Βρισκόμαστε στο τέλος της δεκαετίας του ’90, λίγο πριν από την αυγή της νέας χιλιετίας. Η τεχνολογία έχει γίνει βασική πτυχή της ζωής, επηρεάζοντας τον τρόπο εργασίας, την επικοινωνία αλλά και τη νοοτροπία των ανθρώπων. Η ηλεκτρονική μουσική έχει παγιωθεί ως φόρμα και έχει αποκτήσει πάμπολλες τάσεις και υποκατηγορίες. Είναι η μουσική που «κατασκευάζεται» στον υπολογιστή με τη βοήθεια κάποιου προγράμματος επεξεργασίας ήχου και αποθηκεύεται στον σκληρό του δίσκο, στο βάθος κάποιου στούντιο, επικουρούμενη από τη χρήση της ψηφιακής τεχνολογίας. Μια γραμμή συνθετών – καλλιτεχνών που ξεκινά από τη Λόρι Αντερσον και τους Residents και καταλήγει στον Μόμπι και τους Orbital ή τους Future Sound of London θεωρείται από πολλούς η χορεία των γνησιότερων εκπροσώπων της εποχής. Και όλα δείχνουν πως αυτοί θα αντέξουν καλλιτεχνικά στον χρόνο. Ταυτόχρονα θεωρείται αυτονόητο πως ο άνθρωπος και η φύση έχουν εξακοντιστεί στο περιθώριο της δημιουργικής διαδικασίας. Η μουσική που εξοβέλισε τους μουσικούς, τα μουσικά όργανα και τους άμεσα παραγόμενους «ζωντανούς» ήχους στρέφεται ενάντια στη φύση και τον ως τώρα τρόπο σύνθεσης.
Η άμπιεντ, η ηρεμία και η σκέψη
Η μουσική άμπιεντ, ένας από τους βασικούς κλώνους της ηλεκτρονικής μουσικής, «έχει πρόθεση να προκαλέσει την ηρεμία και να δημιουργήσει έναν χώρο στον οποίο μπορεί κάποιος να σκέφτεται», σύμφωνα με τον Μπράιαν Ινο, τον πρωτοπόρο γεννήτορά της. Τα «μουσικά περιβάλλοντα» της άμπιεντ είναι συχνότατα πλήρη φυσικών ήχων προηχογραφημένων και κάποτε ακραία επεξεργασμένων. Ηχοι δελφινιών και φαλαινών τα θηλαστικά της θάλασσας αποτελούν το μόνιμο φλερτ του ιδιώματος αλλά και του νερού ή του ανέμου συνοδεύουν τον χαλαρό ρυθμό και την αργή μελωδία. Ο συνθέτης Olivier Messiaen είχε υποστηρίξει ότι «η φύση είναι η απόλυτη πηγή γνώσεων». Κατά τη διάρκεια της προϊστορίας της άμπιεντ, ο Roger Payne κατέγραψε και κυκλοφόρησε τα τραγούδια της φάλαινας σε δύο άλμπουμ, το «Songs of the Humpback Whale» (1970) και το «Deep Voices» (1977). Οι φωνές των θαυμάσιων αυτών ζώων επανήλθαν στο προσκήνιο καθώς οι επίγονοι του acid house συγχωνεύτηκαν με την αισθητική των νεοχίπηδων ταξιδιωτών. Ο LTJ Bukem χρησιμοποίησε τέτοιους ήχους στο αστικό jungle του «Enchanted». Οι Reload έκαναν το ίδιο στο «Short Stories» τους. Ας μην ξεχνάμε ότι το κοινό των πρώτων πάρτι άμπιεντ, με την επωνυμία «Telepathic Fish», στο Λονδίνο αποτελούνταν από τους ταξιδευτές της βρετανικής υπαίθρου, κάποιους σύγχρονους τσιγγάνους που απαρνήθηκαν τις αστικές ανέσεις για την ομορφιά της φύσης και την ελευθερία της περιπλάνησης. Η Μπιοργκ ηχογράφησε τα φωνητικά του τραγουδιού της «Cover Me» το οποίο γεμίζει το άλμπουμ «Post» (1995) σε μια σπηλιά στις Μπαχάμες. Ακολούθησε ένα πάρτι όλου του επιτελείου δίπλα στη θάλασσα!
