” H βία μάς υποχρεώνει να ζήσουμε το ψεύδος ”
H νεανική της διάθεση σε εντυπωσιάζει. Το ίδιο και ο αυτοσαρκασμός της. Ιδιαίτερα εκφραστική, η Αλέκα Παΐζη είναι μια ξεχωριστή ηθοποιός. Μικροκαμωμένη, με μια μελωδική φωνή, μετρά πάνω από εξήντα χρόνια στο θέατρο – ήταν το 1942 που βγήκε από τη σχολή του Εθνικού Θεάτρου και πρωτοανέβηκε στο σανίδι. Από τότε ως σήμερα η ζωή τής χάρισε την περιπέτεια που επιζητούσε. Καλλιτεχνικά και προσωπικά πορεύτηκε πάντα με τις απόψεις και τις ιδέες της και με γνώμονα μια αίσθηση εσωτερικής ελευθερίας.
«Mωρό δεν μπορούσα τις φασκιές, όπως μου ‘λεγε η μάνα μου» θυμάται σήμερα η ηθοποιός. «Ούτε και τώρα αντέχω την πίεση. Θέλω πάντα να παίρνω την ανάσα μου. Ακόμα και σε βάρος των συμφερόντων μου. Αυτός είναι ο χαρακτήρας μου. Και ας μην έχω μία… Δεν μπορώ να με πιάνουν από τον λαιμό». Οχι ότι δεν έπαιξε σε παραστάσεις που δεν την ικανοποιούσαν. Μπορεί όμως σήμερα να δηλώνει ότι δεν ντρέπεται για τίποτε από ό,τι έχει κάνει στο θέατρο και στον κινηματογράφο. Με τα χρόνια κέρδισε και τη δυνατότητα επιλογής. «H αλήθεια είναι», ομολογεί, «ότι έγινα πιο… πολιτισμένη γερνώντας. Ισως γιατί παλιά ήθελα πιο πολύ να κερδίζω. Τώρα είμαι πιο ήρεμη. Καμιά φορά σκέφτομαι να μην κάνω τίποτε από εδώ και μπρος. “Εζησες πολύ” λέω στον εαυτό μου. “Πόσο θα ζήσεις ακόμα;”. Γι’ αυτό θέλω και λίγο να χαζέψω, να παρατηρήσω ένα δένδρο… Αλλοτε πάλι ο χρόνος με ξεγελάει. Και επειδή δεν είμαι άρρωστη, δεν συνειδητοποιώ τον καιρό που περνάει. Δεν έχει πεθάνει το παιδί μέσα μου, γι’ αυτό και απολαμβάνω τις μικροχαρές της ζωής».
H ανατομία της βίας
Ευτυχώς για εμάς, παραμένει θεατρικά παρούσα. Και αυτές τις ημέρες, στο θέατρο Εμπρός, επαναλαμβάνει τον μονόλογο «Ντάμα Κούπα» του Ιρλανδού Φρανκ Μακ Γκίνις, με τον οποίον συμμετείχε τον περασμένο Σεπτέμβριο στους «Θεατρικούς Μονολόγους 2003» της Πολιτιστικής Ολυμπιάδας. Σε σκηνοθεσία της Ασπας Τομπούλη, η Αλέκα Παΐζη υποδύεται μια γυναίκα χωρίς όνομα που περιφέρεται στις όχθες του ποταμού, σαν αερικό, και μιλάει στα δάχτυλα των χεριών της και στα τραπουλόχαρτα που έχει μαζί της.
