Χρηματιστηριακές απάτες μέσω Internet

Οι διάφορες κομπίνες που έχουν στηθεί μέσω Internet αποτελούν μόνιμο πονοκέφαλο για την αμερικανική Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς (Securities & Exchange Commission), που θεωρείται από τις περισσότερο ανεπτυγμένες ανά τον κόσμο σε ό,τι αφορά τους εποπτικούς ελέγχους που ασκεί. Η SEC έχει λάβει σειρά μέτρων και έχει δημιουργήσει ειδικές υπηρεσίες για την παρακολούθηση της ευρηματικότητας με την οποία χτυπούν οι σύγχρονοι χρηματιστηριακοί απατεώνες του Διαδικτύου. Σε πρόσφατη εμπιστευτική έκθεσή της η SEC κάνει μια αναλυτική αναφορά σε διάφορες περιπτώσεις με τις οποίες ασχολήθηκε στο πρόσφατο παρελθόν. Ας μην ξεχνάμε ότι οι περιπτώσεις αυτές δεν είναι καθόλου μακρινές για μας αφού οι αναφορές σε αυτές ίσως να αποτελούν «αναμνήσεις από το μέλλον» της ελληνικής αγοράς.

* Οι «προσφορές»

Οι περιπτώσεις εξαπάτησης επενδυτών με προσφορά νέων μετοχών μέσω Internet είναι από τις πλέον συνηθισμένες περιπτώσεις όπου οι δεξιοτέχνες του χρηματιστηριακού Διαδικτύου έχουν δείξει το ταλέντο τους. Συνήθως η κομπίνα που στήνεται περιλαμβάνει είτε την προσφορά μετοχών με παραποιημένα στοιχεία σε ό,τι αφορά τις μελλοντικές προοπτικές των τίτλων που προσφέρονται είτε, στη χειρότερη περίπτωση, την πώληση νέων τίτλων τους οποίους δεν έχει δει στα μάτια του ούτε ο υποτιθέμενος εκδότης τους.

Το παγκόσμιο Δίκτυο φαίνεται ότι έχει, ή είχε τουλάχιστον στο ξεκίνημά του, τη μαγική δυνατότητα να περιβάλλει οτιδήποτε προσφέρεται μέσα από αυτό με τον μανδύα της αξιοπιστίας. Πώς αλλιώς θα μπορούσε να δικαιολογήσει κανείς το γεγονός ότι αγοράζονται μέσω αυτού επενδυτικά προϊόντα χωρίς να ελέγχεται η προέλευσή τους από τον αγοραστή; Μία από τις πλέον πρώιμες απάτες αυτής της κατηγορίας που σημειώθηκε στα πρώτα χρόνια διάδοσης του Δικτύου αφορούσε την πώληση μετοχών δύο εταιρειών καλλιέργειας καρύδας από την Κόστα Ρίκα. Η επιχείρηση που πραγματοποιούσε την προώθηση των μετοχών αυτών μέσω του Δικτύου όχι μόνο ισχυριζόταν ψευδώς ότι οι μονάδες διέθεταν συμβόλαια διανομής με τις μεγαλύτερες αλυσίδες σουπερμάρκετ των ΗΠΑ αλλά ισχυριζόταν ότι μια μεγάλη αμερικανική τράπεζα εγγυόταν την επένδυση με απόδοση 15% ετησίως!

Φαίνεται ότι οι αγροτικές και κτηνοτροφικές καλλιέργειες ήταν της μόδας εκείνη την εποχή αφού λίγο αργότερα αρκετοί αμερικανοί επενδυτές πείστηκαν μέσω e-mail που έλαβαν να συμμετάσχουν σε μια επένδυση που αφορούσε μονάδα εκτροφής χελιών. Οι εκδότες των μετοχών έκαναν λόγο για επένδυση χαμηλού ρίσκου και υπόσχονταν στους υποψήφιους επενδυτές εγγυημένη απόδοση 20% ετησίως, συνοδεύοντας μάλιστα τις προτάσεις τους με πλαστές αναλύσεις και προτάσεις γνωστών επενδυτικών συμβούλων.

