Τα σκοτεινά ταξίδια του Γκιούλιβερ







«Ολοι οι ηθοποιοί λένε ότι, όταν η παράσταση τελειώσει και τα φώτα σβήσουν, η μαγεία χάνεται. Εμείς λέμε το ακριβώς αντίθετο. Ζούμε για να δουλεύουμε μέσα στο σκοτάδι» λέει ο σκηνοθέτης Πάβελ Μάρεκ, με τον θίασο του οποίου National Black Light Theatre of Prague ανοίγει την προσεχή Παρασκευή 24 Οκτωβρίου το 2ο Φεστιβάλ Μαύρου Θεάτρου. Ο αρτιότερος τεχνικά θίασος μαύρου θεάτρου θα φιλοξενηθεί ως τις 2 Νοεμβρίου στο θέατρο Coronet με την παράσταση «Τα ταξίδια του Γκιούλιβερ», η οποία συνδυάζει τα τερτίπια της τσεχικής τέχνης με τα οπτικά εφέ του κινηματογράφου.


H ξακουστή αυτή τέχνη που μας έρχεται από την Πράγα στηρίζεται σε μια απλή παρατήρηση: αν έχουμε έναν μαύρο σκηνογραφικό χώρο φτιαγμένο με υλικά που απορροφούν το φως – όπως το βελούδο -, χειριστές ντυμένοι στα μαύρα από την κορυφή ως τα νύχια γίνονται αθέατοι. Το κοινό παρακολουθεί πολύχρωμα αντικείμενα να αιωρούνται, μπαλάκια του πινγκ πονγκ να πηγαινοέρχονται χωρίς τη… μεσολάβηση ρακέτας, ηθοποιούς να συνυπάρχουν επί σκηνής με φωσφορίζουσες κατασκευές και άλλους να πετούν, λες και τους σήκωσε ένα αόρατο χέρι. Ενα αόρατο μαύρο χέρι…


«Τα ταξίδια του Γκιούλιβερ» παρουσιάστηκαν για πρώτη φορά πέρυσι στο Φεστιβάλ Θεάτρου του Εδιμβούργου, όπου και βραβεύτηκαν. Από τότε ο θίασος έχει περιοδεύσει με την παράσταση επί έναν χρόνο και ο σκηνοθέτης του σκέφτηκε ότι είναι καιρός να συνδυάσει τη «μαύρη τεχνική» με την παράλληλη προβολή βίντεο προκειμένου να επιτύχει κάποιες ψευδαισθήσεις, όπως π.χ. να φαίνεται ότι ο Γκιούλιβερ έχει εγκλωβιστεί μέσα σε ένα μπουκάλι. Για τον ίδιο τον σκηνοθέτη όμως ο αγαπημένος ήρωας του Τζόναθαν Σουίφτ δεν μπορεί να φυλακιστεί πουθενά. «Ο Γκιούλιβερ είναι μια ιδιαιτέρως δημοφιλής φιγούρα για τους Τσέχους. Με αυτό το παραμύθι έχουν μεγαλώσει πολλές γενιές. Είναι για εμάς η προσωποποίηση του ανυπότακτου πνεύματος. Κατά την περίοδο του κομμουνιστικού καθεστώτος όλοι νιώθαμε όπως εκείνος. Δεν μπορούσαμε να μιλήσουμε ελεύθερα ή να κάνουμε την παραμικρή κίνηση χωρίς να νιώθουμε ότι κάποιος μας παρακολουθεί» εξηγεί. Ο Γκιούλιβερ είναι όμως δημοφιλής και στη χώρα μας. Είναι ο καλοπροαίρετος ναύτης ο οποίος ύστερα από αλλεπάλληλα ναυάγια σε άγνωστα και φανταστικά μέρη επιστρέφει στην πατρίδα του για να βρεθεί αντιμέτωπος με τις προκαταλήψεις όσων δεν είναι έτοιμοι να συμβιβαστούν με την ιδέα ότι υπάρχουν άγνωστοι κόσμοι.


