«Ε ίμαστε εδώ για να δείξουμε στον κόσμο ότι επιβλέπουμε την Αρκτική» δήλωσε ο αξιωματικός Αλ Φράι επί της φρεγάτας ΗΜCS Fredericton, του καναδικού πολεμικού ναυτικού, συμμετέχοντας στην πιο σημαντική στρατιωτική άσκηση στην ιστορία του καναδέζικου στρατού. Οπως δήλωσε η στρατηγός Κρις Γουάιτκρος, επικεφαλής των επιχειρησιακών στρατευμάτων του Βορρά για την άσκηση Νanook, «είναι μια άσκηση εθνικής κυριαρχίας». Στην πραγματικότητα, όπως εξήγησε η ίδια η στρατηγός, παραβιάσεις του χώρου αυτού είναι εξαιρετικά σπάνιες και πολλές φορές είναι σχεδόν αδύνατον να γίνουν αντιληπτές: το 2006 ένα αμερικανικό υποβρύχιο είχε περάσει χωρίς να ζητήσει την άδεια του Καναδά προκαλώντας διπλωματικό επεισόδιο.
Ωστόσο, ο Καναδάς δεν είναι η μόνη εμπλεκόμενη χώρα, στην ευρύτερη περιοχή της Αρκτικής. Μετά τη Ρωσία, που στις 2 Αυγούστου έστειλε δύο υποβρύχια να στήσουν τη ρωσική σημαία σε βάθος 4.000
μέτρων στον Βόρειο Πόλο, όλες οι χώρες που έχουν να διεκδικήσουν κομμάτι της Αρκτικής κινήθηκαν προς την ίδια κατεύθυνση. Με τελευταία την Αμερική, της οποίας η αποστολή του παγοθραυστικού «Ηealy», που ξεκίνησε χθες και αναμένεται να κρατήσει τέσσερις εβδομάδες, είναι κυρίως η χαρτογράφηση, στη συνέχεια άλλωστε δύο άλλων ανάλογων αποστολών το 2003 και το 2004. Την περασμένη Δευτέρα ήταν οι Δανοί που έστειλαν, για πέντε εβδομάδες, το παγοθραυστικό τους «Οden» με 45 επιστήμονες με στόχο να εξετάσουν και να θεμελιώσουν τη διεκδίκηση της Δανίας, ότι δηλαδή η υποθαλάσσια βουνοσειρά Λομονόσοφ, που επεκτείνεται από τη (δανέζικη) Γροιλανδία ως τη (ρωσική) Σιβηρία και που επομένως βρίσκεται κάτω από το μεγαλύτερο τμήμα της Αρκτικής, είναι επέκταση της ίδιας της Γροιλανδίας και όχι, όπως λένε οι Ρώσοι, το αντίστροφο. Ούτε, όπως επιμένουν οι Καναδοί, ότι η υποθαλάσσια βουνοσειρά Λομονόσοφ θα ήταν επέκταση της δικής τους στεριάς. Σύμφωνα με τους ίδιους τους Δανούς, η αποστολή τους αυτή, με το όνομα Lomrog 2007, θα έχει την υποστήριξη ενός ρωσικού πυρηνικού παγοθραυστικού, ενώ θα φιλοξενήσει και μερικούς σουηδούς επιστήμονες που θα ασχοληθούν με εργασίες για το κλίμα.
Ο ανταγωνισμός για την Αρκτική έχει έτσι ξεκινήσει και έχει προφανώς δύο διαστάσεις: η μία είναι η εκμετάλλευση των υποθαλάσσιων πόρων της και η δεύτερη είναι η αξιοποίησή της ως νέου θαλάσσιου δρόμου μόλις αρχίζουν να λιώνουν οι πάγοι.
