ΕΠΙΣΤΟΛΕΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΒΗΜΑ

Η ομηρική γλώσσα δεν μιλήθηκε ποτέ

* Στις 14.1.96 δημοσιέψατε μια σύντομη επιστολή μου, όπου ζητούσα από τα ΕΛ(λληνικά) ΤΑ(χυδρομεία) να αποσύρουν το διαφημιστικό πολύπτυχο της σειράς «Αργοναυτική εκστρατεία», που μας ντρόπιαζε. Μου τηλεφώνησε την επομένη ένας ευγενικός κύριος, να μου πει ότι τα πολύπτυχα είχαν πια σκορπίσει στην Ελλάδα και το εξωτερικό, και να υποσχεθεί ότι άλλη φορά οι αρμόδιοι θα πρόσεχαν περισσότερο τόσο το περιεχόμενο όσο και τη μετάφραση των κειμένων που χρησιμοποιούν.

Πρόσφατα διάβασα το διαφημιστικό πολύπτυχο της σειράς «Ελληνική γλώσσα», όπου ανάμεσα στα άλλα πληροφορήθηκα ότι «με την ποίηση του Ομήρου (γύρω στα 900 π.Χ.) η ελληνική γλώσσα έφθασε στο κορύφωμα της ανάπτυξής της σε διαλεκτική μορφή (την Ιωνική κυρίως), η οποία αποτελούσε ασφαλώς το τελικό στάδιο μιας ζωντανής ομιλούμενης γλώσσας προηγούμενων χρόνων, και όχι αμάγαλμα [!] από διάφορα διαλεκτικά στοιχεία». Το κείμενο υπογράφεται από το Βασίλειο Μανδηλαρά, Καθηγητή του Ιονίου Πανεπιστημίου.

Σίγουρα τα ΕΛΤΑ δεν ευθύνονται, αν ο κ. Καθηγητής έκρινε πως μπορεί να προχρονολογήσει κατά δύο αιώνες τον ποιητή της Ιλιάδας και της Οδύσσειας, και να αναιρέσει την κοινή φιλολογική άποψη ότι «από την ιστορική εξέταση της ομηρικής γλώσσας προκύπτει σαν το πιο εντυπωσιακό χαρακτηριστικό η ανάμειξη διάφορων διαλέκτων», και ότι «η γλώσσα των (ομηρικών) ποιημάτων εξαιτίας της ανάμεικτης σύστασής της από διάφορα διαλεκτικά στοιχεία δεν ανήκε στη ζωή της εποχής και δε μιλήθηκε ποτέ έτσι» (Α. Λέσκι, Ιστορία της αρχαίας ελληνικής λογοτεχνίας, μετάφραση Α. Τσοπανάκη, σελ. 106-107). Ευθύνονται όμως τα ΕΛΤΑ για την απερίγραπτη ποιότητα των μεταφράσεων, λιγότερο της γαλλικής, περισσότερο της αγγλικής και της γερμανικής, που βγάζουν πολύ γέλιο, αλλά ελάχιστο νόημα!

Είναι άραγε τόσο δύσκολο να βρεθούν πρόσωπα κατάλληλα να συγγράψουν και να μεταφράσουν ένα σωστό και στρωτό κείμενο, που να μη μας εκθέτει; ­ και ποιος, πότε, από ποιον θα ζητήσει επιτέλους ευθύνες; ΦΑΝΗΣ Ι. ΚΑΚΡΙΔΗΣ

Αλλο πιάνο στον «Παρνασσό»

* Παρακολούθησα πρόσφατα στον «Παρνασσό» το ρεσιτάλ δύο νέων σε ηλικία αλλά ώριμων μουσικά καλλιτεχνών, της βιολονίστας Μαργαρίτας Μπασάρη και του πιανίστα Πέτρου Αποστολίδη, καθηγητών του Ωδείου Ορφείου Αθηνών.

Ευτυχώς, ήταν τόσο δυναμικό και εκφραστικό το παίξιμο του κ. Αποστολίδη, ώστε λίγοι, φαντάζομαι, πρόσεξαν το κακό πιάνο του «Παρνασσού». Εγώ όμως, που παίζω πιάνο, πρόσεξα αυτό το σκληρό κορεάτικο μουσικό όργανο, που το θεωρώ ανεπίτρεπτο γι’ αυτή την όμορφη και με ωραία ακουστική αίθουσα.