Οι «εξωτικές» προσφορές όμως δεν τελειώνουν εδώ. Μία από τις πλέον χαρακτηριστικές περιπτώσεις ανάλογης απάτης ήταν αυτή που οδηγήθηκε στη Δικαιοσύνη τον Αύγουστο του 1998 και αφορούσε δύο ελπιδοφόρους νέους επιχειρηματίες οι οποίοι άντλησαν μέσω Internet πάνω από δύο εκατομμύρια δολάρια για τη δημιουργία ενός web site που θα λειτουργούσε ένα εικονικό καζίνο, δραστηριότητα η οποία σε όλο τον κόσμο φαίνεται ότι προκαλεί ρίγη επενδυτικής συγκίνησης. Στην έρευνα που έκανε η αμερικανική Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς διαπίστωσε ότι τα χρήματα που συγκεντρώθηκαν μοιράστηκαν σε μισθούς που ελάμβαναν διάφορα μέλη των οικογενειών των δύο πρωτεργατών ενώ αποκαλύφθηκε ότι μία από τις βασικότερες επενδύσεις που είχαν γίνει ήταν η αγορά μιας Μercedeς Cabrio!

Στην έκθεσή της η αμερικανική Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς (SEC) διαπιστώνει ότι οι δεξιοτέχνες της κατηγορίας τείνουν να προσφέρουν μέσω Internet ολοένα και πιο πολύπλοκα προϊόντα καθώς πιστεύουν ότι όσο πιο «εξωτικά» είναι τα χρηματοοικονομικά προϊόντα που προσφέρουν τόσο πιο εύκολα προσελκύουν τους υποψήφιους επενδυτές και εκατομμυριούχους. Τον Φεβρουάριο του 1999 η SEC προχώρησε στη σύλληψη και στην κατάσχεση περιουσιακών στοιχείων του προέδρου μιας εταιρείας από το Ντάλας ο οποίος είχε στήσει ένα ιδιωτικό dealing room και πούλαγε συναλλαγματικά προϊόντα καταφέρνοντας μέσα σε λίγες ημέρες να μαζέψει γύρω στα 4 εκατ. δολάρια. Η εταιρεία διαφήμιζε μέσω Internet ότι πούλαγε προϊόντα που συγκέντρωναν τον ιδανικό συνδυασμό τον οποίο αναζητεί κάθε επενδυτής: υψηλές αποδόσεις και περιορισμένο ρίσκο. Φαίνεται όμως ότι το περιορισμένο ρίσκο και οι υψηλές αποδόσεις αφορούσαν μόνο τον ίδιο τον εμπνευστή της υπόθεσης αφού τα κεφάλαια των επενδυτών έκαναν φτερά.

* Οι «πυραμίδες»

Λαμπρό πεδίο ανάπτυξης έχουν βρει μέσω του Διαδικτύου και οι «πυραμίδες», μια υπόθεση που είναι γνώριμη και στα μέρη μας ­ ο κάθε «επενδυτής» προσπαθεί να βγάλει χρήματα στρατολογώντας νεοσύλλεκτους υποψήφιους εκατομμυριούχους ­ αλλά στην «ελληνική αγορά» έχει κινηθεί παλαιότερα με τους παραδοσιακούς τρόπους «προώθησης».

Οσο καλή όμως και αν είναι η ανθρώπινη προσπάθεια, η νέα τεχνολογία φαίνεται ότι κάνει θαύματα: μία από τις μεγαλύτερες υποθέσεις αυτής της κατηγορίας που πέρασε από τη SEC ήταν αυτή μιας επενδυτικής εταιρείας η οποία συγκέντρωσε 150 εκατ. δολάρια από περίπου 150.000 επενδυτές στέλνοντας μέσω Internet ειδικές φόρμες εκδήλωσης ενδιαφέροντος για την αγορά μεριδίων σε μια συλλογική επένδυση που δεν ήταν τίποτε περισσότερο από μια κλασική πυραμίδα.

