Το ακούσιο λάθος εισβάλλει ενίοτε στην ειδησεογραφία και προκαλεί ποικίλες αντιδράσεις ή ανοιχτές ερμηνείες περί προθέσεων. Συχνά το «αθώο» σφάλμα κρύβει ένα άλλοθι με προεκτάσεις
Σάλος εκ παραδρομής, με συγχωρείτε! Ενα Χ κατά λάθος σε τετραγωνάκι για ψήφιση υπέρ ή κατά στην ηλεκτρονική κάλπη της Βουλής απέδειξε για μία ακόμη φορά ότι ο δαίμων έχει πολλά ποδάρια… Και όπου πολλά ποδάρια, να σου και δακτυλοδεικτούμενα σφάλματα του είδους «δεν γνωρίζει η αριστερά μου τι ποιεί η δεξιά μου» και ιδού μπλέξιμο… χειροπόδαρα.
«Κοίτα καιρό που διάλεξε ο δαίμων να χτυπήσει και από της Βουλής τα έδρανα ιδιωτικό ΑΕΙ να μυρίσει» έλεγε χαριτολογώντας με αυτοσχέδια ρίμα ένας «ψυλλιασμένος» λαθραναγνώστης εφημερίδων σε περίπτερο της Ομόνοιας. Η υποψία άλλωστε είναι η πιο άμεση αντίδραση όταν πρόκειται για τους εκπροσώπους της πολιτικής που καθημερινά λένε και ξελένε χωρίς το… μετά συγχωρήσεως. Είναι σαν αντανακλαστική κίνηση, όπως η εκτίναξη του ποδιού όταν με σφυράκι κτυπάνε τον ευαίσθητο τένοντα κάτω από το γόνατο. Αντε να πείσει ο υπουργός Παιδείας ότι είναι κατά της ιδιωτικοποίησης με δηλώσεις του τύπου «είμαι κατά της ιδιωτικοποίησης αλλά ψήφισα υπέρ κατά λάθος και ψήφισα κατά λάθος υπέρ σε μία μόνο ψηφοφορία γιατί στις άλλες ψήφισα κατά…». Πού να βρεις την άκρη του νήματος; Ανθρώπινο και το λάθος (αν και επίσης σοφή η ρήση «γλώσσα λανθάνουσα αλήθεια λέγει»). Αυτό δέχτηκαν και οι βουλευτές όλων των κομμάτων, ακόμη και η γενική γραμματέας του Κομμουνιστικού Κόμματος Ελλάδος, η οποία μάλιστα ήταν εκείνη που ξετρύπωσε το «λαβράκι» και κατέθεσε το πρακτικό της σχετικής ψηφοφορίας, όπου ο κ. Αρσένης ψήφισε υπέρ της κατάργησης της διάταξης που αναφέρει ότι «η σύσταση ανωτάτων σχολών από ιδιώτες απαγορεύεται». Ο σάλος δημιουργήθηκε έτσι κι αλλιώς, ενώ ακόμη και ο συγγραφέας Αντώνης Σαμαράκης «επιστρατεύθηκε» για να σχολιασθεί το γεγονός ο κοινοβουλευτικός εκπρόσωπος της Νέας Δημοκρατίας Δημήτρης Σιούφας είπε ότι ο Αντ. Σαμαράκης θα γράψει ένα δεύτερο βιβλίο για το «λάθος», αυτή τη φορά του κ. Αρσένη.
Η θυμηδία είναι συνήθης αντίδραση σε τέτοιες περιπτώσεις, ακόμη και αν είναι πιο σοβαρές από την ελαφρότητα που θέλουμε να προσδίδουμε. Η διαδικαστική «ξεπέτα» προδίδει προχειρότητα και μειώνει το κύρος της διαδικασίας…
Υποψήφιος από λάθος
Αυτές τις ημέρες, όπου ο πυρετός για τις δημοτικές εκλογές συνεχώς ανεβαίνει, η πιο συχνή χρήση ως δικαιολογία ανάκλησης δηλώσεων περί υποψηφιοτήτων για το δημαρχικό αξίωμα είναι «υποψήφιος εκ παραδρομής»! Συνεχώς βγαίνουν ανακοινώσεις που βάζουν στη… γωνία άλλες προηγούμενες ως εκ παραδρομής εκδοθείσες. Τη μία ημέρα ανακοινώνεται το όνομα του υποψηφίου δημάρχου και την επομένη βγαίνει νέα ανακοίνωση που λέει ότι «επειδή είναι σε εξέλιξη οι διαδικασίες, το όνομα του υποψηφίου δημάρχου θα ανακοινωθεί εντός των προσεχών ημερών. Η προ ημερών ανακοίνωση δεν ισχύει, έγινε εκ παραδρομής». Αυτό που με απλά λόγια εμείς λέμε «τα μαγειρεύουνε και χάλασε η μανέστρα». Ο κόσμος το ‘χει τούμπανο κι εμείς κρυφό καμάρι. Συνήθως αυτό γίνεται από το κόμμα που έχει την εξουσία, γιατί η ηγεσία του κάθε κόμματος θέλει να ελέγχει τους υποψηφίους στο εσωκομματικό παιχνίδι. Σε αυτές τις δημοτικές εκλογές την πρωτοκαθεδρία εκ… παραδρομής έχει το ΠαΣοΚ. Για να δείξουν ότι λειτουργούν με δημοκρατικό τρόπο κάνουν τοπικές νομαρχιακές εκλογές για την ανάδειξη υποψηφίου. Οταν όμως τα αποτελέσματα δεν ικανοποιούν την ηγεσία του κόμματος ανακοινώνεται άλλο όνομα και ο εκλεγμένος μένει «υποψήφιος εκ παραδρομής».
Η λεκτική «γκάφα» εν τη ρύμη του λόγου γίνεται συχνά πρώτο θέμα όταν κάποιος άλλα λέει, άλλα εννοεί και άλλα πράττει. Επίσης, όταν λέει αυτό που εννοεί και δηλώνει ότι δεν εννοούσε αυτό που είπε. Επίσης, όταν λέει κάτι που ξέρει ότι θα ξεσηκώσει σάλο αλλά το χρησιμοποιεί για να προλειάνει το έδαφος για ό,τι ακολουθήσει η γλώσσα δηλαδή προπομπός.
Κάτι από όλα ανάλογα με την οπτική του καθενός και την ερμηνευτική διεισδυτικότητα των δεκτών συνέβη τον Μάρτιο, όταν ο κυβερνητικός εκπρόσωπος κ. Δημήτρης Ρέππας, κατά τη διάρκεια της ενημέρωσης των πολιτικών συντακτών, αναφερόμενος στα Σκόπια αποκάλεσε τη χώρα «Μακεδονία των Σκοπίων», προσθέτοντας τη φράση «ή όπως αλλιώς θέλετε να την πείτε». Η δήλωση είχε γίνει με αφορμή την επίσκεψη στην Αθήνα του υφυπουργού Εξωτερικών των Σκοπίων κ. Μαλέφσκι. Το τι ακολούθησε θα το θυμάστε ή τουλάχιστον το φαντάζεστε. Τότε ο υπουργός είχε δηλώσει εκ των υστέρων στο πρες ρουμ ότι «ο προφορικός λόγος συνοδεύεται από εκφράσεις, από χειρονομίες, από μειδιάματα, τα οποία τον χρωματίζουν και διευκολύνουν να ερμηνεύουν και οι δημοσιογράφοι τον λόγο». Αντί σχολίου θα ταίριαζε στην περίπτωση η φράση του Σιμωνίδη «γλώσσαν νωμάν», η οποία, όπως επεσήμαινε ο κ. Δ. Ν. Μαρωνίτης («Το Βήμα»,1.7.98), «μοιάζει να λέει: Μοίραζε σωστά τη γλώσσα. Να την κουμαντάρεις καλά ώστε να βρίσκει τον στόχο της. Να την κυβερνάς όπως ο καπετάνιος το πηδάλιο ενός πλοίου. Τέλος, να την σκέφτεσαι και να την στοχάζεσαι».