Και διερωτώμαι: Δεν θα μπορούσαν οι διοικούντες τον γεραρό Φιλολογικό Σύλλογο Παρνασσό να αγοράσουν ένα άλλο πιάνο; Θα ήταν χρήσιμο στους πολλούς εκλεκτούς πιανίστες που συχνά φιλοξενεί και χρησιμότερο στους ακροατές, που νομίζω ότι οφείλει να σέβεται. ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ ΚΑΛΛΕΡΓΗ Ασπρόπυργος

«Προειδοποιεί» ή «υπενθυμίζει»;

* Δημοσιεύτηκε αυτές τις μέρες στον Τύπο ένα δείγμα της νέας καμπάνιας του ΕΟΤ με το σύνθημα «Ο Ελληνικός Οργανισμός Τουρισμού προειδοποιεί: Το Χαμόγελο Κάνει Καλό στην Υγεία και στην Οικονομία».

Το σύνθημα καθαυτό είναι επιτυχές. Η εισαγωγή όμως και συγκεκριμένα η χρησιμοποίηση της λέξης «προειδοποιεί» αντιστρατεύεται το πνεύμα του ίδιου του συνθήματος. Διότι οι λέξεις «προειδοποιώ», «προειδοποίηση» εμπεριέχουν την έννοια της απειλής ή της προαγγελίας ενός επερχόμενου κακού ή ακόμη και τη σύσταση προς αποφυγή μιας πράξης. Ισως η φράση «ο ΕΟΤ επισημαίνει» ή «υπενθυμίζει» να ήταν πιο δόκιμη. ΝΙΚΟΣ ΠΡΟΧΩΡΗΣ Αθήνα

Ανακρίβεια στην επιγραφή

* Πριν από μερικές ημέρες βρέθηκα στην οδό Αδριανού, στο ύψος του άλλοτε Α’ Γυμνασίου Αρρένων στο οποίο εφοίτησα το 1929-1933. Η εξώπορτα ήταν ανοικτή. Να μην εκταθώ στα συναισθήματα που με πλημμύρισαν κηδόμενος του χώρου της εφημερίδας. Οπως περιεργαζόμουν τον χώρο παρετήρησα πάνω από την κυρία είσοδο μια μαρμάρινη επιγραφή: Α’ Γυμνάσιο Θηλέων 1889-1989. Ο αναγνώστης της επιγραφής, φυσικά, αποκομίζει την εντύπωση ότι σ’ αυτό το κτίριο έζησε έναν αιώνα το Α’ Γυμνάσιο Θηλέων. Η αλήθεια όμως είναι άλλη. Το κτίριο έγινε για να στεγάσει και εστέγασε το Α’ Γυμνάσιο Αρρένων. Το 1932 το κτίριο του Α’ Γυμνασίου Θηλέων (οδός Κορνάρου) θα κατεδαφίζετο· παραχωρείται τότε το σχολείο μας στα κορίτσια, εμείς μεταφερθήκαμε πιο πάνω στην οδό Σχολείου (νυν οδός Χιλλ), στο κτίριο όπου μέχρι τότε εστεγάζετο η Εμπορική Σχολή Θηλέων, η οποία στη συνέχεια μεταφέρθηκε κάπου στη Θεμιστοκλέους στα Εξάρχεια.

Ετσι έχει η ιστορία. Ας αποκατασταθεί λοιπόν η αλήθεια με μια άλλη σωστή επιγραφή. ΣΤ. ΚΥΡΙΤΣΗΣ Ζωγράφου

Κακοποίηση της γλώσσας

* Χωρίς επαρκή και ευρεία ενημέρωση για τις νέες συνθήκες στάθμευσης στην Αθήνα ξεκίνησαν ήδη οι αρμόδιοι να επιδίδουν πρόστιμα σε παρανομούντες πολίτες. Και είμαι από τους πρώτους Αθηναίους που αισθάνθηκαν στην πράξη τα νέα αυτά μέτρα για τη στάθμευση των αυτοκινήτων.

Ενα πρωί που είχα σταθμευμένο το αυτοκίνητο έξω από τον χώρο της μόνιμης κατοικίας μου και έλαβα την κλήση για παράνομη στάθμευση απευθύνθηκα τηλεφωνικά στον Δήμο Αθηναίων για να πληροφορηθώ πώς και πότε θα αποκτήσω το ειδικό σήμα για δωρεάν στάθμευση και ο υπάλληλος του Δήμου μου απάντησε ότι για την οδό μου δεν έχει έρθει ακόμη η ώρα για να προσκομίσουμε τα δικαιολογητικά!

