Το σπάσιμο των Μπότηδων στην Κέρκυρα, ο ρουκετοπόλεμος στο άκουσμα του «Χριστός Ανέστη» στο Βροντάδο της Χίου, και ειδικά το σούβλισμα του αρνιού είναι ελληνικά έθιμα του Πάσχα που ενδεχομένως να φαίνονται περίεργα, ακόμη και βάρβαρα σε κάποιον ξένο -και σε αρκετούς Έλληνες.
Ωστόσο, τηρούνται κάθε χρόνο με ευλάβεια και για τους περισσότερους αποτελούν το αποκορύφωμα των εορτασμών. Αντίστοιχα, πολλές από τις Πασχαλινές συνήθειες των Χριστιανών σε άλλες χώρες κάνουν εμάς να αναρωτιόμαστε ποια είναι η σχέση τους με το θείο δράμα και την Ανάσταση. Ας δούμε μερικά από τα πιο παράξενα.
Σουηδία και Φινλανδία: Οι «Μάγισσες του Πάσχα» ως άλλο Halloween
Στη Σουηδία και τη Φινλανδία, τη Μ. Πέμπτη και το Μ. Σάββατο, τα παιδιά αναβιώνουν το έθιμο που λέγεται «Μάγισσες του Πάσχα». Βάφουν τα πρόσωπά τους, φοράνε παλιά ρούχα και μαντήλες και κρατώντας σκουπόξυλα, γυρίζουν από πόρτα σε πόρτα μοιράζοντας χειροποίητες κάρτες, ζωγραφιές και κλαδιά με μπουμπούκια, με αντάλλαγμα σοκολάτες και γλυκά.
Σύμφωνα με παλιό σκανδιναβικό θρύλο, τη Μ. Πέμπτη οι μάγισσες καβαλάνε τις σκούπες τους και πετούν για το «Μπλακούλα», ένα μυθικό νησί όπου συναντούσαν τον διάβολο για να γιορτάσουν. Σήμερα, βέβαια, όλο αυτό έχει καταλήξει σε μια πολύ πιο αθώα και γλυκιά εκδοχή, όμως, πίσω από αυτή τη χαριτωμένη εικόνα κρύβεται μια πραγματικά μαύρη ιστορία.
Δείτε αυτή τη δημοσίευση στο Instagram.
Τον 17ο αιώνα, ο φόβος για τις μάγισσες στη Σουηδία οδήγησε σε φρικτά βασανιστήρια και εκατοντάδες εκτελέσεις αθώων ανθρώπων. Τότε, τις ημέρες του Πάσχα, ο κόσμος κλείδωνε τις πόρτες και τις καμινάδες του για να μην «μπουν» οι μάγισσες που ταξίδευαν προς το Μπλακούλα, ενώ έκρυβαν ακόμα και τα εργαλεία του κήπου ή των στάβλων, φοβούμενοι ότι οι μάγισσες θα τα χρησιμοποιούσαν ως μεταφορικά μέσα ή θα κακοποιούσαν τα ζώα τους.
Χρειάστηκε να φτάσουμε στο 1779 για να καταργηθεί η θανατική ποινή για τη «μαγεία» και να αρχίσει σιγά-σιγά αυτός ο τρόμος να μεταλλάσσεται σε λαϊκό έθιμο.
Στη Φινλανδία, η παράδοση έχει και μια δόση ορθόδοξης επιρροής, με το έθιμο, που ονομάζεται «virvonta», να λαμβάνει χώρα την Κυριακή των Βαΐων, συνδυάζοντας την ευλογία των κλαδιών με τη μεταμφίεση.
Νορβηγία: Χουχουλιάζοντας με ιστορίες μυστηρίου
Τι σχέση έχει το Πάσχα με το διάβασμα αστυνομικών μυθιστορημάτων; Καμμία, φαινομενικά. Ωστόσο, στη Νορβηγία έχουν άλλη άποψη. Για τους ανθρώπους εκεί το Πάσχα είναι η ιδανική περίοδος για αποσυρθούν σε απομονωμένα ξύλινα σαλέ στα βουνά, για να λύσουν γρίφους δολοφονιών, να διαβάσουν θρίλερ και να δουν αστυνομικές σειρές.