Οσοι πάλι θεωρούν «φυσικό» χώρο τέλεσης των πάρτι ηλεκτρονικής μουσικής την πίστα κάποιου κλαμπ κάτω από τον βαρύ φωτισμό των προβολέων του είναι κατά το ήμισυ πληροφορημένοι. Η αλήθεια βρίσκεται στο γεγονός πως τα πρώτα ρέιβ πάρτι χρησιμοποίησαν με την ίδια ευκολία τα δάση του Νότιγχαμ και της Ουαλλίας για την τέλεση των μυσταγωγιών τους προτού βεβαίως μπουν στο στόχαστρο της βρετανικής αστυνομίας, η οποία με διάφορες προφάσεις ακολούθησε πολιτική διάλυσης και απαγόρευσής τους. Είναι επίσης αληθές το γεγονός ότι περιοχές με υψηλή ηλιοφάνεια ή όμορφες ακτές, όπως η Ελλάδα, το Ισραήλ, η Αυστραλία και το πρώην πορτογαλικό λιμάνι της Γκόα στην Ινδία, έγιναν τα κέντρα του ψυχεδελικού trance στη δεκαετία του ’90. Τα πάρτι με ψυχεδελικό trance γίνονταν σε παραλίες και δασικές περιοχές με τη βοήθεια κάποιου κινητού συστήματος ήχου και του ήλιου που ανέτελλε βρίσκοντας τους χορευτές-κοινό στο απόγειο της έκστασης όπου τους είχε ωθήσει η μουσική. Κάθε χρόνο εκατοντάδες νεοχίπηδες των ηλεκτρονικών μαζεύονται στην έρημο του Μπλακ Ροκ στη Νεβάδα για το φεστιβάλ «Burning Man». Οι θιασώτες της αποθέωσης αυτής του καρναβαλιού είναι υποχρεωμένοι εκτός από τη μέριμνα για την προμήθεια νερού και τροφίμων αφού το κοντινότερο δείγμα πολιτισμού απέχει πάμπολλα χιλιόμετρα να φροντίσουν για τον καθαρισμό του χώρου και την επιστροφή του στη φυσική του κατάσταση μετά το τέλος του συμβάντος.
Η σχέση αυτή ηλεκτρονικών καλλιτεχνών και φύσης οδήγησε στη στράτευση μερικών στις γραμμές του ριζοσπαστικού οικολογικού κινήματος. «Αναμειχθείτε με την οικοτρομοκρατία» και «ανακυκλώστε» συμβουλεύει ο Μόμπι τους οπαδούς του στο άλμπουμ του «Everything is Wrong – Remixed!» (1996). Μάλιστα στο προηγούμενο φεστιβάλ Rockwave που έγινε στον Πειραιά ο ίδιος συνήθιζε να κυκλοφορεί σε όλο το μήκος και το πλάτος του χώρου, να μαζεύει και να περιποιείται τα αδέσποτα σκυλιά που είχαν μαζευτεί στη Φρεαττύδα σε μια αγαθή κρίση ζωοφιλίας στην πράξη.
Οι πρωτοπόροι της λονδρέζικης ηλεκτρονικής σκηνής Coldcut υποστήριξαν με το CD-ROM τους «Timber» (1997) τον αγώνα της Greenpeace για τη σωτηρία των δασών του Αμαζονίου συνοδεύοντάς το με μερικά θαυμάσια βιντεοκλίπ με σαφές οικολογικό μήνυμα. Μάλιστα στο CD-ROM τους «Let Us Play» (1997) πλειοψηφούν τα κομμάτια με ανάλογο προβληματισμό: ήχοι βατράχων δένονται με τη μουσική και αυτή με τη σειρά της με μηνύματα κατά της χρήσης της ατομικής ενέργειας, καταγγέλλεται δυναμικά η καταστροφή των «δασών της βροχής», υποστηρίζεται η άμεση δράση κατά της κοπής δέντρων για τη διάνοιξη νέων οδικών αρτηριών και ο πόλεμος κατά του ρυπογόνου αυτοκινήτου ως βασικού μέσου μετακίνησης. «Σάπιοι πολιτικοί, πολεμόχαρες κυβερνήσεις δηλητηριάζουν τον πλανήτη μας, ξοδεύουν τον πλούτο γεμίζοντας τον κόσμο μας πυρηνικά όπλα. Οχι στα πυρηνικά. Οχι στην ατομική ενέργεια. Οχι στις πυρηνικές δοκιμές». Στο πλευρό τους συντάσσεται μια ομάδα καλλιτεχνών βίντεο-αρτ με ανάλογες ανησυχίες.
Κριτική με τις νότες
Η μουσική είναι τέχνη και η τέχνη ανέκαθεν έπαιζε ρόλο εκφραστή αλλά και κριτή των κοινωνικών δρωμένων. Η μουσική ήρθε λοιπόν να ασκήσει κριτική στην ιλιγγιώδη ανάπτυξη της τεχνολογίας, τη στιγμή που το αυτοκίνητο, οι οικιακές συσκευές και ο υπολογιστής σπρώχνουν την κάποτε κυρίαρχη φύση στο περιθώριο της καθημερινότητάς μας. Ή, αν, θέλετε τέτοιες τάσεις προσπαθούν εναγώνια να συμβιβάσουν δύο διαφορετικά πλέον περιβάλλοντα. Και καλλιτέχνες όπως οι Coldcut ή ο Μόμπι συνεχίζουν να κρατούν τον συναγερμό σε λειτουργία, θυμίζοντάς μας ξανά και ξανά πως δεν έχουμε και πολύ χρόνο στη διάθεσή μας πάντα μέσα από μια σειρά μουσικών ψηφιακών δίσκων, CD-ROM και μουσικοεικαστικών πάρτι όπου το βίντεο και οι οθόνες τηλεοράσεων έχουν τον κύριο λόγο. Γιατί θα πρέπει να μας ξενίζει το γεγονός; Είναι τόσο φυσικό όσο και το ότι η Greenpeace ή και η «εξτρεμιστική» Earth First χρησιμοποιούν για την προβολή των θέσεών τους και τον συντονισμό της δράσης τους τις σελίδες του Διαδικτύου και το ηλεκτρονικό ταχυδρομείο…
