Θα φανταζόσασταν ποτέ ότι ένα κτίριο μπορεί να λειτουργεί ακριβώς όπως το κεντρικό νευρικό σύστημα του ανθρώπινου οργανισμού; Οτι μπορεί να αντιλαμβάνεται και να μεταφράζει τα ερεθίσματα του περιβάλλοντος και στη συνέχεια να προσαρμόζεται σε αυτά, προς όφελος μάλιστα του χρήστη; Οτι μπορεί να μειώνει την κατανάλωση ενέργειας και να επιβαρύνει έτσι την ατμόσφαιρα με λιγότερους ρύπους από ό,τι τα αντίστοιχα συμβατικά κτίρια;
Και όμως είναι αλήθεια. Γιατί τα ευφυή κτίρια επιτυγχάνουν ακριβώς αυτό, να λειτουργούν δηλαδή πάντοτε προς όφελος του χρήστη και της υγείας του, να είναι ευέλικτα και προσαρμοστικά στις αλλαγές του καιρού, να εκμεταλλεύονται τους φυσικούς πόρους μέσω συστημάτων αυτοματισμού και ελέγχου και, το σημαντικότερο, να κάνουν οικονομία ενέργειας.
* Ποιες είναι οι προϋποθέσεις
Προσαρμοστικότητα στο κλίμα
Ενα κτίριο που μπορεί να αλλάζει συμπεριφορά ανάλογα με την εποχή είναι σίγουρα… υψηλής ευφυΐας. Στην περίπτωση αίφνης που η εξωτερική θερμοκρασία αρχίζει να αυξάνεται το έξυπνο κτίριο θέτει αυτομάτως σε λειτουργία τους ανεμιστήρες, ενώ μόνο όταν η ζέστη δεν είναι πλέον ανεκτή αρχίζουν να λειτουργούν τα κλιματιστικά. Το γεγονός αυτό είναι σημαντικό αν σκεφτεί κανείς ότι οι περισσότεροι από εμάς ζούμε και εργαζόμαστε, ιδιαίτερα κατά τους θερινούς μήνες, σε συνθήκες συνεχούς κλιματισμού.
Φυσική θέρμανση και δροσιά
Ενα ευφυές κτίριο οφείλει να εκμεταλλεύεται όσο το δυνατόν περισσότερο την ηλιακή ενέργεια. Οσο για τον φυσικό αερισμό και τη δροσιά επιτυγχάνονται μέσω των παραθύρων, όταν φυσικά αυτό επιτρέπεται από τις εξωτερικές συνθήκες, καθώς και μέσω των ανεμιστήρων οροφής και σε μικρότερο βαθμό από τον κλιματισμό. Το υψηλό IQ των συγκεκριμένων κτιρίων έχει προβλέψει ακόμη και τον νυχτερινό αερισμό, ο οποίος παρέχεται συνήθως από εξαεριστήρες οροφής ή απλώς με τη βοήθεια ανοιχτών παραθύρων.
Φυσικός φωτισμός
Το στοιχείο που καταδεικνύει περισσότερο από κάθε άλλο τον… υψηλό δείκτη νοημοσύνης ενός κτιρίου είναι η ύπαρξη φυσικού φωτός. Ενα ευφυές κτίριο διαθέτει παράθυρα και φεγγίτες, ώστε ο τεχνητός φωτισμός να χρησιμοποιείται μόνο συμπληρωματικά και προφανώς αφού αρχίσει να σκοτεινιάζει. Οταν μάλιστα πρόκειται για κτίριο γραφείων υπάρχουν πλαϊνά παράθυρα ώστε όλες οι θέσεις εργασίες να εξυπηρετούνται με φυσικό φως, ενώ έχει επίσης προβλεφθεί και ο φωτισμός εργασίας τεχνητό φως για κάθε εργαζόμενο χωριστά.
