” Πώς έγινα Big Brother ”
«Πριν από λίγο καιρό διάβασα ένα ενδιαφέρον άρθρο σε κάποιο περιοδικό» έλεγε στο περασμένο Φεστιβάλ Βενετίας ο Στίβεν Σόντερμπεργκ, μιλώντας για την προτελευταία (και πιο παράξενη όλων) ταινία του, το «Full Frontal». «Ο αρθρογράφος ανέλυε τη θολή γραμμή που χωρίζει αυτό που αποκαλούμε πραγματικότητα από αυτό που δεν είναι. Πέφτεις, για παράδειγμα, από τα σκαλιά. Αυτό είναι μια πραγματικότητα για σένα, γιατί το έχεις νιώσει, έχεις την εμπειρία. Αν όμως δεις κάποιον άλλον να πέφτει από τα σκαλιά, έχεις μεν γίνει μάρτυρας ενός παρόμοιου γεγονότος, αλλά δεν το έχεις βιώσει. Μια διαφορετική πλευρά του ιδίου συμβάντος είναι να δεις από την τηλεόραση κάποιον να πέφτει από τα σκαλιά. Ηταν αληθινή η πτώση; Ηταν ηθοποιός αυτός που έπεσε; Πόνεσε πραγματικά; Πόνεσε έτσι όπως είχες πονέσει εσύ όταν είχες πέσει από τα σκαλιά; Ο αρθρογράφος υποστήριζε ότι αν δώσουμε ισάξιο βάρος σε όλες αυτές τις περιπτώσεις, τότε έχουμε πρόβλημα. Διότι τότε οι γραμμές που χωρίζουν αυτό που έχουμε πάθει εμείς από αυτό που έχουν πάθει οι άλλοι, ή από αυτό που παθαίνουν οι μυθοπλαστικοί ήρωες, σβήνουν εντελώς και μετά χανόμαστε. Και νομίζω ότι αυτό το βλέπεις σήμερα στην Αμερική με την παράνοια της τηλεόρασης. Δείτε τι συμβαίνει με τα reality shows. Τα αποκαλούμε reality αλλά δεν είναι ακριβώς reality, διότι κάποια είναι στημένα. Εν τω μεταξύ οι “αληθινοί” άνθρωποι που παίζουν σε αυτά μετατρέπονται σε σταρ, γίνονται celebrities και ο κόσμος αναρωτιέται αν είναι ηθοποιοί ή όχι. Είναι πραγματικά παράξενο γιατί χάνεσαι».
Αυτοσχεδιάζοντας σε φυσικό περιβάλλον
Μια τέτοια περίπου σύγχυση o Σόντερμπεργκ ήθελε να επεξεργασθεί στο «Full Frontal», μέσα από το βλέμμα επτά ηρώων και ένα προκλητικό, όσο και χαοτικό σενάριο ανάμεσα στη μυθοπλασία και στην πραγματικότητα. Μια άλλη ταινία υποτίθεται ότι γυρίζεται μέσα στο «Full Frontal» και τιτλοφορείται «Ραντεβού». Οταν όμως οι πρωταγωνιστές του «Ραντεβού», η Τζούλια Ρόμπερτς και ο Μπλερ Αντεργουντ, μιλούν εκτός γυρισμάτων, είναι σαν να ακούμε μια χαλαρή συζήτηση ανάμεσα στην πραγματική Τζούλια Ρόμπερτς και στον πραγματικό Μπλερ Αντεργουντ. Παρόμοιες σκηνές προσωπικών εξομολογήσεων λαμβάνουν χώρα ανάμεσα στους υπόλοιπους ηθοποιούς της ταινίας, ή καλύτερα των ταινιών… «Δεν με πείραζε αν ο θεατής χανόταν στο “Full Frontal”. Ηξερα ότι η ταινία δεν επρόκειτο να προσφέρει τα εργαλεία που οι περισσότερες ταινίες προσφέρουν για να τις παρακολουθήσεις. Το στοίχημά μου ήταν: Μπορώ να απαλλαγώ από όλα τα πλαστά στοιχεία μυθοπλασίας που πρέπει να βρίσκονται μέσα σε μια ταινία ώστε να κρατούν δεσμευμένο τον θεατή για να παρακολουθήσει την ιστορία; Χωρίς να θέλω να κάνω κάποια σύγκριση, εξετίμησα πολύ αυτό που είχε κάνει ο Στάνλεϊ Κιούμπρικ στο “2001: H οδύσσεια του Διαστήματος”, όπου δεν υπάρχει ούτε ένα λεπτό ανταλλαγής συναισθημάτων ανάμεσα στους ανθρώπους που εμφανίζονται στην ταινία. H μόνη συναισθηματική στιγμή της είναι ανάμεσα στον αστροναύτη και στο κομπιούτερ (HAL) όταν προσπαθεί να το σβήσει. Αναλόγως ήθελα να απογυμνώσω τη δική μου ταινία από κάθε τύπου ψεύτικα συμβάντα που χρειάζονται για την αφήγηση μιας ταινίας. Ηθελα να δω τι ταινία θα έβγαινε. Ακόμη και οι ίδιοι οι συνεργάτες μου, όταν είδαν την κόπια-ζερό (η πρώτη κόπια) της ταινίας, ένιωσαν μπερδεμένοι. Και μου άρεσε…».