Εκείνο όμως που προξενεί περισσότερο αίσθηση είναι η ίδια η κλήση, η πράξη βεβαίωσης παράβασης στάθμευσης. Αποτελείται από δύο μέρη: από το συνηθισμένο έντυπο και ένα μηχανογραφικό σημείωμα που επικολλάται πάνω στο έντυπο. Σε αυτό το αυτοκόλλητο σημείωμα αναγράφονται τα συγκεκριμένα στοιχεία της παράβασης, δηλαδή ημερομηνία, ώρα, οδός, στοιχεία οχήματος κλπ. Εκεί, λοιπόν, διαπιστώνει κανείς την κακοποίηση της ελληνικής μας γλώσσας, όταν βλέπει στη γραφή μιας λέξης να χρησιμοποιούνται ανάμικτα και αδιάκριτα ελληνικοί και λατινικοί χαρακτήρες.

Σε ποια γλώσσα υπάρχει η λέξη SΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ; Ποιος πολίτης της Ελλάδας θα διανοηθεί ποτέ να γράψει ΤΕΛΟΥS SΤΑΘΜΕΥSΗS; Σε ποιους απευθύνεται αυτή η γραφή; Γιατί τέτοια κακοποίηση της ελληνικής μας γλώσσας; Οπωσδήποτε δεν πρόκειται για νεοελληνική γλώσσα, αλλά για γλωσσικό νεοβαρβαρισμό που διαπράττεται με τη συγκατάθεση του Δήμου Αθηναίων.

Οταν διαμαρτυρήθηκα τηλεφωνικά στην ιδιωτική εταιρεία που έχει αναλάβει την εγκατάσταση και λειτουργία του Συστήματος Ηλεκτρονικά Ελεγχόμενης Στάθμευσης, μου απάντησαν ότι αυτό γίνεται για να εκτυπώνονται γρηγορότερα τα σημειώματα των παραβάσεων. Μπορεί βέβαια να προγραμματιστούν τα μηχανήματα για να χρησιμοποιούν όλα τα ελληνικά γράμματα, αλλά έτσι θα καθυστερεί η επίδοση της κλήσης!

Η κάθε εταιρεία δύναται να αγνοεί ότι κάθε γλώσσα μιλιέται και γράφεται σύμφωνα με ορισμένο αλφάβητο και ορισμένους κανόνες, αλλά πώς επιτρέπει ο πρώτος Δήμος της Ελλάδας να παίρνει η εθνική μας γλώσσα αυτή την αλλοτριωμένη μορφή; Γιατί τέτοια περιφρόνηση της αιώνιας εθνικής μας κληρονομιάς; Θα ανεχθούμε την ελληνική γλώσσα που ύμνησαν και τίμησαν μεγάλες προσωπικότητες να παραποιείται και αλλοιώνεται επίσημα από τον Δήμο Αθηναίων; ΚΩΝ/ΝΟΣ Π. ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΙΟΥ Θεολόγος, Αθήνα

Παράπονα για τους ταχυδρόμους

* Ελληνικό φαινόμενο οι ταχυδρόμοι της χώρας μας, που είναι υπεύθυνοι για την ασφαλή διακίνηση της αλληλογραφίας των πολιτών, όταν πηγαίνουν στις πολυκατοικίες αφήνουν τις επιστολές και επιταγές επάνω σε έναν πάγκο ή σε μια γωνιά της εισόδου της πολυκατοικίας χωρίς να κάνουν τον κόπο (την εργασία τους) να τις τοποθετήσουν στις γραμματοθυρίδες των ενοίκων που υπάρχουν. Στην Αμερική και στην Αγγλία, όπως γνωρίζω προσωπικά, οι ταχυδρόμοι όταν πηγαίνουν στις πολυκατοικίες τοποθετούν τις επιστολές και επιταγές με προσοχή στις γραμματοθυρίδες των ενοίκων και για τα ογκώδη δέματα χτυπούν το κουδούνι του ενδιαφερόμενου ενοίκου και τον ενημερώνουν. Ο παραπάνω τρόπος των ελλήνων ταχυδρόμων μπορεί να έχει ως αποτέλεσμα 1ον) να χάνονται μερικές φορές επιστολές ή επιταγές και 2ον) να μην εξασφαλίζεται το απόρρητο των επιστολών και το είδος της αλληλογραφίας όταν είναι δυνατόν ο κάθε διερχόμενος στην είσοδο της πολυκατοικίας ή ακόμη και ο διαχειριστής να ελέγχει και να παρακολουθεί την αλληλογραφία του κάθε ενοίκου. Προστατεύεται έτσι ο σεβασμός της αξιοπρέπειας του ανθρώπου όταν η ελευθερία της γραπτής έκφρασης με την αλληλογραφία (άρθρο 14 παρ. 2 του Συντάγματος) τίθεται στην παρακολούθηση των διερχομένων πολιτών και του διαχειριστή στην είσοδο της πολυκατοικίας;