Η εταιρεία δεν έχανε την ευκαιρία να διαφημίζει και την παραγωγική βάση που διέθετε αφού ο κάθε μεριδιούχος ήταν ταυτόχρονα και πωλητής των προϊόντων της εταιρείας βγάζοντας χρήματα από την προσέλκυση άλλων μεριδιούχων. Η συμμετοχή του κάθε μεριδιούχου άρχιζε αφού ο ίδιος κατέβαλλε το ποσό των 100 δολαρίων για την έναρξη της δραστηριότητάς του.

Την ίδια εποχή αποκαλύφθηκε μια αντίστοιχη απάτη αλλά με αντικείμενο περισσότερο εξελιγμένα τεχνολογικά προϊόντα. Μια εταιρεία στην Καλιφόρνια διέθετε από τον ηλεκτρονικό της τόπο στο Internet επενδυτικά συμβόλαια για την πώληση και την επαναγορά μέσω leasing αυτόματων ταμειολογιστικών μηχανών. Οι εμπνευστές της υπόθεσης μάζεψαν στα γρήγορα ώσπου να συλληφθούν γύρω στα 4 εκατ. δολάρια.

Μία άλλη κατηγορία περιπτώσεων απάτης μέσω Internet είναι αυτές οι οποίες έχουν στόχο ομάδες πληθυσμού με κοινά χαρακτηριστικά, εθνικά ή θρησκευτικά-ιδεολογικά. Χαρακτηριστικό παράδειγμα των πολλών περιπτώσεων αυτής της κατηγορίας είναι η περίπτωση ενός web site που απευθυνόταν σε Αφροαμερικανούς και κατάφερε να μαζέψει πάνω από 4 εκατ. δολάρια από 2.000 άτομα.

Τα χρήματα αυτά υποτίθεται ότι αποτελούσαν συμμετοχή σε μια καινούργια τράπεζα, η οποία όμως δεν ήταν περισσότερο πραγματική από την εικονική παρουσία της εταιρείας στο Internet.


Εμπιστευτική έκθεση

Σε λίγους μήνες οι έλληνες «οπαδοί» της Σοφοκλέους, οι οποίοι αυξάνονται με ταχύτατο ρυθμό, θα έχουν στη διάθεσή τους ένα ακόμη μέσο για την επικοινωνία τους με τη χρηματιστηριακή αγορά. Θα μπορούν μέσω του ηλεκτρονικού υπολογιστή τους και της πρόσβασής τους στο Internet να δίνουν απευθείας στον χρηματιστή τους εντολές για αγοραπωλησία μετοχών και παράλληλα να έχουν πρόσβαση σε μια σειρά web sites που ήδη υπάρχουν ή που ετοιμάζονται μέσω των οποίων θα παρακολουθούν την εξέλιξη των τιμών και θα παίρνουν πληροφορίες για τις μετοχές. Αν λάβει κανείς υπόψη του το πόσο έχει περάσει στην καθημερινή ζωή μας το Χρηματιστήριο, μπορεί να διακρίνει τι ακριβώς θα συμβεί. Πρόκειται στην πραγματικότητα για επανάσταση. Κάθε επανάσταση όμως έχει και θύματα.

Το Internet έχει μεταβάλει δραματικά τον τρόπο με τον οποίο λειτουργούν όσοι συμμετέχουν στο χρηματιστηριακό παιχνίδι στις αγορές εκείνες, όπως η αμερικανική, όπου οι τεχνολογικές εξελίξεις προηγούνται χρονικά. Εχει προσφέρει νέες ευκαιρίες στους ιδιώτες επενδυτές αφού μπορούν να έχουν στη διάθεσή τους με ελάχιστο κόστος εξοπλισμού ένα μεγάλο φάσμα από πληροφορίες και στοιχεία για τη λειτουργία της αγοράς που ως πρόσφατα βρίσκονταν μόνο στη διάθεση των επαγγελματιών της Γουόλ Στριτ. Ωστόσο παράλληλα έχει ανοίξει νέους ορίζοντες στις μεθόδους με τις οποίες οι χρηματιστηριακοί απατεώνες βάζουν χέρι στην τσέπη του επενδυτικού κοινού. Προσφέροντας φθηνή, γρήγορη και εύκολη πρόσβαση σε μεγάλο αριθμό επενδυτών με ανώνυμο τρόπο έχει αναδειχθεί σε πραγματικό παράδεισο για κάθε είδους επιτηδείους.

