Από τα ρεπορτάζ των εφημερίδων που κάλυψαν το συνέδριο για την επιχειρηματική συνεργασία στα Βαλκάνια, το οποίο συνήλθε πριν από λίγες ημέρες στη Θεσσαλονίκη, είχαμε την ευκαιρία να πληροφορηθούμε για τις ευκαιρίες που διανοίγονται αλλά και τις σημαντικές δυσκολίες που υπάρχουν. Η πολιτική αστάθεια που επικρατεί στις χώρες αυτές (βλέπε π.χ. Αλβανία), η έλλειψη θεσμικής και φυσικής υποδομής, η διαμόρφωση ευρωπαϊκής οικονομικής στρατηγικής και πολιτικής για την περιοχή κλπ., ήταν μερικές από τις κατευθύνσεις που υποδείχθηκαν για επικέντρωση των προσπαθειών των πρωταγωνιστών. Σε αυτές τις υποδείξεις, έστω και με κίνδυνο επανάληψης σκέψεων που καλύφθηκαν στο συνέδριο, θα ήθελα να προσθέσω τις ακόλουθες παρατηρήσεις.


Η απόσβεση της προϋπάρχουσας γνώσης σε όλες τις δραστηριότητες της ζωής σε αυτές τις χώρες και η αντικατάστασή της με σύγχρονους τρόπους σκέψης και νοοτροπίας θα πάρει τον χρόνο της και θα γίνει μέσα από τη διαδοχή αρκετών γενεών. Επομένως, από άποψη βοήθειας προς τις χώρες αυτές, η μεγαλύτερη ανάγκη που εκτιμώ ότι πρέπει να έχουν βρίσκεται στον χώρο της εκπαίδευσης και της κατάρτισης. Σε αυτόν τον τομέα η χώρα μας έχει μεγάλο συγκριτικό πλεονέκτημα σε μέσα και ανθρώπινο δυναμικό και πρέπει να το θέσει στη διάθεσή τους στη βάση μιας μακρόχρονης συνεργασίας.


Λόγω της πολιτικής αστάθειας που επικρατεί, για αρκετές δεκαετίες ο επιχειρηματικός κίνδυνος θα συνεχίσει να είναι αυξημένος, με αποτέλεσμα οι άμεσες επενδύσεις να είναι περιορισμένες και να κατευθύνονται μόνο σε εκείνες τις δραστηριότητες όπου οι περίοδοι επιστροφής των επενδυόμενων κεφαλαίων είναι εξαιρετικά σύντομες.


Επομένως, μια καλή και βιώσιμη προσέγγιση για την επιτάχυνση της ροής τους θα ήταν να δημιουργηθούν μηχανισμοί ασφάλισης. Οι κίνδυνοι όμως για τους οποίους μιλάμε δεν είναι επαναλαμβανόμενοι με προβλέψιμη συχνότητα, οπότε τέτοιοι μηχανισμοί δεν πρέπει να περιμένουμε ότι θα δημιουργηθούν από την αγορά. Κατά συνέπεια, αυτή είναι μια περιοχή όπου η ελληνική κυβέρνηση, σε συνεργασία με τις αρμόδιες αρχές της Ευρωπαϊκής Ενωσης, θα μπορούσαν να συμβάλουν σημαντικά.


Για πολλά χρόνια εκτιμώ ότι η συνεργασία θα αναπτυχθεί στη βάση των εμπορικών ανταλλαγών κάτω από συνθήκες εξαιρετικής στενότητας μετατρέψιμων συναλλαγματικών πόρων. Στην έκταση λοιπόν όπου οι πρωταγωνιστές της ιδιωτικής πρωτοβουλίας επιβεβαιώνουν αυτή την εκτίμηση, ένας αποτελεσματικός μηχανισμός παρέμβασης εκ μέρους τους θα ήταν η δημιουργία εμπορικών επιχειρήσεων (Trading companies) εξειδικευμένων στις εμπράγματες συναλλαγές (Barter).


Μάλιστα, λόγω της μακρόχρονης εμπειρίας που οι χώρες αυτές έχουν σε αυτόν τον τρόπο συναλλαγής, ίσως θα τον έβρισκαν πιο εύκολο για την περίοδο της προσαρμογής τους στην οικονομία της αγοράς.


Τέλος, αλλά όχι τελευταία, θέλω να παρατηρήσω ότι η χώρα μας, με εντελώς δική της πρωτοβουλία, θα πρέπει να υιοθετήσει μια πιο φιλελεύθερη πολιτική συστηματικής μετανάστευσης. Το εργατικό που διαθέτουν βρίσκεται συγκεντρωμένο στις ανειδίκευτες κατηγορίες εργασίες, ενώ οι Ελληνες έχουμε κλίσεις και προτιμήσεις που προσανατολίζονται περισσότερο στα επαγγέλματα με υψηλό περιεχόμενο τεχνικών γνώσεων. Η συμπληρωματικότητα των ανθρώπινων πόρων είναι προφανής και το αμοιβαίο οικονομικό και στρατηγικό συμφέρον προφανέστερο.


Ο κ. Γ. Μπήτρος είναι καθηγητής του Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών.