Στον έγκαιρο εντοπισμό συμπτωμάτων που προοιωνίζονται την εμφάνιση κάποιας σημαντικής επιβάρυνσης της ψυχικής υγείας των παιδιών, στοχεύει το νέο πρόγραμμα πρόληψης προβλημάτων ψυχικής υγείας σε παιδιά και εφήβους του Υπουργείου Υγείας που θα υλοποιηθεί σε συνεργασία με την UNICEF. Με βάση το πρόγραμμα αυτό οι παιδίατροι θα έχουν στη διάθεσή τους ένα ψηφιακό εργαλείο μέσω της ΗΔΙΚΑ, όπου θα μπορούν να ανιχνεύουν σημάδια επικείμενης επιβάρυνσης της υγείας των παιδιών.

Επιβαρυμένη η ψυχική υγεία παιδιών και εφήβων

Όπως δείχνουν οι έρευνες τα τελευταία χρόνια, η ψυχική υγεία παιδιών και εφήβων είναι ιδιαίτερα επιβαρυμένη, γεγονός που έχει οδηγήσει τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας να θέσει την Ψυχική Υγεία ως απόλυτη προτεραιότητα διεθνώς.

Το άγχος και η κατάθλιψη παιδιών στην Ελλάδα πάνω από 10%

Σύμφωνα δε με πρόσφατη έρευνα στην Ελλάδα η οποία πραγματοποιήθηκε από το Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος, το ποσοστό των παιδιών που διαπιστώνονται με επιβαρυμένη ψυχική υγεία κυρίως λόγω άγχους και κατάθλιψης ξεπερνά το 10%.

Ψηφιακό πρόγραμμα για έγκαιρο εντοπισμό

Με βάση τα δεδομένα αυτά, το Υπουργείο Υγείας υλοποιεί ένα πολυεπίπεδο πρόγραμμα παρέμβασης επιχειρώντας να καλύψει τις διαφορετικές ανάγκες ψυχικής υγείας των παιδιών στα διαφορετικά στάδια ανάπτυξής τους, αλλά και να στηρίξει τους γονείς στο δύσκολο ρόλο τους.

Στο πλαίσιο της δράσης συμπεριλαμβάνεται και η ψηφιοποίηση των εργαλείων έγκαιρου εντοπισμού στα συστήματα της ΗΔΙΚΑ για προβλήματα ψυχικής υγείας στα παιδιά, ώστε να διευκολύνεται ο παιδίατρος.

Σύμφωνα με την Αναπληρώτρια Υπουργό Υγείας κ. Ειρήνη Αγαπηδάκη, «το προηγούμενο διάστημα έχει γίνει μια πολύ μεγάλη προσπάθεια και πλέον, σε συνεργασία με την πρωτοβουλία για την ψυχική υγεία του Ιδρύματος Σταύρος Νιάρχος και τη UNICEF, ενώνουμε δυνάμεις και εντάσσουμε σε ψηφιακό σύστημα της ΗΔΙΚΑ το screening (ανίχνευση στην κοινότητα) για παιδιά, που αφορά τον αυτισμό, το άγχος και την κατάθλιψη. Ειδικότερα, παιδιά μικρής ηλικίας, ήδη από 16 έως 24 μηνών, θα ελέγχονται από τον παιδίατρο με συγκεκριμένα, επιστημονικά τεκμηριωμένα και σταθμισμένα εργαλεία για τη χώρα μας με στόχο τον έγκαιρο εντοπισμός ενδείξεων αυτισμού, ώστε να υπάρχει έγκαιρη παρέμβαση»

Εργαλεία screening

Επίσης συμπληρώνει ότι «Πέρα από τον αυτισμό, υπάρχουν εργαλεία screening για παιδιά ηλικίας 6 έως 8 ετών, που εφαρμόζονται ετησίως για την έγκαιρη ανίχνευση προβλημάτων ψυχικής υγείας, ανεξαρτήτως συμπτωμάτων κυρίως για αγχώδη διαταραχή. Ακόμη για τις ηλικίες από τα 12 έως τα 18 έτη θα πραγματοποιείται ετήσιος έλεγχος για την κατάθλιψη, καθώς παρατηρείται υψηλό ποσοστό ψυχικών διαταραχών στους εφήβους διεθνώς».

Σύμφωνα με τη διευκρίνιση της κ. Αγαπηδάκη, κάθε φορά που ένα παιδί ή ένας έφηβος επισκέπτεται τον παιδίατρο θα γίνεται αξιολόγηση και της ψυχικής του υγείας με βάση συγκεκριμένο ερωτηματολόγιο και προς τους γονείς. Στόχος είναι ο εντοπισμός πρώιμων σημαδιών και όχι η διάγνωση η οποία θα πρέπει να γίνεται σε εξειδικευμένα κέντρα ψυχικής υγείας παιδιών.

Κατά τη διάρκεια της σχετικής ενημέρωση από το Υπουργείο Υγείας ανακοινώθηκε ακόμη ότι υλοποιείται πρόγραμμα για την ενίσχυση των γονεϊκών δεξιοτήτων με στόχο την προαγωγή της ψυχικής υγείας των παιδιών αλλά και ολόκληρης της οικογένειας.

Για πρώτη φορά στη χώρα μας υλοποιείται ένα εξειδικευμένο πρόγραμμα που έχει αναπτυχθεί για αυτόν τον σκοπό από Αυστραλούς εξειδικευμένους επιστήμονες, το οποίο αποτελεί μια από τις βέλτιστες πρακτικές διεθνώς και έχει εφαρμοστεί σε πάνω από 35 χώρες.

Το πρόγραμμα παρέχει σε γονείς παιδιών ηλικίας από 0-12 ετών:

α) συμβουλευτικές υποστηρικτικές συνεδρίες διάρκειας 90 λεπτών, με προκαθορισμένες θεματικές,

β) συμβουλευτικές ομάδες γονέων (5-12 ατόμων) εβδομαδιαίας συχνότητας για τουλάχιστον 8 εβδομάδες με εστίαση σε ζητήματα στα οποία δυσκολεύουν περισσότερο τους γονείς και

γ) ατομικές συνεδρίες υποστήριξης για γονείς με πιο αυξημένες ανάγκες.

Όλες οι υπηρεσίες είναι δωρεάν, για όλους τους γονείς παιδιών ως 12 ετών στη χώρα μας. Στο πλαίσιο αυτό, αναμένεται να λειτουργήσει και ειδική ενημερωτική πλατφόρμα με υλικό ανά κάθε αναπτυξιακό στάδιο του παιδιού. Η πλατφόρμα έχει αναπτυχθεί από την Αμερικανική Παιδιατρική Εταιρεία, ενώ το Υπουργείο Υγείας και η UNICEF εξασφάλισαν τις απαιτούμενες άδειες για να λειτουργήσει και στη χώρα μας στα ελληνικά, παρέχοντας σε γονείς, εκπαιδευτικούς και επαγγελματίες υγείας κάθε σχετική πληροφορία και υλικό υποστήριξης με βάση το αναπτυξιακό στάδιο κάθε παιδιού.

Doom scrolling

Ένα ακόμη πρόγραμμα που υλοποιείται στο πλαίσιο αυτής της δράσης αφορά στην ευαισθητοποίηση για την επίδραση που έχει η συνεχής, παρατεταμένη και συχνά ακούσια συνήθεια σκρολαρίσματος των παιδιών και των εφήβων στο διαδίκτυο και ειδικά στις πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης με κατανάλωση -σχεδόν αποκλειστικά- αρνητικών και αγχωτικών ειδήσεων και περιεχομένου (συνήθεια γνωστή και ως doom scrolling).

Στο πλαίσιο του προγράμματος υλοποιείται σχετική έρευνα που θα χαρτογραφήσει τις βασικές πτυχές αυτής της συνήθειας και τις επιπτώσεις της, προκειμένου να υλοποιηθεί αντίστοιχη παρέμβαση ευαισθητοποίησης για τις συνέπειες της υπερβολικής ψηφιακής έκθεσης σε αρνητικό περιεχόμενο, την προώθηση πιο υγειών ψηφιακών συνηθειών και την ενίσχυση και προστασία της ψυχικής υγείας των παιδιών.