Όλα ξεκίνησαν από μια ευφυή διαφημιστική απάτη το 1923 την ημέρα του Πάσχα. Ένας εκδοτικός οίκος τύπωσε τον τίτλο ενός νέου αστυνομικού βιβλίου για τη ληστεία του τρένου Μπέργκεν στην πρώτη σελίδα της εθνικής εφημερίδας, ακριβώς κάτω από το λογότυπο, με αποτέλεσμα οι αναγνώστες να νομίζουν ότι πρόκειται για αληθινή είδηση.
Η σύγχυση προκάλεσε τέτοιο πάταγο που το βιβλίο έγινε ανάρπαστο και το Πάσχα ταυτίστηκε έκτοτε με το έγκλημα. Σήμερα, η «δίψα» για μυστήριο είναι πανταχού παρούσα, από τις βιβλιοθήκες που στολίζονται με χάρτινα πτώματα και κοτοπουλάκια που κρατούν μαχαίρια, μέχρι τα κουτιά του γάλακτος που τυπώνονται με εικονογραφημένες αστυνομικές ιστορίες για να τις λύνει η οικογένεια στο πρωινό.
Το φαινόμενο ονομάζεται Paaskekrim και δεν αφορά μόνο τους ενήλικες, αφού ακόμα και τα παιδιά καταναλώνουν μανιωδώς παιδικά μυστήρια. Όπως λένε και οι ίδιοι, το μελαγχολικό τοπίο με τα βαθιά φιόρδ και το σκοτάδι του Βορρά αποτελεί το τέλειο σκηνικό για δράμα, κάνοντας το νορβηγικό Πάσχα την πιο «χουχουλιάρικη» γιορτή.
Γαλλία: η τεράστια ομελέτα δρόμου αντί των κόκκινων αβγών
Το Πάσχα στη Γαλλία, και συγκεκριμένα στην περιοχή Μπεσιέρ, τα αβγά, αντί να τα βάφουν, τα κάνουν ομελέτα. Και μάλιστα μία υπερβολικών διαστάσεων. Το έθιμο τηρείται την Δευτέρα του Πάσχα και περιλαμβάνει το ψήσιμο μιας γιγαντιαίας ομελέτας από 15.000 αβγά, ικανής να χορτάσει πάνω από 2.000 ανθρώπους.
Το θέαμα, που μετρά περισσότερο από μισό αιώνα ζωής, διοργανώνεται από την «Παγκόσμια Αδελφότητα των Ιπποτών της Γιγαντιαίας Ομελέτας», μια ομάδα εθελοντών που ντυμένοι στα κίτρινα και τα λευκά, επιδίδονται στο τελετουργικό.
Ο θρύλος λέει πως όλα ξεκίνησαν όταν ο Ναπολέων Βοναπάρτης, περνώντας από την περιοχή, ενθουσιάστηκε τόσο από την ομελέτα που έφαγε σε ένα πανδοχείο, ώστε διέταξε την επόμενη μέρα να μαζευτούν όλα τα αβγά της πόλης για να ταϊστεί ολόκληρος ο στρατός του.
Δείτε αυτή τη δημοσίευση στο Instagram.
Αν και οι ντόπιοι αντιμετωπίζουν την ιστορία με μια δόση ειρωνείας, η ουσία του φεστιβάλ παραμένει η κοινότητα και η φιλία. Η διαδικασία είναι εντυπωσιακή, καθώς ένα τηγάνι τεσσάρων μέτρων τοποθετείται πάνω από μια τεράστια φωτιά με τη βοήθεια κλαρκ, ενώ 70 λίτρα λίπους πάπιας ζεσταίνονται πριν υποδεχτούν το μείγμα των αβγών, το οποίο ανακατεύεται με γιγαντιαίες ξύλινες κουτάλες και… αναδευτήρες τσιμέντου.
Η γεύση, κόντρα σε κάθε προσδοκία για ένα φαγητό που μαγειρεύεται σε τέτοια ποσότητα, είναι εξαιρετική, αρωματισμένη με σχοινόπρασο και τοπικές πιπεριές.