Η γκάφα του προέδρου
Μια δήλωση – «καμπανιά» από τον διεθνή χώρο ήταν εκείνη του προέδρου Μπορίς Γέλτσιν, ο οποίος ενώπιον του σουηδικού κοινοβουλίου ανακοίνωσε ότι «η Ρωσία θα μειώσει μονομερώς μέσα στο 1998 κατά 40% τις χερσαίες και ναυτικές δυνάμεις της στις βορειοδυτικές περιοχές της». Ο εκπρόσωπος του προέδρου έχασε το χρώμα του και κάθιδρος προσπάθησε να μαζέψει τα αμάζευτα. Τόνισε ότι θα γινόταν εκ παραλλήλου με τους Αμερικανούς η μείωση αυτή στο πλαίσιο της συμφωνίας για τους στρατηγικούς εξοπλισμούς. Ενας ρώσος επικεφαλής του στρατού εξήγησε ότι «ο πρόεδρος είναι λίγο κουρασμένος. Είναι φανερό ότι τα μπέρδεψε».
Ενα λάθος όμως εκ παραδρομής μπορεί να προκαλέσει μπέρδεμα ακόμη και σε ερευνητές όπως οι ενασχολούμενοι με το έργο του Ιουλίου Βερν! Υπήρχαν πληροφορίες ότι ο Βερν είχε γράψει ένα μικρό κείμενο «Τα παιδικά μου χρόνια», που όμως δεν είχε εντοπισθεί. Ο ίδιος ανέφερε σε κάποιες σημειώσεις ότι αυτό είχε δημοσιευθεί σε αμερικανικό περιοδικό (όταν ήταν 60 ετών) αλλά δεν μπορούσαν να το βρουν οι μελετητές του έργου του. Γιατί; Ο συγγραφέας είχε κάνει λάθος εκ παραδρομής στο όνομα του αμερικανικού περιοδικού, οπότε μπέρδεψε αθέλητα όσους εκ των υστέρων προσπάθησαν να βρουν το κείμενο (το βιβλίο του Ιουλίου Βέρν «Τα παιδικά μου χρόνια» κυκλοφόρησε πέρυσι στην Ελλάδα από τις εκδόσεις Περίπλους).
Η ευαισθησία των συγγραφέων σε θέματα που άπτονται του δημιουργικού τους έργου είναι λογικό να ενεργοποιείται όταν νιώθουν ότι τους παραμερίζουν, ώσπου τουλάχιστον να πειστούν ότι πρόκειται γαι αβλεψία. Πρόσφατα αποτέλεσε αφορμή για σοβαρή παρεξήγηση το γεγονός ότι στο τριμηνιαίο πρόγραμμα με τις εκδηλώσεις του Μεγάρου Μουσικής παρέλειψαν εκ παραδρομής το όνομα της συγγραφέως και στιχουργού Μαριανίνας Κριεζή κατά την αναφορά στις παραστάσεις «Εδώ Λιλιπούπολη». Λίγο έλειψε να αναβληθούν οι συναυλίες καθώς εθίχθη η συνδημιουργός της «Λιλιπούπολης», των θρυλικών ραδιοφωνικών εκπομπών του Τρίτου Προγράμματος με εμπνευστή τον Μάνο Χατζιδάκι, ο οποίος είχε γράψει τη μουσική. Βεβαίως οι απαραίτητες διευκρινίσεις έγιναν δεκτές και όλα πήγαν καλά. Είναι φανερό όμως ότι ο εκ παραδρομής δαίμων μπορεί να προκαλέσει τα μύρια όσα…
Η παράλειψη της «17 Νοέμβρη»
Υπάρχουν όμως και περιπτώσεις όπου τα λάθη εκ παραδρομής είναι επιθυμητά. Από το αστυνομικό δελτίο ακούμε συχνά ότι ένα σφάλμα οδήγησε στην εξιχνίαση υποθέσεων που αφορούσαν αξιόποινες πράξεις και στη σύλληψη κακοποιών. Η πιο διαβόητη «παράλειψη εκ παραδρομής» έρχεται από το αστυνομικό δελτίο και μάλιστα από τον σκοτεινό χώρο της τρομοκρατίας. Η προκήρυξη που έστειλε η «17 Νοέμβρη» μετά τη δολοφονία του εφοπλιστή Κώστα Περατικού τον Μάιο του 1997 είχε πολλά λάθη στις ημερομηνίες που έκαναν τους ειδικούς να προσδιορίσουν τις συνθήκες υπό τις οποίες γράφηκε και να χυθεί άφθονη μελάνη για το πώς και γιατί. Το πιο εντυπωσιακό όμως για την οργάνωση – φάντασμα ήταν ότι έστειλαν συμπληρωματική (!) προκήρυξη όπου η «17Ν» αναφέρει ότι «εκ παραδρομής» στην πρώτη προκήρυξη δεν είχε αναλάβει την ευθύνη και για την επίθεση με ρουκέτα στην αμερικανική πρεσβεία.