Αυτοέλεγχος του κτιρίου και οικονομία ενέργειας
Εξυπνο κτίριο δεν σημαίνει απαραιτήτως και περισσότερες μηχανολογικές εγκαταστάσεις. Απλώς και αυτές είναι σχεδιασμένες ώστε να συμπεριφέρονται και να αντιδρούν έξυπνα. Αν, για παράδειγμα, ένα σύννεφο εμφανιστεί ξαφνικά στον ουρανό, ο τεχνητός φωτισμός εντείνεται. Αν οι αισθητήρες του κτιρίου δεν αντιλαμβάνονται πλέον την ύπαρξη ατόμων στον χώρο τα φώτα σβήνουν αυτομάτως. Εξάλλου ο κλιματισμός και η θέρμανση τίθενται σε λειτουργία ανάλογα με την εξωτερική θερμοκρασία. Με αυτό τον τρόπο επιτυγχάνεται μείωση κατανάλωσης ενέργειας, τουλάχιστον κατά το ήμισυ, σε σύγκριση με τα συμβατικά κτίρια.
Υλικά
Τα υλικά που χρησιμοποιούνται για την κατασκευή των συγκεκριμένων κτιρίων δεν διαφέρουν ιδιαίτερα από εκείνα των αντίστοιχων συμβατικών. Απλώς πρόκειται για υλικά που αντέχουν περισσότερο στον χρόνο, έχουν ελάχιστη ανάγκη συντήρησης και συμβάλλουν στην εξοικονόμηση ενέργειας.
* «Συνεργασία» με το περιβάλλον
Η ανάγκη για μια διαφορετική φιλοσοφία όσον αφορά τον σχεδιασμό των κτιρίων άρχισε να διαφαίνεται τη δεκαετία του ’70, κατά τη διάρκεια της πρώτης ενεργειακής κρίσης. Τότε άρχισε να επαναπροσδιορίζεται σταδιακά η σχέση μεταξύ κτιρίου και χρήστη, καθώς και η αναγκαιότητα της «συνεργασίας» του κτιρίου με το εξωτερικό περιβάλλον. Και αυτό ακριβώς πρεσβεύει η βιοκλιματική αρχιτεκτονική. Στοχεύει στην κατασκευή κτιρίων φιλικών προς το περιβάλλον, που παρέχουν ταυτόχρονα στους χρήστες άνεση και καλύτερες συνθήκες ζωής και εργασίας.
«Ο βιοκλιματικός σχεδιασμός έχει καλύψει ήδη πολύ δρόμο. Παρ’ όλα αυτά υπάρχει ακόμη πολύς δρόμος ώσπου να γίνει παγκοσμίως αποδεκτός από τους αρχιτέκτονες και τα άλλα μέλη της ομάδας σχεδίασης των κτιρίων ως αναπόσπαστο τμήμα του κτιριακού σχεδιασμού» σημειώνει ο αρχιτέκτονας Αλέξανδρος Τομπάζης, ο οποίος έχει υιοθετήσει τη βιοκλιματική φιλοσοφία στην κατασκευή των κτιρίων.
Ποια είναι όμως η αιτία που ο βιοκλιματικός σχεδιασμός δεν έχει ακόμη υιοθετηθεί από το μεγαλύτερο μέρος των αρχιτεκτόνων; Σίγουρα δεν είναι το κόστος, αφού, όπως σημειώνει ο πολιτικός μηχανικός Αλκης Παπαδόπουλος, «η διαφορά κόστους από τα αντίστοιχα συμβατικά κτίρια δεν ξεπερνά το 5%-10%». Ο κ. Τομπάζης το αποδίδει κυρίως στην εκπαίδευση μηχανικών και αρχιτεκτόνων και ίσως στο γεγονός ότι κάποτε η ενέργεια ήταν φθηνότερη και δεν είχε ακόμη διαφανεί το ενεργειακό πρόβλημα που σήμερα αντιμετωπίζει όλος ο πλανήτης.