Τσεχία και Σλοβακία: Το ξύλο βγήκε από τον Παράδεισο
Άκρως αμφιλεγόμενο το επόμενο έθιμο στην εποχή του #MeToo και της πολιτικής ορθότητας, παρόλα αυτά στην Τσεχία και τη Σλοβακία τηρείται ακόμη από το 60% του πληθυσμού. Τη Δευτέρα του Πάσχα, οι άνδρες, με τη χρήση του pomlázka, ενός χειροποίητου μαστιγίου από κλαδιά ιτιάς και στολισμένου με πολύχρωμες κορδέλες, «χτυπούν» συμβολικά τις γυναίκες του περιβάλλοντός τους.
Θεωρητικά, το έθιμο δεν έχει σκοπό να προκαλέσει πόνο αλλά την «αναζωογόνηση», καθώς η λέξη pomlázka σημαίνει κυριολεκτικά αυτόν που σε κάνει ξανά νέο.
Δείτε αυτή τη δημοσίευση στο Instagram.
Η παράδοση λέει πως το μαστίγωμα, παρόλο που για να αποφύγουν να πονέσουν οι γυναίκες συχνά φορούν πολλά στρώματα ρούχων, μεταφέρει τη φρεσκάδα και τη ζωντάνια του δέντρου, εξασφαλίζοντας υγεία, ομορφιά και γονιμότητα για όλο τον χρόνο.
Μετά το μαστίγωμα, οι άνδρες γυρίζουν από σπίτι σε σπίτι τραγουδώντας στίχους για αβγά και για την άνοιξη. Σε κάποιες περιοχές, η παράδοση περιλαμβάνει και το μπουγέλωμα με κρύο νερό ή το ράντισμα με άρωμα. Αν μάλιστα οι άνδρες αργήσουν να εμφανιστούν και φτάσουν μετά το μεσημέρι, οι ρόλοι αντιστρέφονται και οι γυναίκες έχουν το δικαίωμα να τους αδειάσουν έναν κουβά παγωμένο νερό στο κεφάλι.
Βερμούδες: Χαρταετοί με βομβητές
Κάτι σαν τη δική μας Καθαρά Δευτέρα, στις Βερμούδες τη Μ. Παρασκευή πετούν χαρταετό. Για τους κατοίκους των νησιών, ο χαρταετός αποτελεί σύμβολο ελπίδας και αναγέννησης που συνδέεται άρρηκτα με την κληρονομιά τους. Οι οικογένειες μαζεύονται στις παραλίες, με επίκεντρο τον μαγευτικό κόλπο Horseshoe Bay, για να αναβιώσουν το έθιμο που κρατάει γενιές.
Οι χαρταετοί των Βερμούδων είναι πραγματικά έργα τέχνης, φτιαγμένοι στο χέρι από μπαμπού, σπάγκο και πολύχρωμα υφάσματα. Το σχήμα τους είναι συνήθως εξαγωνικό, αλλά αυτό που τους κάνει μοναδικούς στον κόσμο είναι ο ήχος που κάνουν. Διαθέτουν ειδικές κατασκευές που ονομάζονται «hummers» (βομβητές), οι οποίες καθώς ο αετός σκίζει τον αέρα, παράγουν έναν χαρακτηριστικό έντονο θόρυβο που ακούγεται από τη μία άκρη του νησιού ως την άλλη.
Δείτε αυτή τη δημοσίευση στο Instagram.
Μάλιστα, ο ανταγωνισμός για το ποιος θα φτιάξει τον πιο θορυβώδη χαρταετό είναι τεράστιος, με τους τεχνίτες της περιοχής Somerset να κρατούν ως επτασφράγιστο μυστικό τον τρόπο κατασκευής τους.
Η γιορτή συνοδεύεται από ζωντανή μουσική, παραδοσιακά παιχνίδια και τοπικές λιχουδιές, όπως τα περίφημα fishcakes (κροκέτες ψαριού. Το έθιμο κορυφώνεται στο Φεστιβάλ Χαρταετού, όπου βραβεύονται οι πιο εντυπωσιακές και θορυβώδεις κατασκευές.
Γουατεμάλα: τα εφήμερα χαλιά
Η Αντίγουα στη Γουατεμάλα κατά τη διάρκεια της Semana Santa (Μ. Εβδομάδα), μετατρέπεται σε μια υπαίθρια γκαλερί από «ζωντανά» χαλιά (alfombras), που στρώνονται πάνω στα λιθόστρωτα σοκάκια μόνο και μόνο για να καταστραφούν μέσα σε λίγα λεπτά από το πέρασμα των πομπών.