Υποβάλλω το ερώτημα προς κάθε αρμόδιο της κυβέρνησης: η ενέργεια αυτή των ελλήνων ταχυδρόμων επιτρέπεται από την ελληνική νομοθεσία και το Σύνταγμα; Δεν είναι ντροπή για τη χώρα μας το φαινόμενο αυτό; ΑΝΔΡΕΑΣ ΝΙΚΟΛΑΪΔΗΣ πρώην Διευθυντής Β/θμιας Εκπ/σης, Πάτρα Η Ελλάδα της Διασποράς προσηλωμένη στον πολιτισμό μας* Συγκινήθηκα όταν διάβασα το άρθρο «Με τη γλώσσα των γονιών» του κ. Κ. Μπουχάγερ (τεύχος 30ής Μαρτίου τ.έ., σελ. Α61). Δάκρυσα με τη δεύτερη ανάγνωση του κειμένου.

Το ίδιο συμβαίνει εδώ στην παροικία μου και σε κάθε ελληνική παροικία των ΗΠΑ. Κάθε Κυριακή, μετά τη Θεία Λειτουργία, στην καθιερωμένη «ώρα του καφέ», όλοι οι παρευρισκόμενοι συνέρχονται στην αίθουσα εκδηλώσεων της εκκλησίας όπου τους περιμένουν αμερικανικός καφές, ελληνικά κουλουράκια και οπωσδήποτε η συζήτηση. Εδώ η ελληνική γλώσσα ρέει προς τρεις διαφορετικές κατευθύνσεις οι οποίες προσδιορίζουν την ιστορική και κοινωνιολογική εξέλιξη της Διασποράς: (1) η μειονοτική παρουσία αυτών που χρησιμοποιούν την καθομιλουμένη δημοτική μέσα από ένα τέλεια ανεπτυγμένο λεξιλόγιο και διευρυμένη εκφραστική δύναμη, αυτών που τρίβονται με τη γλώσσα και διατηρούν άμεση επαφή με την Ελλάδα· (2) ενδιάμεσα, αυτών που εκφράζονται με δυσκολία εφόσον η επαφή με τη γλώσσα και την Ελλάδα είναι περιορισμένη και η λεξιπενία τους αντικατοπτρίζει τη γλώσσα των γονιών τους, τα γλωσσικά ιδιώματα του χωριού τους ή τα μισοξεχασμένα ελληνικά της εποχής της μετανάστευσης· (3) στην πλειονότητα ανήκουν όσοι μιλούν τα κρεολικά ελληνικά, το δύσμοιρο και ίσως αναπόφευκτο μείγμα που παράγεται από τη σύζευξη των δύο γλωσσών.

Δοθέντος του ότι ένα τέταρτο σύνολο σημειολογείται από ιθαγενείς και μη ελληνόφωνους, φαινομενικά τουλάχιστον η επικοινωνία μεταξύ αυτών των διαφοροποιημένων ομάδων θα μπορούσε να είναι αρκετά δύσκολη. Η αγάπη όμως για τον ελληνικό πολιτισμό και η προσήλωση στη θρησκεία είναι δύο κοινοί παρονομαστές με ιδιαίτερη σημασία. Ενας ακόμη ζωογόνος πόλος είναι η νεότερη γενιά. Τα παιδιά της παροικίας, γαλουχημένα όπως – όπως από το ελληνικό σχολείο και το κατηχητικό, δεν έχουν τίποτε να ζηλέψουν από τους ελλαδίτες ομοεθνείς τους όταν φορούν τις εθνικές στολές και χορεύουν τους παραδοσιακούς χορούς.