Η χώρα μας αναλαμβάνει μια σημαντική πρωτοβουλία για την κατανόηση των επιδράσεων αυτού του φαινομένου στην ανάπτυξη του εγκεφάλου των παιδιών και της επιπτώσεις που έχει η ψηφιακή ζωή των παιδιών και των εφήβων στην ψυχική τους υγεία, ιδρύοντας το Κέντρο Νευροεπιστημών για την Ανάπτυξη του Παιδιού & την Ψυχική Υγεία.

Το Κέντρο αναπτύσσεται σε συνεργασία με το Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών και το Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος. Βασική αποστολή του είναι η χαρτογράφηση των νευροβιολογικών αλλαγών στην παιδική ανάπτυξη στη σύγχρονη εποχή και η τροφοδότηση των αρμόδιων φορέων αλλά και της Πολιτείας, ώστε να σχεδιάζονται και να υλοποιούνται πολιτικές που προστατεύουν την ψυχική υγεία των παιδιών και τη νευροβιολογική τους ανάπτυξη που είναι άρρηκτα συνδεδεμένες.

Τέλος, υλοποιείται ήδη το πρόγραμμα της Δράσης που αφορά στην Προαγωγή της Υγείας και της Υγιεινής της Περιόδου στα κορίτσια. Οι κύριες δράσεις περιλαμβάνουν ενημερωτικές συναντήσεις για μαθητές και μαθήτριες από την Ε’ έως και τη Γ’ Γυμνασίου σε πανελλαδικό επίπεδο.

Αντίστοιχες ενημερωτικές δράσεις πραγματοποιούνται και για γονείς, φροντιστές και εκπαιδευτικούς, με στόχο την ενίσχυση της γνώσης και την προώθηση ενός ανοιχτού και υποστηρικτικού διαλόγου γύρω από την έμμηνο ρύση.

Επιπλέον, περιλαμβάνεται σύγχρονη εξ αποστάσεως επιμόρφωση εκπαιδευτικών, σχολικών νοσηλευτών, ψυχολόγων και κοινωνικών λειτουργών σε απομακρυσμένες και νησιωτικές περιοχές, καθώς και σε Σχολικές Μονάδες Ειδικής Αγωγής, ενώ αναπτύσσεται και διαδικτυακή πλατφόρμα με δωρεάν εκπαιδευτικό υλικό για όλες τις ομάδες-στόχο. Τέλος, προβλέπεται η δωρεάν διάθεση 18.288.000 προϊόντων περιόδου σε 125.000 μαθήτριες (το σύνολο των μαθητριών σε όλα τα σχολεία της χώρας, που φοιτούν από την Ε’ Δημοτικού έως και τη Γ’ Γυμνασίου), για τουλάχιστον 4 μήνες.

Μια ακόμη δράση που ανακοινώθηκε χθες από το Υπουργείο Υγείας αφορά την επιμόρφωση σε επίπεδο υγειονομικών στην πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας. Ειδικότερα η Γενική Γραμματέας Δημόσιας Υγείας, Χριστίνα-Μαρία Κράββαρη, αναφέρθηκε στο νέο πρόγραμμα εκπαίδευσης και πιστοποίησης για επαγγελματίες της Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας (ΠΦΥ), σε συνεργασία με πέντε δημόσια πανεπιστήμια της χώρας, τονίζοντας ότι καμία μεταρρύθμιση δεν μπορεί να πετύχει χωρίς κατάλληλα εκπαιδευμένο ανθρώπινο δυναμικό. «Πρόκειται για μια στοχευμένη επένδυση στους ανθρώπους που βρίσκονται στην πρώτη γραμμή της φροντίδας», όπως είπε.

Ήδη, μέσα στην πρώτη εβδομάδα λειτουργίας του προγράμματος, έχουν εγγραφεί 6.500 επαγγελματίες, γεγονός που καταδεικνύει τη μεγάλη ανταπόκριση και την ανάγκη για συνεχιζόμενη εκπαίδευση υψηλού επιπέδου. Συνολικά αναμένεται να συμμετέχουν 12.000 άτομα από τα συνολικά 15.000 που εργάζονται στην ΠΦΥ.