Αντίθετα απ΄ ό,τι συνέβη με την Ανταρκτική, στον Νότιο Πόλο, η Αρκτική στον Βόρειο εξακολουθεί και παραμένει επίδικη, που ως ένα σημείο φιλοδοξεί να επιλυθεί με το Δίκαιο των θαλασσών, όπως διατυπώθηκε από τη Σύμβαση του ΟΗΕ το 1982. Ολες οι χώρες, ωστόσο, δεν έχουν υπογράψει τη σύμβαση, όπως π.χ. οι ΗΠΑ, που έχουν επίσης
διεκδικήσεις, μέσω Αλάσκας. Επιπλέον, σύμφωνα με τη σύμβαση, η κάθε χώρα μπορεί να εκμεταλλευτεί τις περιοχές που περιλαμβάνονται εντός 200 μιλίων από τις ακτές της, εκτός αν αποδείξει ότι και πέρα από τα 200 μίλια ο βυθός αποτελεί προέκταση της δικής της στεριάς. Η κάθε χώρα έχει άλλωστε 10 χρόνια από την υπογραφή της Σύμβασης για να το υποστηρίξει. Η Ρωσία και η Νορβηγία έχουν ήδη καταθέσει φακέλους με τέτοιες διεκδικήσεις. Η Δανία, που υπέγραψε τη Σύμβαση το 2004, έχει περιθώριο ως το 2014 για να φτιάξει τον φάκελό της. Εξ ου και το κυνήγι της χαρτογράφησης, που δεν είναι έτσι απλώς πρόσχημα.
Ακόμη περισσότερο, ο πλούτος της Αρκτικής είναι, για την ώρα, πολύ θεωρητικός. Οι γεωλόγοι δεν ξέρουν ακόμη πάρα πολλά πράγματα για την παγωμένη αυτή περιοχή. Παλαιότερες εκτιμήσεις, που χρονολογούνται από την εποχή του Ψυχρού Πολέμου, ανέβαζαν τον ορυκτό πλούτο της σε περίπου ένα τέταρτο των κοιτασμάτων που μένουν στον πλανήτη για να ανακαλυφθούν, τόσο σε πετρέλαιο όσο και σε αέριο. Η αμερικανική γεωλογική υπηρεσία υπολογίζει σε έναν χρόνο να μπορέσει να κάνει μια κάπως καλύτερη εκτίμηση αυτών των αποθεμάτων. Επιπλέον όμως η εκμετάλλευση του πλούτου αυτού δεν είναι καθόλου απλή υπόθεση, τόσο οικονομικά όσο και τεχνικά. Με την αύξηση των τιμών του πετρελαίου ίσως το πρώτο να καλύπτεται. Ωστόσο, το δεύτερο είναι πολύ πιο σύνθετο. Σύμφωνα με την έκθεση του εθνικού συμβουλίου ενέργειας των ΗΠΑ, θα χρειαστούν τεχνολογίες για να γίνει εκμεταλλεύσιμη η Αρκτική που δεν αναμένεται να είναι έτοιμες πριν από το 2050.
Αντίθετα, ως θαλάσσιος δρόμος, η Αρκτική μπορεί να γίνει πολύ πιο γρήγορα και αποδοτικά εκμεταλλεύσιμη. Δυστυχώς, καθώς αυτό θα οφείλεται στην αύξηση της θερμοκρασίας και στο λιώσιμο των πάγων. Ηδη άλλωστε από τώρα η διέλευση είναι δυνατή, μόνο που οι πάγοι την καθιστούν εξαιρετικά αργή και ακριβή, καθώς σημαίνουν τουλάχιστον συνοδεία παγοθραυστικών. Μόλις «απελευθερωθεί» πλήρως ο δρόμος από τους πάγους, τότε η διέλευση θα μικρύνει εξαιρετικά τις σημερινές αποστάσεις. Γιατί η απόσταση Ρότερνταμ- Γιοκοχάμα, που σήμερα χρειάζεται 29 μέρες (με 21 κόμβους) μέσω του Ακρωτηρίου της Καλής Ελπίδας και 22 μέρες μέσω της Διώρυγας του Σουέζ, θα χρειάζεται μόνο 15 μέρες περνώντας από την Αρκτική. Ακόμη περισσότερο, η νέα γενιά πλοίων μάλλον δεν θα μπορεί καν να περνάει από το Σουέζ, ενώ και η σημερινή γενιά ήδη δεν χωράει από τη Διώρυγα του Παναμά. Καθώς υπολογίζεται ότι το 90% της παγκόσμιας μετακίνησης εμπορευμάτων (σε βάρος) γίνεται με πλοία και δεδομένης της εξαιρετικής ανάπτυξης χωρών όπως η Κίνα και η Ινδία, ο θαλάσσιος δρόμος της Αρκτικής θα είναι εξαιρετικά ελκυστικός. Αν και, ασφαλώς, θα χρειάζονταν και συμφωνίες και ρυθμίσεις, πολυμερώς και διεθνώς, οι οποίες για την ώρα μάλλον φαίνονται περισσότερο να έχουν εμπλακεί στις διενέξεις των γύρω χωρών.
