Με ποια διαδικασία μια μετοχή αλλάζει κάτοχο. Ποια είναι τα στάδια αυτής της διαδικασίας, ποια είναι τα δικαιώματα και οι υποχρεώσεις των επενδυτών
Οταν αγοράζετε ή πουλάτε μια μετοχή μέσω του Χρηματιστηρίου Αξιών Αθηνών ξεκινά μια σύνθετη διαδικασία η οποία, ονομάζεται «εκκαθάριση της συναλλαγής» και έχει στόχο να δοθούν τελικά μετοχές και χρήματα στους νέους, μετά τη συναλλαγή, κατόχους τους. Στη διαδικασία αυτή, η οποία ξεκινά αμέσως μετά το κλείσιμο της χρηματιστηριακής συνεδρίασης, εμπλέκονται το Χρηματιστήριο, οι αγοραστές και οι πωλητές των μετοχών, οι χρηματιστές που έχουν πραγματοποιήσει τις πράξεις, η ΑΕ Αποθετηρίων Τίτλων και η τράπεζα που έχει αναλάβει να κάνει τη χρηματική εκκαθάριση. Η όλη διαδικασία πρέπει, σύμφωνα με το νομικό πλαίσιο που ισχύει, να ολοκληρωθεί εντός τριών ημερών από την ημέρα που πραγματοποιήθηκε η συναλλαγή.
Είναι χρήσιμο λοιπόν να γνωρίζει ο επενδυτής που αγοράζει ή πουλά τίτλους ποια είναι τα στάδια αυτής της διαδικασίας, ποιες είναι οι υποχρεώσεις και τα δικαιώματα που προκύπτουν από τη συμμετοχή του σε αυτή τη διαδικασία. Μετά το τέλος της συνεδρίασης, όταν ενδεχομένως εσείς μετράτε τα κέρδη ή τις ζημιές της ημέρας, η ΑΕ Αποθετηρίων ενημερώνεται από το Χρηματιστήριο για τις συναλλαγές που πραγματοποιήθηκαν. Στην πράξη, το Χρηματιστήριο στέλνει στην ΑΕ Αποθετηρίων (ΑΕΑΤ) μια μαγνητική ταινία, που είναι αποθηκευτικό μέσο στοιχείων ηλεκτρονικού υπολογιστή, η οποία περιέχει όλες τις πράξεις της ημέρας. Κατά το ίδιο χρονικό διάστημα, οι χρηματιστές στέλνουν προς την ΑΕΑΤ καταστάσεις με τις συναλλαγές που πραγματοποίησαν εκείνη την ημέρα, όπως εξηγεί σε ειδικές οδηγίες που δίνει η ΑΕ Αποθετηρίων.
Η επόμενη μέρα από εκείνη κατά την οποία πραγματοποιήθηκε η συναλλαγή είναι καθοριστική για την οριστικοποίησή της, αφού διασταυρώνονται τα στοιχεία που έχει δώσει το Χρηματιστήριο με αυτά που παρέδωσαν οι χρηματιστηρικές εταιρείες, ώστε να διαπιστωθεί ότι όλα έχουν καλώς. Η ΑΕ Αποθετηρίων έχει αναλάβει το βάρος του ελέγχου και της επεξεργασίας των στοιχείων αυτών, τα οποία, σημειωτέον, περιλαμβάνουν τις συναλλαγές της ημέρας αναλυτικά, με τους κωδικούς αριθμούς των μετοχών, τα αντισυμβαλλόμενα μέλη, την τιμή και την ποσότητα κάθε συναλλαγής. Αφού διασταυρωθούν τα στοιχεία, εκτυπώνεται η τελική κατάσταση εκκαθάρισης τίτλων και μετοχών.
Κατά τη διάρκεια τόσο της δεύτερης όσο και της τρίτης ημέρας, οι χρηματιστηριακές εταιρείες που εκτέλεσαν εντολές, είτε αγοράς είτε πώλησης, για λογαριασμό των πελατών τους είναι υποχρεωμένες να παραδώσουν ή να παραλάβουν στοιχεία και μετοχές. Οι χρηματιστές – πωλητές παραδίδουν τα σώματα των μετοχών ή τα αποθετήρια έγγραφα, ενώ οι χρηματιστές – αγοραστές παραδίδουν τα πλήρη στοιχεία του νέου μετόχου και παραλαμβάνουν ονομαστικά αποθετήρια έγγραφα, αν πρόκειται για ονομαστικές μετοχές. Αν το αντικείμενο της αγοραπωλησίας ήταν ανώνυμη μετοχή, οι χρηματιστές διακινούν τα σώματα ανωνύμων μετοχών ή ανώνυμα αποθετήρια, αν η εταιρεία έχει εκδώσει ανώνυμα αποθετήρια.
Η τελική κατάσταση εκκαθάρισης, στην οποία αναγράφονται οι υποχρεώσεις κάθε χρηματιστή σε τίτλους και μετρητά, δίνεται στους χρηματιστές νωρίς το πρωί της τρίτης ημέρας μετά τη συναλλαγή. Την ίδια ημέρα εκδίδονται και τα ονομαστικά αποθετήρια έγγραφα, που πρόκειται να παραδοθούν στους χρηματιστές. Ετσι, εκείνη την ημέρα οι χρηματιστές που έχουν αγοράσει τίτλους είναι υποχρεωμένοι να καταθέσουν τα χρήματα της συναλλαγής και μπορούν να παραλάβουν τους τίτλους που αγόρασαν και να τους παραδώσουν στους πελάτες τους, ενώ οι πωλητές – χρηματιστές μπορούν να πάρουν τα χρήματα από τους τίτλους που πούλησαν, τους οποίους έχουν ήδη καταθέσει στο Αποθετήριο σε προηγούμενο στάδιο της εκκαθάρισης.
Η εκκαθάριση των χρημάτων που αλλάζουν κάτοχο γίνεται μέσω της τράπεζας η οποία έχει αναλάβει να διενεργεί τη λειτουργία αυτή η ΑΕ Αποθετηρίων συνεργάζεται για αυτό τον σκοπό με την Alpha Τράπεζα Πίστεως. Οι πληρωμές των οφειλομένων ποσών γίνονται μέσω των ειδικών τραπεζικών λογαριασμών που έχουν όλοι οι χρηματιστές στην τράπεζα εκκαθάρισης. Με βάση τόσο τους κατατεθειμένους τίτλους όσο και τα χρηματικά ποσά τα οποία έχουν καταθέσει οι χρηματιστές που έκαναν αγορές, η ΑΕ Αποθετηρίων μεταφέρει στους λογαριασμούς των χρηματιστών – πωλητών τα οφειλόμενα χρηματικά ποσά, τα οποία θα αποδοθούν στους δικαιούχους επενδυτές.
Από την εξέλιξη αυτής της διαδικασίας γίνεται προφανές ότι οι επενδυτές οι οποίοι συμμετέχουν σε μια αγοραπωλησία με αντικείμενο μετοχές είναι υποχρεωμένοι να παραδώσουν τους τίτλους ή να καταβάλουν τα μετρητά στη χρηματιστηριακή εταιρεία με την οποία συνεργάστηκαν, μέσα σε διάστημα το πολύ δύο ημερών από την ημέρα που εκτελέστηκε η εντολή τους. Παράλληλα, έχουν το δικαίωμα να αναζητήσουν τίτλους και χρήματα την τρίτη ημέρα από την πραγματοποίηση της συναλλαγής.
Σημειώνεται ότι σε όσες χρηματιστηριακές εταιρείες καθυστερήσουν να καταβάλουν τις οφειλές τους σε τίτλους ή μετρητά επιβάλλονται κυρώσεις, οι οποίες μπορεί να φθάσουν ως απαγόρευση πραγματοποίησης συναλλαγών για κάποιες ημέρες.
Η ΑΕ Αποθετηρίων, εταιρεία που ελέγχεται από το Χρηματιστήριο κατά 39%, φέρει το κύριο βάρος για την επιτυχή ολοκλήρωση της διαδικασίας εκκαθάρισης και είναι εκείνη η οποία θα αναλάβει να διεκπεραιώσει και το δύσκολο έργο της λειτουργίας.