Μακριά από τις βαρύγδουπες και ατελέσφορες εξαγγελίες κρατικών φορέων και πολιτικών κομμάτων για μέριμνα προς την «Αλλη Ελλάδα», η αλήθεια είναι ότι κάθε ελληνική κοιτίδα στη Διασπορά είναι υπεύθυνη για την τύχη της, ότι το Συμβούλιο Απόδημου Ελληνισμού είμαστε εμείς οι ίδιοι. Δρ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΝΑΝΟΠΟΥΛΟΣ Αναπληρωτής καθηγητής Οργάνωσης – Διοίκησης


Επιχειρήσεων, University of San Francisco Η ένταξη της Κύπρου στην Ευρωπαϊκή Ενωση και οι Τουρκοκύπριοι* Η ειδησεογραφία πολλών ευρωπαϊκών εφημερίδων στο θέμα της προτάσεως που έγινε από μια ομάδα κρατών – μελών της Ευρωπαϊκής Ενώσεως (ΕΕ) για κάποιας μορφής τουρκοκυπριακή συμμετοχή στις ενταξιακές διαπραγματεύσεις της Κύπρου δημιουργεί την εντύπωση πως η ελληνική κυβέρνηση είναι αντίθετη στην αρχή μιας τέτοιας συμμετοχής.

Η ευχή ­ και η ελπίδα ­ πρέπει να είναι πως θα υπάρξει σύντομα κάποια επίσημη δήλωση πως μια τέτοια ερμηνεία αναφορικά με την ελληνική θέση δεν είναι σωστή. Η ελπίδα αυτή στηρίζεται σε μια άλλη ελπίδα ­ το ίδιο διάπυρη ­ πως διδαχτήκαμε κάτι από τα λάθη του μακρινού ­ αλλά και του πολύ πρόσφατου ­ παρελθόντος και μπορούμε να καταλάβουμε πως η αδιαπραγμάτευτη θέση δημιουργεί αντιδράσεις με ευρύτερες και απρόβλεπτες συνέπειες και πρέπει να επιλέγεται με σύνεση και φειδώ. Στη συγκεκριμένη περίπτωση μια θέση που βασίζεται στην κατ’ αρχήν άρνηση κάθε μορφής τουρκοκυπριακής συμμετοχής στις διαπραγματεύσεις της Κύπρου με την Ευρωπαϊκή Ενωση είναι ανέφικτη, εκθέτει την ελληνική πολιτική σαν αντιφατική και είναι σχεδόν βέβαιο πως θα αποβεί πολλαπλώς επιζήμια για τα εθνικά συμφέροντα.

Μια αρνητική θέση στο θέμα της αρχής της τουρκοκυπριακής συμμετοχής στις διαπραγματεύσεις θα ήταν πειστική αν υπήρχε βάσιμη υποψία πως η συγκατάθεση της τουρκοκυπριακής κοινότητας στην ένταξη θεωρείται προϋπόθεση για την ολοκλήρωση των διαπραγματεύσεων. Το θέμα αυτό όμως έχει διευκρινισθεί πολλές φορές με δηλώσεις υπευθύνων της ΕΕ πως «η Τουρκία δεν έχει βέτο στην ένταξη της Κύπρου». Σε αυτή τη βάση είναι εύλογο να συμπεράνουμε πως η θέση αυτή της ΕΕ επεκτείνεται και στους Τουρκοκυπρίους. Χωρίς αυτό το επιχείρημα μια ενδεχόμενη ελληνική θέση πως η νόμιμη κυβέρνηση της Κύπρου διαπραγματεύεται για όλους τους Κυπρίους και κατά συνέπεια δεν χρειάζεται τουρκοκυπριακή συμμετοχή, έχει τις γνωστές δυσκολίες που πρέπει να έχουμε την ευθυκρισία να αναγνωρίσουμε.

Εκτός από αυτό ένα από τα βασικά ελληνικά επιχειρήματα για την ένταξη της Κύπρου στην ΕΕ ήταν και είναι πως οι ενταξιακές διαπραγματεύσεις είναι πολύ πιθανό να ενεργήσουν σαν καταλύτης στη λύση του πολιτικού προβλήματος. Κατά συνέπεια, το ερώτημα που ανακύπτει εδώ είναι με ποιον τρόπο θεωρούμε πως οι διαπραγματεύσεις μπορεί να βοηθήσουν στη λύση του προβλήματος αν όχι με την ενθάρρυνση των Τουρκοκυπρίων να συζητήσουν τα υπέρ και τα κατά της συμμετοχής στην ΕΕ μέσα από την ενταξιακή διαδικασία και την ενίσχυση της συμμετοχής και του ρόλου της ΕΕ στις σχετικές αναζητήσεις.