Πρόκειται για μια παράδοση που συνδυάζει την κατάνυξη των Καθολικών με εκείνη των Μάγια, δημιουργώντας ένα μοναδικό υπερθέαμα.
Αυτά τα χαλιά είναι φτιαγμένα από βαμμένο πριονίδι σε έντονα χρώματα, πέταλα λουλουδιών, βελόνες πεύκου, ακόμα και φρούτα ή λαχανικά. Οι ντόπιοι εργάζονται επί μήνες για τον σχεδιασμό τους και αφιερώνουν έως και 20 ώρες συνεχόμενης εργασίας μέσα στη νύχτα για να ολοκληρώσουν ένα και μόνο χαλί. Το αποτέλεσμα είναι γεμάτο βιβλικούς συμβολισμούς και γεωμετρικά σχήματα, που αναδύουν τη μυρωδιά του πεύκου και του λιβανιού.
EPA PHOTO AFPI / ORLANDO SIERRA
Όμως, η πραγματική γοητεία κρύβεται στον εφήμερο χαρακτήρα τους. Είναι μια προσφορά που συμβολίζει την ταπεινότητα και τη θυσία, καθώς οι πιστοί δίνουν τον καλύτερο εαυτό τους για κάτι που ξέρουν ότι θα εξαφανιστεί κάτω από τα πόδια των «Ρωμαίων εκατόνταρχων» και τις εικόνες του Χριστού.
Παλαιότερα, το έθιμο ήταν πιο αυθόρμητο, με τις οικογένειες να μαζεύουν λουλούδια από τις αυλές τους και να στολίζουν το κομμάτι του δρόμου μπροστά από το σπίτι τους. Σήμερα, η Semana Santa έχει πάρει διεθνείς διαστάσεις, με καλλιτέχνες να χρησιμοποιούν περίπλοκα στένσιλ και επαγγελματικές τεχνικές, προσελκύοντας επισκέπτες από όλο τον πλανήτη.
Ισπανία: Η ισότητα απέναντι στον θάνατο μέσα από τον χορό
Τη Μ. Πέμπτη, στο χωριό Βέρζες της Καταλονίας λαμβάνει χώρα ο περιβόητος Χορός του Θανάτου (La Dansa de la Mort). Πρόκειται για ένα έθιμο που επιβιώνει από τον 14ο αιώνα και υπενθυμίζει στους πιστούς ότι μπροστά στον θάνατο είμαστε όλοι ίσοι, από τον Πάπα μέχρι τον πιο απλό χωρικό.
Το θέαμα ξεκινά στην κεντρική πλατεία με αναπαραστάσεις της Δίκης του Χριστού, αλλά η κορύφωση έρχεται μετά τα μεσάνυχτα, όταν η πομπή μεταφέρεται στα στενά σοκάκια του χωριού και κρατάει μέχρι τις 3 το πρωί. Εκεί εμφανίζονται πέντε «σκελετοί» —2 ενήλικες και 3 παιδιά— οι οποίοι εκτελούν έναν απόκοσμο χορό υπό τον ήχο τυμπάνων.
Δείτε αυτή τη δημοσίευση στο Instagram.
Κρατούν στα χέρια τους ένα δρεπάνι, μια μαύρη σημαία που γράφει «δεν λυπάμαι κανέναν», πιάτα γεμάτα στάχτη και ένα ρολόι χωρίς δείκτες. Το μήνυμα είναι ότι ο χρόνος περνάει γρήγορα και ο καθένας μπορεί να γίνει στάχτη ανά πάσα στιγμή.
Αυτό που κάνει τη διαδικασία ακόμα πιο υποβλητική είναι ότι το χωριό φωτίζεται μόνο από δάδες, ενώ οι «σκελετοί» πηδούν ανάμεσα στο πλήθος που παρακολουθεί.
Αν και κάποτε τέτοιοι χοροί ήταν συνηθισμένοι σε όλη την Ευρώπη για να ξορκίσουν το κακό από τις πανούκλες και τους πολέμους, το Μπερχές είναι ένα από τα ελάχιστα μέρη που διατηρούν την παράδοση ζωντανή μέχρι σήμερα.