Σήμερα εκτιμάται ότι υπάρχουν παγκοσμίως 147 εκατ. χρήστες του Διαδικτύου, από τους οποίους τα 77 εκατομμύρια βρίσκονται στις Ηνωμένες Πολιτείες, όπου το 21% των νοικοκυριών έχει πρόσβαση στο Δίκτυο. Εκτιμάται δε ότι οι χρήστες θα φθάσουν τα 300 εκατ. το 2000 και τα 720 εκατ. ως το 2005.

Η επανάσταση που έχει φέρει στις χρηματιστηριακές συναλλαγές η διάδοση του Internet γίνεται προφανής από το πόσο έχει μειωθεί το κόστος των χρηματιστηριακών πράξεων για τον ιδιώτη επενδυτή. Η πραγματοποίηση πράξεων στο αμερικανικό χρηματιστήριο μέσω του Internet και των χρηματιστηριακών εταιρειών που λειτουργούν με αυτό τον τρόπο έχει μέσο κόστος για τον ιδιώτη επενδυτή γύρω στα 15-30 δολάρια, όταν το αντίστοιχο κόστος με τον παραδοσιακό τρόπο μπορεί να ανέλθει σε περισσότερα από 110 δολάρια. Αυτή η σχέση κόστους εξηγεί γιατί το 14% των συνολικών χρηματιστηριακών πράξεων της αμερικανικής αγοράς πραγματοποιείται μέσω Internet, ενώ σε ό,τι αφορά τις πράξεις των ιδιωτών επενδυτών το ποσοστό ανεβαίνει στο 37% από 17% που ήταν μόλις πριν από δύο χρόνια. Οι προβλέψεις αναφέρουν ότι οι μισές από τις λιανικές πράξεις μετοχών (των ιδιωτών επενδυτών) θα γίνονται το 2001 μέσω Internet. Οι επενδυτικοί λογαριασμοί on line πράξεων που σήμερα φθάνουν στην αμερικανική αγορά σε 5 εκατ. εκτιμάται ότι θα τριπλασιασθούν σε τρία χρόνια.


Πώς αυξάνονται οι μετοχές – μαϊμούδες

Η έννοια της χειραγώγησης των τιμών των μετοχών δεν είναι ασφαλώς πρόσφατη αλλά γεννήθηκε ταυτόχρονα σχεδόν με τη δημιουργία των πρώτων οργανωμένων αγορών. Η ελληνική χρηματιστηριακή αγορά μάλιστα έχει και τώρα και παλαιότερα επιδείξει αρκετή δραστηριότητα σε αυτό τον τομέα και ας μη λησμονούμε ότι η μεγαλύτερη ευρέως γνωστή απάτη στα ελληνικά χρηματιστηριακά χρονικά που κατέληξε στο σκάνδαλο της χρηματιστηριακής εταιρείας Δέλτα είχε στο επίκεντρό της τη χειραγώγηση της μετοχής της εταιρείας Μαγρίζου. Το σκηνικό στο οποίο στήνεται η συγκεκριμένη κομπίνα είναι απλό: μέσω της διάδοσης ψευδών αλλά εντυπωσιακών πληροφοριών για μία μετοχή επιχειρείται η πρόκληση αυξημένης ζήτησης και η εκτόξευση της τιμής της. Αυτοί που παίζουν τον ρόλο των χειραγωγών έχουν συνήθως στην κατοχή τους ικανή ποσότητα μετοχών που έχουν «υιοθετήσει», τις οποίες πωλούν όταν η τιμή φουσκώσει τεχνητά. Συνήθως μετά την εγκατάλειψη της μετοχής στην τύχη της η τιμή καταρρέει και το ίδιο συμβαίνει και με το χαρτοφυλάκιο αυτών που την αγόρασαν κατά τη διάρκεια της χειραγώγησης.

Αν και ο τρόπος είναι γνωστός, αποτελώντας ένα από τα πλέον κλασικά χρηματιστηριακά παιχνίδια, φαίνεται ότι το Internet έδωσε άλλο αέρα στις δυνατότητες αυτών που επιχειρούν ανάλογες προσπάθειες, αφού αναδείχθηκε σε ένα πρώτης τάξεως όχημα για τη διάδοση ψευδών πληροφοριών σε μάζες επενδυτών που υπό άλλες συνθήκες θα ήταν αδύνατον να προσεγγισθούν.

Με ελάχιστες πληκτρολογήσεις και ένα κλικ του ποντικιού οι «πληροφορίες», αυτό το τόσο σημαντικό αγαθό για τους απανταχού επενδυτές, μπορούν να φθάσουν σε εκατομμύρια παραλήπτες μέσω e-mail, δημοσίευσης σε web sites, ηλεκτρονικών news letters και χώρων ηλεκτρονικών συζητήσεων. Είναι σαφές ότι, ενώ το Internet προσφέρει σημαντικά οφέλη στους επενδυτές, δεν έχει κάποιον ενσωματωμένο μηχανισμό που να ξεχωρίζει αυτόματα τις ψευδείς από τις αξιόπιστες πληροφορίες. Επιπλέον δίνει στους δεξιοτέχνες του είδους το πλεονέκτημα του ιδιαίτερα χαμηλού κόστους αφού το Δίκτυο εξαφανίζει τα έξοδα διατήρησης γραφείων και πολυάριθμου προσωπικού.

Κλασικό παράδειγμα on line χειραγώγησης είναι, όπως αναφέρει η έκθεση της SEC, η περίπτωση της εταιρείας Comparator Systems Corporation. Η εταιρεία και τα μέλη της διοίκησής της διέδωσαν μέσω Internet ψευδείς πληροφορίες για την οικονομική κατάσταση της επιχείρησης ενώ παράλληλα έκαναν γνωστό ότι η δραστηριότητά της θα απογειωθεί χάρη σε μια καινοτόμα συσκευή αναγνώρισης αποτυπωμάτων την οποία είχε κατασκευάσει η επιχείρηση. Στην πραγματικότητα βέβαια αποδείχθηκε ότι η τεχνολογία αυτή ήταν κλεμμένη. Αυτό δεν εμπόδισε τους ιθύνοντες της επιχείρησης να κατακλύσουν το Internet με ανακοινώσεις περί της σημαντικής ανακάλυψης. Ετσι η μετοχή της εταιρείας που συνήθως είχε χαμηλή συναλλακτική δραστηριότητα έκανε σε μία ημέρα ρεκόρ ημερησίων συναλλαγών στο NASDAQ (το αμερικανικό χρηματιστήριο των εταιρειών νέας τεχνολογίας). Κατά τη διάρκεια της περιόδου της παραπληροφόρησης η χρηματιστηριακή αξία της εταιρείας ξεπέρασε το 1 δισ. δολάρια. Οι βασικοί μέτοχοι και η διοίκηση της επιχείρησης φρόντισαν σε αυτά τα επίπεδα τιμών να «ξεφορτώσουν» το σύνολο σχεδόν των μετοχών που είχαν μέσω κωδικών σε άλλα πρόσωπα αποκομίζοντας κέρδη εκατοντάδων εκατομμυρίων δολαρίων. Σήμερα η εταιρεία βρίσκεται υπό αναστολή διαπραγμάτευσης ενώ η έρευνα για όλους τους εμπλεκομένους συνεχίζεται.

Μία άλλη μεγάλη περίπτωση on line χειραγώγησης μετοχών που αποκάλυψε η SEC ήταν αυτή της εταιρείας Systems of Excellence «SOE» (καμία σχέση με ημεδαπά πρόσωπα και πράγματα). Ο ιθύνων νους της απάτης κ. Charles Huttoe έκανε υπολογισμένα βήματα: κατ’ αρχήν φρόντισε να «εξοπλίσει» την επιχείρηση με ένα ιδιαίτερα ελκυστικό αντικείμενο: παραγωγή εξοπλισμού τηλεδιασκέψεων. Στη συνέχεια μοίρασε τις μετοχές της στα μέλη της οικογενείας του και σε πρόσωπα που ήλεγχε άμεσα. Υστερα φρόντισε να πληρώσει καλά τους εκδότες ενός on line news letter του SGA Goldstar, οι οποίοι έκαναν έτσι θερμές συστάσεις αγοράς της μετοχής. Το σκηνικό που στήθηκε επέτρεψε στη SOE να αποκτήσει χρηματιστηριακή αξία 350 εκατ. δολαρίων χωρίς να έχει πουλήσει ποτέ ούτε ένα προϊόν! Στις τιμές αυτές βέβαια ο κ. Huttoe πούλησε όσο περισσότερες μετοχές μπορούσε. Σήμερα εκτίει ποινή τετραετούς φυλάκισης αλλά ελάχιστα από τα χρήματα που μάζεψε έχουν επιστραφεί στους φιλόδοξους επενδυτές οι οποίοι πόνταραν στο ελπιδοφόρο σενάριο της SOE.


ΣΤ. ΘΩΜΑΔΑΚΗΣ Πρέπει να αναπτύξουμε την άμυνά μας

Η ελληνική Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς έχει σαφή γνώση των προβλημάτων που έχουν προκύψει από τον στενό εναγκαλισμό της χρηματιστηριακής αγοράς και του Internet. Αλλωστε το θέμα αυτό είναι μία από τις πλέον επίκαιρες και πρώτου ενδιαφέροντος συζητήσεις που γίνονται σε όλες τις διεθνείς συναντήσεις εκπροσώπων των αρχών κεφαλαιαγοράς από διάφορες χώρες του κόσμου. Τα βήματα που ακολουθούνται από τις ελληνικές εποπτικές αρχές ταυτίζονται με αυτά των άλλων ευρωπαϊκών χωρών, οι οποίες πάντως έχουν πολύ λιγότερο όγκο δουλειάς σε σύγκριση με αυτά που συμβαίνουν στην αμερικανική αγορά. Αλλωστε οι κινήσεις που έχει κάνει η SEC φαίνεται ότι αποτελούν μπούσουλα και για τις ευρωπαϊκές εποπτικές αρχές.

Το θέμα της παρουσίας του Internet στη χρηματιστηριακή αγορά πρόκειται να αντιμετωπισθεί με αναθεώρηση του ευρωπαϊκού θεσμικού πλαισίου ώστε να ληφθούν υπόψη οι σύγχρονες αυτές εξελίξεις, στο πλαίσιο μιας προσπάθειας της οποίας ηγείται η FESCO, η Ευρωπαϊκή Ενωση Κεφαλαιαγορών.

* Ιδιωτικά παραχρηματιστήρια

Μια άλλη μορφή των τρόπων με τους οποίους χρησιμοποιείται ως όχημα το Internet είναι η δημιουργία ιδιωτικών παραχρηματιστηρίων ­ ιδιωτικών δικτύων συναλλαγών ­ που λειτουργούν στα όρια μεταξύ παρανομίας και νομιμότητας. Η περίπτωση αυτή απασχόλησε την πρόσφατη σύνοδο της FESCO που έγινε στην Ελλάδα. «Σε 10 χρόνια θα υπάρχουν πολλά δίκτυα συναλλαγών τα οποία θα δυσκολευθούμε να εποπτεύσουμε» ανέφερε με αφορμή το συγκεκριμένο θέμα ο πρόεδρος της Επιτροπής Κεφαλαιαγοράς κ. Σταύρος Θωμαδάκης, προσθέτοντας: «Η ευρηματικότητα όσων θέλουν να αναπτύξουν ανάλογη δραστηριότητα είναι πολύ μεγάλη επιτρέποντάς τους να καταστρατηγούν σε αρκετές περιπτώσεις το θεσμικό πλαίσιο όχι μόνο σε ευρωπαϊκό αλλά και σε παγκόσμιο επίπεδο και να κινηθούν στα όρια της νομιμότητας. Η άμυνα που μπορούμε να αναπτύξουμε ως εποπτικές αρχές είναι διπλή: πρώτον, να προσπαθήσουμε να εντάξουμε πολλές από αυτές τις δραστηριότητες στο θεσμικό πλαίσιο των οργανωμένων αγορών και να υποχρεώσουμε τους φορείς τους να τηρούν συγκεκριμένα πρότυπα ώστε να τεθούν υπό τον έλεγχό μας με στόχο την προστασία των επενδυτών. Οπου δεν είναι αυτό δυνατόν θα προσπαθήσουμε να υποχρεώσουμε τους φορείς αυτών των δικτύων να γνωστοποιούν στο ευρύ κοινό το γεγονός ότι οι δραστηριότητές τους δεν είναι ελεγχόμενες από τις αρχές των κεφαλαιαγορών και η συμμετοχή σε αυτές γίνεται με ευθύνη του συμμετέχοντος».