Ο Σόντερμπεργκ χρησιμοποίησε μικροσκοπικές κάμερες για να κινηματογραφήσει εκτός γυρισμάτων (και χωρίς να ξέρουν ότι κινηματογραφούνται) τους ηθοποιούς του. «Εγινα λιγάκι “Big Brother” για να τους κατασκοπεύσω και ήταν μεν τρελό αλλά είχε ενδιαφέρον». Επίσης, άφησε όλους τους ηθοποιούς κυριολεκτικά ελεύθερους για να δράσουν αυτοσχεδιάζοντας· όπως εκείνοι ήθελαν. Μάλιστα, όταν ο Σόντερμπεργκ έστειλε το σενάριο του «Full Frontal» στους ηθοποιούς που είχε στο μυαλό του, στην εισαγωγή του είχε έναν δεκάλογο παράξενων «προειδοποιητικών» κανόνων (δείτε «Οι κανόνες του δημιουργού»), αδιανόητων για το σύστημα παραγωγής στο Χόλιγουντ.
Οι ηθοποιοί θα έπρεπε οπωσδήποτε να τους ακολουθήσουν κατά γράμμα για τα γυρίσματα της ταινίας που δεν κράτησαν περισσότερο από μία εβδομάδα. «Είχε πλάκα. Ηταν όλοι τους τόσο πολύ συνηθισμένοι στις ανέσεις. H Τζούλια χάθηκε την πρώτη ημέρα προσπαθώντας να βρει τον χώρο του γυρίσματος…».
Ο Σόντερμπεργκ δεν μπορεί να απαντήσει στην ερώτηση «αν δεν ήσασταν αυτός που είστε, όλοι αυτοί οι σταρ θα δέχονταν να παίξουν σε μια ταινία όπως το “Full Frontal”;». «Νομίζω ότι αυτό έχει σχέση με τον κάθε ηθοποιό. H Τζούλια Ρόμπερτς είναι ένα κλασικό παράδειγμα. Θυμίζει την κούκλα του σχολείου που φοβόμασταν να πλησιάσουμε γιατί ήμασταν βέβαιοι ότι είναι ήδη δεσμευμένη. Οταν την ρώτησα αν θα έπαιζε σε σχέδια όπως το “Full Frontal” συχνότερα, μου απήντησε “φυσικά. Αλλά κανείς δεν μου το ζητά”».
Πώς βλέπουμε κινηματογράφο
«Πολλοί γνωστοί μου αναρωτήθηκαν αν το “Full Frontal” ανήκει στη “συνομοταξία” ταινιών όπως το “8½” του Φελίνι, ή η “Αμερικανική νύχτα” του Τρυφό» λέει ο Σόντερμπεργκ. «Δεν τo νομίζω. Ολες αυτές οι ταινίες είναι έρευνες πάνω στη διαδικασία της κινηματογραφικής δημιουργίας. H δική μου ταινία δεν έχει να κάνει καν με την κατασκευή του κινηματογράφου. Θα έλεγα ότι αναφέρεται περισσότερο στο πώς παρακολουθούμε τις ταινίες και όχι στο πώς οι ταινίες γυρίζονται. Υπάρχει άραγε αυτό που συχνά λέμε “συμβόλαιο” ανάμεσα στον κινηματογραφιστή και στο κοινό;» συνεχίζει ο Σόντερμπεργκ. «Κι αν ναι, τι ακριβώς… λέει; Τι επιτρέπεται και τι όχι να κάνει ένας σκηνοθέτης σε μια ταινία; Τι θα μπορούσε να δεχθεί ένα κοινό και τι όχι; Σε ποιο σημείο βρίσκεται η διαχωριστική γραμμή που δεν σου επιτρέπεται, ως κινηματογραφιστής, να ξεπεράσεις; Ηθελα να παραθέσω αυτά τα ερωτήματα σε μια ταινία και εφόσον αντιλήφθηκα ότι μπορούσα να το κάνω με ελάχιστα χρήματα, σκέφτηκα γιατί όχι; Κι αν τελικά, αφότου η ταινία είχε ολοκληρωθεί, πολλοί θα θεωρούσαν ότι παρατραβήξαμε το σχοινί, ότι το “Full Frontal” παραείναι τρελό για ένα κοινό, το οποιοδήποτε κοινό, τότε εντάξει. Τουλάχιστον πια θα ξέρουμε πού βρίσκεται αυτή η διαχωριστική γραμμή. Ηθελα, πάντως, να ξεπεράσω τα όριά μου λιγάκι…».
