Πριν από λίγες εβδομάδες πρώτα η Ινδία και ύστερα το Πακιστάν πραγματοποίησαν σειρά υπόγειων πυρηνικών δοκιμών, υπενθυμίζοντάς μας προκλητικά ότι ο κίνδυνος των πυρηνικών όπλων υπάρχει και αυξάνεται. Ταυτόχρονα επιβεβαίωσαν την άποψη ότι οι χώρες που κατέχουν πυρηνική τεχνολογία είναι ανεξέλεγκτες και καμία συμφωνία απαγόρευσης δεν θα τις σταματήσει αν οι ίδιες θελήσουν να την παραβιάσουν. Ακόμη πιο ανησυχητικό είναι το γεγονός ότι η μεν Ινδία μεταξύ των πέντε δοκιμών πραγματοποίησε και μία θερμοπυρηνική, δηλαδή δοκιμή για την έρευνα της βόμβας υδρογόνου, το δε Πακιστάν μέσω του πυρηνικού επιστήμονα Αμπντούλ Καντίρ Χαν, στον οποίο αποδίδεται η πατρότητα του πυρηνικού προγράμματος, ανέφερε ότι μπορεί να προκαλέσει και θερμοπυρηνική έκρηξη με σύντηξη, αν αυτό ζητηθεί.
Από όλες τις πυρηνικές χώρες έχουν γίνει ως σήμερα 2.036 δοκιμές. Ο αριθμός αυτός είναι ο επίσημος που αναφέρεται. Υπολογίζονται άλλες 1.000 περίπου μυστικές και 100 για ειρηνική χρήση. Επίσης, πολλές πυρηνικές δοκιμές, κυρίως υπόγειες, αποτελούνται από πολλαπλές ταυτόχρονες εκρήξεις και θεωρούνται μια ενιαία δοκιμή. Ετσι, πρέπει κανείς να θεωρεί ότι οι πυρηνικές εκρήξεις συνολικά υπερβαίνουν τις 3.500!
* Ο κίνδυνος ραδιενεργού μόλυνσης
Σε μια υπόγεια πυρηνική δοκιμή η πυρηνική κεφαλή βυθίζεται μέσα σ’ ένα άνοιγμα κάτω από την επιφάνεια της γης. Αν η δοκιμή είναι πολλαπλή, δημιουργούνται περισσότερα ανοίγματα και τοποθετείται μία κεφαλή σε καθένα από αυτά. Στα πρώτα χιλιοστά του δευτερολέπτου μετά την έκρηξη η θερμοκρασία στο σημείο αυτό ήδη φθάνει τα μερικά εκατομμύρια βαθμούς, ενώ η πίεση ξεπερνά τις 1.000 ατμόσφαιρες. Η ενέργεια που εκλύεται είναι τόσο μεγάλη που μετατρέπει το γύρω πέτρωμα κατευθείαν από στερεό σε ατμό, σχηματίζοντας ένα σφαιρικό θόλο διαστάσεων μερικών μέτρων. Σε μια περιοχή γύρω από το θόλο το πέτρωμα κομματιάζεται. Η ακτίνα αυτής της περιοχής μπορεί να φθάσει τις μερικές εκατοντάδες μέτρα.
Από τα ραδιενεργά στοιχεία που δημιουργούνται (μεταξύ των οποίων πλουτώνιο και καίσιο) άλλα εκτονώνονται στην επιφάνεια και άλλα ενσωματώνονται στο έδαφος. Ετσι μολύνουν το περιβάλλον για εκατοντάδες χρόνια με όλες τις μακροχρόνιες επιπτώσεις που συνεπάγεται αυτό. Αν στο υπόγειο σημείο της έκρηξης υπάρχει υδροφόρος ορίζοντας, τότε υπάρχει κίνδυνος ραδιενεργού μόλυνσης του πληθυσμού και των καλλιεργειών που τον χρησιμοποιούν για ύδρευση.