Οι τελάληδες των «καλών» χαρτιών

Η αμερικανική Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς έχει ειδική μνεία στη νομοθεσία της σε ό,τι αφορά το δικαίωμα των επενδυτών να γνωρίζουν αν οι πληροφορίες και οι αναλύσεις που τους προσφέρονται είναι αποτέλεσμα αντικειμενικής και ανεξάρτητης έρευνας ή αν ο εκδότης των μετοχών, η εταιρεία δηλαδή, έχει πληρώσει για την εκπόνηση της ανάλυσης ­ η ελληνική νομοθεσία δεν έχει ακόμη αποσαφηνίσει ευθέως τη στάση της σε αυτό το θέμα. Καθώς το συγκεκριμένο θέμα απασχολεί σοβαρά τη SEC, η διοίκησή της αποφάσισε μια επιχείρηση-σκούπα επιχειρώντας μέσα σε μία ημέρα να εντοπίσει όλες εκείνες τις περιπτώσεις συγκαλυμμένης πληρωμένης διαφήμισης μετοχών. Η επιχείρηση αυτή που πραγματοποιήθηκε στο τέλος Οκτωβρίου 1998 είχε ως αποτέλεσμα τη διαπίστωση ότι 235 εταιρείες μικρής κεφαλαιοποίησης χρησιμοποιούσαν κατά κόρον τη μέθοδο της «γκρίζας» διαφήμισης για να προωθήσουν τις μετοχές τους.

* Μισά στοιχεία

Διαπιστώθηκε ότι διάφορα web sites έκαναν ελλιπή παρουσίαση των στοιχείων των επιχειρήσεων ή απέκρυπταν το γεγονός της απολεσθείσας ανεξαρτησίας τους ή έδιναν περιορισμένα στοιχεία σχετικά με τον τρόπο και το μέγεθος της πληρωμής τους από τις εταιρείες που ανέλυαν, παρουσίαζαν και πρότειναν στους επενδυτές. Διαπιστώθηκε επίσης ότι οι δημιουργοί των web sites που πρότειναν μετοχές υπό το πέπλο της ανεξαρτησίας και της αντικειμενικότητας είχαν λάβει πολλά εκατομμύρια δολάρια και μετοχές των εταιρειών που παρουσίαζαν.

Σε αρκετές περιπτώσεις μάλιστα διαπιστώθηκε ότι οι «χρηματιστηριακοί τελάληδες» είχαν πουλήσει τις μετοχές τις οποίες είχαν πάρει ως αμοιβή αμέσως μετά την αύξηση των τιμών που επιτεύχθηκε χάρη στην παρέμβασή τους.