Επειδή η υπόθεση δεν σηκώνει χιούμορ περί της ανοργανωσιάς της οργάνωσης, είναι ευκαιρία να σας μεταφέρουμε στον κόσμο των σπορ όπου τα διοικητικά προκαλούν συχνά και αβίαστα τον γέλωτα. Ιδού: Πριν από λίγους μήνες γελούσε και το παρδαλό κατσίκι με την ανοργανωσιά του ΟΠΑΠ και το πάθημά του σε σχέση με τα δελτία Προ-Πο στις αρχές Ιουνίου. Συνέβη το εξής περίεργο: τόσο στο πρώτο όσο και στο δεύτερο δελτίο με τους αγώνες του Μουντιάλ υπήρχαν οι ίδιοι ακριβώς αγώνες! Τότε οι παίκτες των δελτίων Προ-Πο με αγώνες του Παγκοσμίου Κυπέλλου μειδίασαν και σκέφτηκαν την εκ παραδρομής αναντιστοιχία. Είχαν να παρηγορηθούν βλέποντας τους αγώνες από την τηλεόραση και δεν εξεπλάγησαν για την προχειρότητα καθώς στον αθλητικό χώρο ως προς τα οργανωτικά δεν φημιζόμαστε.
Τούτο είναι «παίσμα» μπροστά σε μια πρωτοτυπία εκ παραδρομής που ο δημοσιογράφος Πάτροκλος Πανανίδης στα «Νέα» χαρακτηρίζει άξια να καταγραφεί στα ρεκόρ Γκίνες εκ του αποτελέσματος! Η ομάδα της Φωκίδας Κεχαγιάς Προσηλίου ύστερα από 23 αγωνιστικές δεν έχει καταφέρει να πάρει ούτε ένα βαθμό ενώ έχει δεχτεί 112 γκολ. Αλλά γιατί; Οπως είχε εξηγήσει ο προπονητής της ομάδας Γιώργος Ταμπάκης, «βρεθήκαμε εκ παραδρομής στο πρωτάθλημα της Δ’ εθνικής κατηγορίας». Τι είχε συμβεί; Λίγες μέρες πριν από την κλήρωση του πρωταθλήματος ο Φωκικός ενημέρωσε τη διοργανώτρια για την αδυναμία του να συμμετάσχει. Σύμφωνα με τους κανονισμούς, όμως, σε μια τέτοια περίπτωση η ομάδα που συμπληρώνει το κενό που δημιουργήθηκε είναι αυτή που τερμάτισε στην τρίτη θέση, δηλαδή ο Κεχαγιάς Προσηλίου. Ετσι συμπληρώθηκε το κενό με το «κενό»!
Οι επιπτώσεις από λάθη εκ παραδρομής δεν έχουν συνήθως επιπτώσεις. Πού φαντάζεσθε ότι τα λάθη τέτοιου τύπου έχουν συνέπειες; Μα εκεί όπου ξέρουν να ελαφραίνουν τις τσέπες· στο υπουργείο Οικονομικών, που έχει κάνει… τέχνη τα πρόστιμα. Τυχόν ασάφειες ή λάθη εκ παραδρομής στην Εφορία ισοδυναμούν με πρόστιμα, εφόσον δεν τα αντιληφθείς έγκαιρα ώστε να τα προλάβεις με συμπληρωματική δήλωση εντός ημερομηνιών που ορίζει ο νόμος. Οποιος πρόλαβε τον Κύριο οίδε… εκ παραδρομής.
