs Το τεράστιο ροζ, γεμάτο καθρέφτες, δωμάτιο στη βίλα «Ορτανσία», σκαρφαλωμένη στις ψηλότερες και πλέον θεαματικές οροσειρές της Εκάλης, ήταν... ΣΙΒΥΛΛΑ |
Helios Kiosk