«Πρόκειται για έναν μονόλογο πάνω στη βία, την οικογενειακή, την κοινωνική, στη βία της εκκλησίας, στη βία που μας υποχρεώνει να ζήσουμε στο ψεύδος. Μια βία που είναι σωματική και πνευματική. Αφορά τις μνήμες της ηρωίδας, που όταν ήταν κορίτσι βιάστηκε από τον πατέρα της. Οι πάντες έχουν επιχειρήσει τη διαστρέβλωση του μυαλού της ώστε να κουκουλώσουν το γεγονός… Διαθέτει ένα τεμαχισμένο μυαλό και μνήμες. Οι άλλοι προσπαθούν να την κάνουν να δει τα πράγματα όπως θέλουν εκείνοι, και όχι όπως τα έζησε η ίδια. Μέσα από τον μονόλογό της προσπαθεί να ξαναβρεί την προσωπικότητά της. Την κυνηγάει ένας φόβος, αλλά τελικά τα καταφέρνει» λέει η Αλέκα Παΐζη, που αποδέχτηκε την πρόταση της σκηνοθέτιδος μόλις διάβασε το κείμενο. Εχοντας στήριγμά της τους συντελεστές της παράστασης, «μια καλή παρέα», βρέθηκε μόνη επί σκηνής να διηγείται μια ολόκληρη ζωή. «H αλήθεια είναι ότι ο διάλογος διευκολύνει, αλλά ο ηθοποιός δεν νιώθει ποτέ μοναξιά. Εχει τον ρόλο του. Και έπειτα έχει το κοινό. Τα έργα», μου λέει, «είναι συντροφιά».
Και συνεχίζει: «Ξέρετε, αγαπώ πολύ τη δουλειά μου, τη θεωρώ σπουδαία. Γνώρισα βέβαια πολλές δυσκολίες, αλλά δεν το έβαλα κάτω. Νομίζω όμως ότι “κατά λάθος” δεν χάθηκα. Δεν αρκεί να έχεις ταλέντο. Υπάρχουν προβλήματα που σε τσαλακώνουν, γι’ αυτό και μπορεί αξιόλογοι άνθρωποι να χάνονται. Ξεκίνησα στην Κατοχή, μια δύσκολη εποχή. Πήρα μέρος στην Αντίσταση. Μια έπαιζα, μια δεν έπαιζα. Δεν είπα όμως ποτέ “τέρμα ως εδώ”. Αυτό διάλεξα, αυτό συνεχίζω να κάνω. Το θέατρο σού ανοίγει το μυαλό. Και από την άλλη είναι μεγάλη η ικανοποίηση να βλέπεις τον κόσμο να ευχαριστιέται» συμπληρώνει.
Δικαίωμα στο λάθος
«H Αλέκα Παΐζη είναι μια ηθοποιός που δεν επαναπαύεται ποτέ» λέει η Ασπα Τομπούλη. «Είναι στοιχείο του χαρακτήρα και της προσωπικότητάς της να εκφράζεται μέσα από τα κείμενα. H βασική μου προσέγγιση είναι να καταλαβαίνω τον ηθοποιό με τον οποίον θα συνεργαστώ. Να δω την κατεύθυνση. Για τον ρόλο στην “Ντάμα Κούπα” σκέφθηκα αμέσως την Παΐζη. Οχι μόνον της ταιριάζει, αλλά η ίδια διαθέτει τον ψυχισμό της ηρωίδας, καθώς και όλη τη διεισδυτικότητα για να τον αναπλάσει. Αλλωστε ήθελα να συνεργασθώ μαζί της. Γι’ αυτό και της τηλεφώνησα, χωρίς να γνωριζόμαστε». Για την Αλέκα Παΐζη αυτή η συνεργασία διέθετε τα απαραίτητα για να ξεκινήσει, και ας μην είχε παρακολουθήσει καμία παράσταση της Ασπας Τομπούλη: «Μπορούσαμε να κουβεντιάζουμε, και αυτό ήταν βασικό. Εγώ άλλωστε δεν είμαι ταμπουρωμένη στις απόψεις μου. Είμαι αμφιβάλλουσα. Ακούω τους άλλους, ακούω τους νεότερους. Πιστεύω ότι πρέπει να τολμάς το λάθος σου, να μη φοβηθείς να το πεις, να το δείξεις. Δεν βαριέσαι… Το θέατρο σου επιτρέπει να κάνεις και τη σαχλαμάρα σου» καταλήγει, με ένα γέλιο μικρού παιδιού.
Το έργο «Ντάμα Κούπα» του Φρανκ Μακ Γκίνις παρουσιάζεται σε μετάφραση Χριστίνας Μπάμπου-Παγκουρέλη, σκηνοθεσία Ασπας Τομπούλη, σκηνικά Σίμου Καραφύλλη, κοστούμια Κλαιρ Μπρέισγουελ, μουσική Νίκου Βίττη. Με την Αλέκα Παΐζη. Παραστάσεις στο θέατρο Εμπρός, κάθε Πέμπτη στις 21.15 και κάθε Κυριακή στις 20.00.