Υπάρχει βέβαια το επιχείρημα πως η πρόταση για τη συμμετοχή των Τουρκοκυπρίων στις διαπραγματεύσεις προβάλλεται εκ των υστέρων και δεν συμπεριλαμβάνεται στην αρχική συμφωνία. Αλλά εκεί που εμείς μπορούμε ίσως να επικαλεσθούμε υστεροβουλία άλλοι βλέπουν μια παράλειψη που πρέπει να διορθωθεί. Η πικρία που πιθανόν δημιουργεί ο τρόπος με τον οποίο ήρθε η πρόταση δεν πρέπει να μας εμποδίσει στο να εκτιμήσουμε και τις θετικές πλευρές που έχει μια εποικοδομητική συμμετοχή των Τουρκοκυπρίων στις ενταξιακές διαπραγματεύσεις, που μπορεί με τη σειρά της να οδηγήσει σε αλλαγή του πολιτικού κλίματος στο κατεχόμενο τμήμα του νησιού.

Οι ενταξιακές διαπραγματεύσεις και η ευρωπαϊκή διάσταση είναι η καλύτερη ευκαιρία που είχαμε ποτέ για μια βιώσιμη λύση του κυπριακού προβλήματος που θα οδηγήσει σε κάποια αναστροφή των τραγικών συνεπειών της τουρκικής εισβολής και κατοχής. Κατά συνέπεια οι διαπραγματεύσεις αυτές είναι από τη φύση τους λεπτές και περίπλοκες και θα ήταν τραγική ειρωνεία αν με τη στάση μας ενισχύσουμε αυτούς που προσπαθούν να τις οδηγήσουν σε αδιέξοδο. Οι επικλήσεις της χρησιμοποιήσεως του βέτο σε θέματα όπως η ολοκλήρωση των εργασιών της Διακυβερνητικής Διασκέψεως ή η επέκταση της ΕΕ στην Ανατολική Ευρώπη όχι μόνο δεν απαντούν στο αδιέξοδο αλλά οδηγούν σε άλλα ­ πιο τραγικά ­ αδιέξοδα, ιδιαίτερα όταν προβάλλονται για να στηρίξουν μια θέση που δεν βρίσκει απήχηση στους άλλους εταίρους.

Κατά συνέπεια το πραγματικό θέμα δεν είναι τουρκοκυπριακή συμμετοχή ή μη συμμετοχή αλλά με ποιες προϋποθέσεις και σε ποια μορφή η συμμετοχή των Τουρκοκυπρίων στις διαπραγματεύσεις μπορεί να αποβεί επωφελής και εποικοδομητική. Και πρέπει σε αυτή τη βάση και χωρίς χρονοτριβή να διαμορφώσουμε τη θέση μας και να διαπραγματευθούμε με σταθερότητα αλλά και σύνεση. Καθηγητής ΡΑΦΑΗΛ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΣ Senior Lecturer (emeritus) Department of Chemical Engineering South Bank University, London και Επισκέπτης


καθηγητής στο Φυσικό Τμήμα του Πανεπιστημίου Κρήτης

ΤΟ ΒΗΜΑ δημοσιεύει επιστολές αναγνωστών για συγκεκριμένα θέματα, με τον όρο ότι είναι ενυπόγραφες. Για τον λόγο αυτόν οι επιστολογράφοι πρέπει να σημειώνουν και τον αριθμό του τηλεφώνου, μέσω του οποίου η Γραμματεία της Συντάξεως θα μπορεί να ελέγξει το γνήσιο της επιστολής. Ανευ των στοιχείων αυτών η δημοσίευση καθίσταται αδύνατη. Η Σύνταξη διατηρεί το δικαίωμα να συντομεύει τα κείμενα. Οι επιστολές με την ένδειξη «για δημοσίευση» μπορούν να αποστέλλονται μέσω Fax, στο (01) 3239.097 / μέσω Internet Ε-Mail: tovima@dolnet.gr