Οι κρατήρες που δημιουργούνται είναι εμφανείς, όπως αυτοί στην έρημο της Nevada, πεδίο δοκιμών των ΗΠΑ και της Βρετανίας. Οι υπόγειες δοκιμές είναι μικρής ισχύος μεν, αλλά μεγάλης σχετικά συχνότητας. Και αυτό γιατί δεν αποβλέπουν στη μελέτη αύξησης της ισχύος του ωστικού και θερμικού κύματος, όπως στο παρελθόν, αλλά στην ανάπτυξη των ακτίνων Laser ή της βόμβας νετρονίων ή των λεγόμενων έξυπνων βομβών.
Στις 5 Αυγούστου του 1963 τα μεγάλα πυρηνικά κράτη υπέγραψαν τη Συνθήκη Μερικής Απαγόρευσης των Πυρηνικών Δοκιμών, δηλαδή της κατάργησης των δοκιμών στο Διάστημα, στην ατμόσφαιρα και στη θάλασσα. Η απόφαση αυτή δεν ελήφθη, όπως κανείς φαντάζεται, με μόνο κίνητρο το ενδιαφέρον των κρατών αυτών για την κοινωνία, για τον αφοπλισμό ή την προστασία του περιβάλλοντος. Η απόφαση ελήφθη γιατί οι πυρηνικές δοκιμές στην ατμόσφαιρα δεν εξυπηρετούσαν πια τα πυρηνικά προγράμματα των χωρών αυτών. Ως τότε η έρευνα γινόταν στο ωστικό και θερμικό κύμα της πυρηνικής έκρηξης και στην αύξηση της ισχύος τους και δεν μπορούσε να γίνει υπόγεια λόγω της τεράστιας εκρηκτικής ισχύος και της καταστροφής που θα προκαλούσε (ως 1.000 φορές ισχυρότερη από τη Χιροσίμα και το Ναγκασάκι).
Μετά το 1963 η έρευνα στράφηκε στις ακτίνες Laser και στη βόμβα νετρονίων. Για τη δοκιμή των δύο αυτών όπλων, η εκρηκτική ισχύς είναι κατά 1.000 περίπου φορές μικρότερη και επιτρέπει χωρίς τον κίνδυνο ορατών καταστροφών τις υπόγειες πυρηνικές δοκιμές. Αυτός ήταν και ο λόγος που η Γαλλία και η Κίνα, μη έχοντας ολοκληρώσει τα πυρηνικά τους προγράμματα, δεν υπέγραψαν αρχικά τη συνθήκη. Με τις πυρηνικές δοκιμές του 1972 και του 1977, αντίστοιχα, και την ολοκλήρωση των πυρηνικών τους προγραμμάτων υπέγραψαν και αυτές.
Το 1994, τη χρονιά της νέας πολυσυζητημένης Συνθήκης για τη Συνολική Κατάργηση Ολων των Δοκιμών, οι ΗΠΑ ανακάλυψαν έναν νέο τρόπο πυρηνικών ερευνών, προσπερνώντας το εμπόδιο της υπογραφής της συνθήκης. Εικάζεται μάλιστα ότι τον τρόπο αυτόν ήδη τον γνώριζαν όταν υπέγραφαν τη συνθήκη της Συνολικής Κατάργησης. Είναι οι λεγόμενες υποκρίσιμες πυρηνικές δοκιμές, που δεν καταλήγουν σε εκρήξεις αλλά πραγματοποιούνται στον υπολογιστή με προσομοίωση. Σε αυτές τις δοκιμές το πρώτο στάδιο απετελείτο από μια αλυσίδα πραγματικών πυρηνικών σχάσεων και το δεύτερο από ένα μοντέλο προσομοίωσης. Οι υπόγειες πυρηνικές δοκιμές είναι πλέον άχρηστες. Ο υπολογιστής είναι πιο πρακτικός, το οικονομικό κόστος μικρότερο και η μυστικότητα εξασφαλισμένη. Και αυτή τη φορά η υπογραφή της συμφωνίας είναι άνευ αντικειμένου τουλάχιστον για τις ΗΠΑ, τη μεγαλύτερη πυρηνική δύναμη.
Ετσι, οι Αμερικανοί συνεχίζουν σήμερα την έρευνα και την αναβάθμιση του πυρηνικού οπλοστασίου τους, χωρίς να μπορεί κανείς να τους κατηγορήσει για καταπάτηση της συμφωνίας. Μπορεί όμως να τους κατηγορήσει για υποκρισία και περιφρόνηση προς την ανθρωπότητα.
Και ενώ οι ΗΠΑ, η Ρωσία, η Βρετανία, η Κίνα και η Γαλλία έχουν σταματήσει όλες τις πυρηνικές δοκιμές, η Ινδία και το Πακιστάν τις συνεχίζουν ώσπου να ολοκληρώσουν πρώτα τα προγράμματά τους. Μετά θα συνυπογράψουν και αυτές.
* Το τρίτιο και οι αντιδραστήρες CANDU
Το στοιχείο τρίτιο, πρώτη ύλη της θερμοπυρηνικής βόμβας ή βόμβας υδρογόνου, είναι ένα ραδιενεργό στοιχείο που παρασκευάζεται στους πυρηνικούς αντιδραστήρες και μάλιστα στους αντιδραστήρες CANDU. Η μεγάλη ροή των νετρονίων στην καρδιά του CANDU μετατρέπει μια ποσότητα του επιβραδυντή, βαρύ νερό, σε τρίτιο. Είναι ήδη γνωστό ότι η Ινδία χρησιμοποιεί τους αντιδραστήρες της αυτού του τύπου για να ανακτά το πολύτιμο τρίτιο.
Η Τουρκία, με την αναμενόμενη εγκατάσταση του πρώτου πυρηνικού αντιδραστήρα της στο Ακουγιού, είναι πιθανόν να βαδίσει πάνω στα αχνάρια της Ινδίας και ιδιαίτερα του Πακιστάν χώρα με την οποία διατηρεί πολύ στενές και φιλικές σχέσεις, σε σημείο μάλιστα να είναι η μοναδική χώρα που υποστηρίζει τόσο έντονα την Τουρκία στο Κυπριακό. Ας μην παραβλέπουμε τη στενή συνεργασία Τουρκίας – Πακιστάν στη μεταφορά των πρώτων υλών που χρησιμοποίησε το δεύτερο για την κατασκευή των πυρηνικών του εγκαταστάσεων και την ανταλλαγή πυρηνικής τεχνολογίας του ερευνητικού πυρηνικού εργαστηρίου Καχούτα του Πακιστάν (KRC) με τα κέντρα πυρηνικής έρευνας της Αγκυρας και της Κωνσταντινούπολης.
Αν λάβει κανείς υπόψη του τη διαρκή ένταση που καλλιεργεί η Τουρκία και την προσπάθειά της να συγκροτήσει μια ζώνη (Αιγαίου) όπου η επιρροή της θα είναι βαρύνουσα, τότε μπορεί εύκολα να καταλήξει στο συμπέρασμα ότι η επίκληση της εθνικής της ασφάλειας θα είναι μια δικαιολογία ώστε να τη χρησιμοποιήσει για την ανάγκη κατοχής πυρηνικών όπλων. Και τότε θα παρουσιαστεί το άλλοθι για όσους υποστηρίζουν τη χρήση πυρηνικού αντιδραστήρα στην Ελλάδα να αποκτήσει και η χώρα μας πυρηνικές δυνατότητες, με αποτέλεσμα να ξεκινήσει μια νέα κούρσα εξοπλισμών μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας, αυτή τη φορά όμως όχι συμβατικών αλλά πυρηνικών όπλων με απρόβλεπτες συνέπειες.
Ο κ. Αθ. Κ. Γεράνιος είναι επίκουρος καθηγητής του Τομέα Πυρηνικής και Σωματιδιακής Φυσικής του Πανεπιστημίου Αθηνών.