Η εταιρεία Future SuperStock Inc είναι μία από τις περιπτώσεις που έπεσαν στα δίχτυα της SEC καθώς διαπιστώθηκε ότι με συστηματικό τρόπο είχε αναλάβει να κάνει συστάσεις και να δημοσιεύει αναλύσεις για μια ομάδα 25 εταιρειών μικρής κεφαλαιοποίησης. Η δημοσιοποίηση των αναλύσεων της εταιρείας οι οποίες προβάλλονταν ως ανεξάρτητες έγινε κατ’ αρχήν μέσω του news letter της εταιρείας Bruss and FSS που έφθανε σε 1.100.000 συνδρομητές και στη συνέχεια μέσω web site της ίδιας εταιρείας στο Internet. Στην πράξη διαπιστώθηκε ότι το μόνο που έκανε η εταιρεία ήταν να προχωρεί στην αναδημοσίευση με αδρή πληρωμή του έτοιμου υλικού που της διοχέτευαν οι ενδιαφερόμενες εταιρείες. Ωστόσο στην ανάλυσή της η εταιρεία δεν έχανε την ευκαιρία να επισημαίνει ότι οι τιμές των μετοχών που πρότεινε επρόκειτο να διπλασιασθούν ή να τριπλασιασθούν σε διάστημα που κυμαινόταν από τρεις ως 12 μήνες.

Μία ακόμη από τις περιπτώσεις που καταγράφονται στην έκθεση της SEC, στην κατηγορία μάλιστα με τον χαρακτηρισμό «γδάρσιμο» (scalping), αφορά την εταιρεία Stocks to Wtach. com (STW). Το ιδιαίτερο χαρακτηριστικό της ήταν ότι όχι μόνο δημοσίευε πληρωμένες αναλύσεις αλλά φρόντιζε να επωφελείται πουλώντας μεγάλες ποσότητες από τις μετοχές που παρουσίαζε. Τον Απρίλιο του ’98 η STW έκανε πρόταση αγοράς για μια εταιρεία μικρής κεφαλαιοποίησης, εκτιμώντας μάλιστα ότι από 96 σεντς που ήταν η τιμή της όταν έγινε η πρόταση επρόκειτο να φθάσει τα 20 δολάρια σε 18 μήνες. Δύο ημέρες αργότερα η μετοχή υπερτριπλασίασε την τιμή της και τότε η STW άρχισε να πουλάει τις μετοχές που είχε στην κατοχή της αποκομίζοντας προφανώς υψηλά κέρδη.

* Αγορές με δώρα!

Μια άλλη εταιρεία αναλύσεων, η Princeton Research, φρόντισε να στείλει μέσω Internet πάνω από 6.000.000 e-mail σε διάφορους αποδέκτες προτείνοντας την αγορά πέντε μετοχών μικρής κεφαλαιοποίησης. Σε αντάλλαγμα η εταιρεία πήρε «δώρο» γύρω στις 300.000 μετοχές και 75.000 δικαιώματα επί μετοχών. Εναντι της αμοιβής της αυτής η εταιρεία αναλύσεων φρόντιζε να παραποιεί επιμελώς τα στοιχεία που έδινε. Για μία από τις προτεινόμενες εταιρείες, την IRT Industries, η Princeton ανέφερε ότι είχε στην κατοχή της ένα καζίνο στην Κόστα Ρίκα το οποίο παρουσίαζε ιδιαίτερα αξιόλογη κερδοφορία ενώ στην πράξη αποδείχθηκε ότι ουδέποτε το συγκεκριμένο καζίνο είχε παρουσιάσει κέρδη. Η ίδια εταιρεία ανέφερε ότι η Energy Optics επρόκειτο σύντομα να γνωρίσει διπλασιασμό της αξίας της λόγω εξαγορών που είχε κάνει.

Ετσι η μετοχή της εταιρείας από 2,5 δολάρια το κομμάτι σκαρφάλωσε γρήγορα στα 6-7 δολάρια. Η έρευνα της SEC απέδειξε ότι η πρόβλεψη αυτή δεν είχε καμία βάση αφού οι οικονομικές καταστάσεις της Energy Optics έδειχναν ότι δεν είχε γίνει καμία εξαγορά ενώ η εταιρεία είχε μια μακρά ιστορία ζημιών. Σήμερα η Energy Optics διαπραγματεύεται με άλλο όνομα και τιμή μικρότερη του ενός δολαρίου ανά μετοχή ενώ ο πρόεδρός της βρίσκεται υπό μόνιμη δικαστική επιτήρηση.