«Δεν υπάρχει δρόμος στην Πράγα που να μη στεγάζει έναν επαγγελματικό ή ερασιτεχνικό θίασο μαύρου θεάτρου, δεν υπάρχει οικογένεια που να μην έχει παρακολουθήσει μια τέτοια παράσταση έστω μία φορά, έστω κατά τύχη. Το μαύρο θέατρο είναι αυτό που εξάγουμε, το εθνικό καλλιτεχνικό μας προϊόν, που μας κάνει ταυτόχρονα πλούσιους και ονειροπόλους» λέει ο Μάρεκ γεμάτος εθνική υπερηφάνεια, παρατηρώντας ότι το ελληνικό κοινό είναι απολύτως εξοικειωμένο αλλά και ερωτευμένο με το μαύρο θέατρο. H πρώτη φορά που ο θίασός του επισκέφθηκε τη χώρα μας ήταν το 1997 στο πλαίσιο του Διεθνούς Φεστιβάλ Μουσικού Θεάτρου Βόλου. Από τότε έχει δώσει παραστάσεις επί ελληνικού εδάφους άλλες πέντε φορές.


«Το μαύρο είναι ωραιότερο από το γκρι, δεν συμφωνείτε; Εχει πολύ ισχυρότερη προσωπικότητα. Το μαύρο θέατρο λοιπόν είναι το καταφύγιό μας από τη βαρετή, γκρίζα πραγματικότητα» καταλήγει ο σκηνοθέτης, τονίζοντας ότι εκείνο που τον χαροποιεί περισσότερο μετά το τέλος μιας παράστασης είναι να βλέπει χαρωπά – κατά προτίμηση παιδικά – πρόσωπα να φεύγουν από το θέατρο.


Το «πραξικόπημα του σκότους» διεπράχθη το 1961, όταν ο Γίρζι Σρνετς παρουσίαζε ένα θεατρικό σκετς που διαδραματιζόταν σε ένα νεκροταφείο, με αφορμή τη διατριβή του στην Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών του Κρατικού Κονσερβατουάρ και της Ακαδημίας Θεάτρου της Πράγας. Οι ηθοποιοί ήταν μαυροφορεμένοι. Τα φώτα έσβησαν λόγω τεχνικού προβλήματος και τα εφεδρικά λειτουργούσαν με black light και όχι με κοινές λάμπες φθορίου. Το φέρετρο φάνηκε να αιωρείται μπροστά στα έκπληκτα μάτια των θεατών και μαζί του τα γυαλιά, τα καπέλα και τα λοιπά αξεσουάρ των ηθοποιών. Ετσι δημιουργήθηκε το Μαύρο Θέατρο της Πράγας. Πολύ πριν από την παρατήρηση του τσέχου καλλιτέχνη ο κινεζικός στρατός χρησιμοποιούσε το παιχνίδι με το σκοτάδι για να εισβάλλει ανενόχλητος στο στρατόπεδο του εχθρού. Αργότερα η πολεμική αυτή τεχνική εισχώρησε στην τέχνη και υιοθετήθηκε από τις αυτοκρατορικές αυλές της Ασίας: πάνω σε μια μικροσκοπική σκηνή επενδεδυμένη με μαύρο ύφασμα αθέατοι μαριονετίστες κινούσαν αντικείμενα που φωτίζονταν από κεριά. Σήμερα τα κεριά έχουν αντικατασταθεί από φωτιστές που αναδεικνύουν αντικείμενα με τη βοήθεια του black light, αφήνοντας τα υπόλοιπα στο έλεος του σκότους και της ανθρώπινης φαντασίας.


Οταν «Τα ταξίδια του Γκιούλιβερ» ολοκληρωθούν (2/11), θα ακολουθήσει ο εντυπωσιακός θίασος Image Theatre με τις παραστάσεις «Cabinet» από τις 7 ως τις 17 Νοεμβρίου και «Kaleidoscope» από τις 19 ως τις 30 Νοεμβρίου. Το φεστιβάλ θα ολοκληρωθεί με την παράσταση «Πίτερ Παν» που θα ανεβάσει η ομάδα του… εφευρέτη του μαύρου θεάτρου Γίρζι Σρνετς Jiry Srnec Black Light Theatre. Ο Γίρζι Σρνετς απέδειξε ότι δεν χρειάζεται να κλείσεις τα μάτια για να ονειρευτείς και από το 1961 ως σήμερα έχει προσφέρει μια πρωτόγνωρη θεατρική εμπειρία σε μικρούς και μεγάλους ταξιδεύοντας με τον θίασό του σε περισσότερες από 40 χώρες του κόσμου.


Θέατρο Coronet, Φρύνης 11, Παγκράτι, τηλ. 210 7012.123 και 7012.511. Το 2ο Φεστιβάλ Μαύρου Θεάτρου θα διαρκέσει από τις 24 Οκτωβρίου ως τις 14 Δεκεμβρίου.