Πόσο εύκολο είναι για έναν σκηνοθέτη με το status του Στίβεν Σόντερμπεργκ να γυρίσει σήμερα μια τέτοια ταινία; Και αν ο Σόντερμπεργκ δεν ήταν ο καταξιωμένος, τιμημένος με Οσκαρ σκηνοθέτης του «Traffic» και της «Εριν Μπρόκοβιτς» ή εισπρακτικών επιτυχιών όπως η «Συμμορία των έντεκα», τότε ένα τόσο ιδιαίτερο σχέδιο όπως το «Full Frontal» (στο οποίο μάλιστα εμφανίζονται διασημότητες όπως η Τζούλια Ρόμπερτς, ο Ντέιβιντ Ντουκόβνι και ο Μπραντ Πιτ) πόσο εύκολα θα μπορούσε να υλοποιηθεί; «Ολα έχουν να κάνουν με τη θέληση» λέει ο σκηνοθέτης. «Σίγουρα κανείς δεν θα με ενεθάρρυνε ποτέ να γυρίσω μια τέτοια ταινία – τουναντίον, οι περισσότεροι θα προτιμούσαν να μην την γυρίσω. Ωστόσο, σε όσους πιστεύουν ότι πρέπει να γυρίζω ταινίες με αλληλουχία, αυτές που αποκαλούμε βατές, θα έλεγα ότι ένας από τους λόγους που ενίοτε αποφασίζω να πειραματιστώ με τη διαφορετικότητα σε ταινίες όπως το “Full Frontal” και παλαιότερα η “Schizopolis”, είναι επειδή έχω αντιληφθεί ότι κατά κάποιον τρόπο “πληροφορούν” τις άλλες μου ταινίες. Ακόμη και το “Solaris”, που δεν θα μπορούσε να είναι περισσότερο διαφορετικό από το “Full Frontal”, πρακτικώς είναι πολύ επηρεασμένο από αυτό. Παράδειγμα, η αμεσότητα στην επικοινωνία μου με τους ηθοποιούς. Ο τρόπος με τον οποίο εργάστηκα μαζί με τους ηθοποιούς στο “Full Frontal”, “πέρασε” και στο “Solaris”. Αυτό όμως για να το καταλάβει κανείς θα πρέπει να βρίσκεται μέσα στον κινηματογράφο και στη διαδικασία παραγωγής του. Πολλά δεν μπορώ να τα εκφράσω με απλά λόγια».
Οι κανόνες του δημιουργού
Αν είσαι ηθοποιός και σκέφτεσαι σοβαρά να αποδεχθείς έναν από τους ρόλους αυτής της ταινίας, σε παρακαλούμε να λάβεις υπόψη σου τα εξής:
1. Ολοι οι χώροι γυρίσματος είναι αληθινοί και δεν υπάρχουν κατασκευασμένα υλικά.
2. Θα βρεις εσύ τρόπο για να έρχεσαι στον τόπο του γυρίσματος με δικό σου μέσο.
3. Δεν θα υπάρχει ειδικευμένο προσωπικό για τις διατροφικές ανάγκες σου, επομένως καλό είναι να έρχεσαι στο γύρισμα έχοντα προνοήσει τα απαραίτητα.
4. Θα επιλέξεις και θα φροντίσεις να φέρνεις ο ίδιος τα ρούχα σου.
5. Θα αποφασίσεις το στυλ και θα πραγματοποιείς ο ίδιος τόσο το χτένισμα όσο και το μακιγιάζ σου.
6. Δεν θα υπάρχουν τροχόσπιτα για τους ηθοποιούς. H εταιρεία παραγωγής θα προσπαθήσει να σου προσφέρει κάποιους κλειστούς χώρους σε μέρη των γυρισμάτων, αλλά δεν δεσμεύεται γι’ αυτό. Αν νιώθεις την ανάγκη να μείνεις μόνος/η, τότε μάλλον «την πάτησες».
7. Ο αυτοσχεδιασμός κατά το γύρισμα είναι ευπρόσδεκτος.
8. Θα δώσεις μια προφορική συνέντευξη για το πώς αντιλαμβάνεσαι τον ήρωα που θα ερμηνεύσεις. Αυτό το υλικό ενδέχεται να μονταριστεί στην ταινία.
9. Θα δώσεις μια προφορική συνέντευξη για το πώς αντιλαμβάνεσαι τους άλλους ήρωες που παίζουν μαζί σου.
10. Θα περάσεις ωραία, είτε το θες, είτε όχι.
ΥΓ.: Αν κάποιος από τους παραπάνω κανόνες σε έφερε σε δύσκολη θέση, τότε μη διαβάζεις άλλο το σενάριο και στείλε το απλώς πίσω στον αποστολέα.
H ταινία «Full Frontal» προβάλλεται στην αίθουσα «Τριανόν» από την περασμένη Παρασκευή.
