Τεράστιο είναι το κόστος για το νοσηλευτικό και το ασφαλιστικό σύστημα στην Ελλάδα που πηγάζει από την έλλειψη πρόληψης του επαγγελματικού κινδύνου και από τη μη συστηματική προαγωγή της υγείας στον τομέα των συνθηκών εργασίας. Είναι ενδεικτικό ότι η δαπάνη κοινωνικής προστασίας από το ΙΚΑ για άδειες ασθενείας μετ’ αποδοχών και για συντάξεις αναπηρίας και οι «δαπάνες για την αποκατάσταση» ξεπερνούν το 2% του ΑΕΠ, δηλαδή ποσό περίπου 860 δισ. δρχ.! Η δαπάνη αυτή απλώς αποζημιώνει τους «πολίτες-θύματα» του επαγγελματικού κινδύνου και δεν περιλαμβάνει το νοσηλευτικό κόστος. Οπως επισημαίνει ο PhD οικονομολόγος κ. Χρήστος Ιωάννου, γενικός διευθυντής του Ελληνικού Ινστιτούτου Υγιεινής και Ασφαλείας Εργασίας, «το Εθνικό Σύστημα Υγείας και το ΙΚΑ δεν παρέχουν υπηρεσίες πρόληψης που θα οδηγούσαν σε περιορισμό των δαπανών αυτών».


Ειδικότερα όσον αφορά τις δαπάνες για συντάξεις αναπηρίας το ασφαλιστικό σύστημα χορηγεί πρόωρες συντάξεις λόγω εργατικού ατυχήματος και επαγγελματικής ασθένειας. «Το 95% των πρόωρων συντάξεων που χορηγεί το ασφαλιστικό σύστημα εκτιμούμε ότι συνδέεται με επαγγελματικές ασθένειες ­ αν βεβαίως αφαιρεθεί από τη χορήγηση η συμβολή παραγόντων όπως οι πελατειακές σχέσεις και η διαφθορά ­, παρά το ότι αποδίδονται σε “κοινή νόσο”» διευκρινίζει ο κ. Ιωάννου.


Αξίζει να σημειώσουμε ότι οι πρόωρες συντάξεις του ΙΚΑ ήταν 6.636 το 1993, 7.400 το 1994, 6.654 το 1995, 5.820 το 1997 και 5.135 το 1998. Το ποσοστό των αναπηρικών συντάξεων επί του συνόλου των νέων πρόωρων συντάξεων ήταν 14,71% και 15,14% το 1993 και το 1994 αντιστοίχως ενώ μειώθηκε σε 12,09% και σε 11,46% το 1997 και το 1998 αντιστοίχως, ενώ οι συντάξεις αναπηρίας επί του συνόλου των συντάξεων είναι το 18% (έτος 1998).


Οι συνθήκες εργασίας περιγράφονται από δύο στατιστικούς δείκτες ­ εργατικά ατυχήματα και επαγγελματικές ασθένειες ­ που στη χώρα μας είναι ανεπαρκείς. Με βάση όμως τις χώρες που έχουν πλήρες σύστημα καταγραφής (σκανδιναβικές χώρες), η σχέση ανάμεσα στο κόστος των εργατικών ατυχημάτων και σε αυτό των επαγγελματικών ασθενειών είναι τουλάχιστον 1 προς 7! Αν σκεφθεί κανείς ότι στην Ελλάδα τα εργατικά ατυχήματα κοστίζουν (σύμφωνα με στοιχεία του ΙΚΑ) 80 δισ. δρχ. ετησίως, τότε το κόστος της επαγγελματικής νόσου (είτε από πρόωρη συνταξιοδότηση είτε από επιβάρυνση του νοσηλευτικού συστήματος) είναι τουλάχιστον επτά φορές μεγαλύτερο!


Σύμφωνα με σχετική μελέτη του κ. Ιωάννου υπό τον τίτλο «Συνέργεια υποσυστημάτων κοινωνικής πολιτικής: Το παράδειγμα των συνθηκών εργασίας» που παρουσιάστηκε στο επιστημονικό συνέδριο της Εταιρείας Κοινωνικής Πολιτικής (Κομοτηνή, 10-13 Μαΐου 2001), «παρά τις αλλεπάλληλες μεταρρυθμίσεις του Εθνικού Συστήματος Υγείας (και του ΙΚΑ), άφησαν εκτός συστήματος υγείας την ιατρική της εργασίας, αφήνοντας έτσι εκτός και την επαγγελματική υγεία και την πρωτοβάθμια πρόληψη για την υγεία στους χώρους εργασίας».


Το σύστημα υγείας στα δύο επί μέρους τμήματά του, στο ΕΣΥ και στο ΙΚΑ, απασχολεί σήμερα δύο γιατρούς εργασίας: έναν το ΕΣΥ στο Θριάσιο Νοσοκομείο και έναν στο Κέντρο Διάγνωσης και Ιατρικής της Εργασίας. Με δυο λόγια, η ιατρική της εργασίας και των γιατρών εργασίας παραμένει ένα μεγάλο κενό του συστήματος 16 χρόνια μετά την ψήφιση του Ν. 1568/85 «Περί υγιεινής και ασφαλείας των εργαζομένων».


Τι κάνουν στη Γερμανία


Στο γερμανικό σύστημα η πρόληψη και η αποζημίωση λειτουργούν με μέση εργοδοτική εισφορά που ξεκίνησε από 1,51% το 1960 και μειώθηκε σε 1,33% το 1999 (με αυξομείωση του ασφαλίστρου των επιχειρήσεων, ανάλογα με το αν έχουν ή όχι ατυχήματα και καταγραφές επαγγελματικών ασθενειών). Αντιθέτως, στη χώρα μας επί σειρά δεκαετιών από το 1961 καταβάλλεται εισφορά επαγγελματικού κινδύνου σε ποσοστό 1% η οποία δεν χρηματοδοτεί καμία δραστηριότητα πρόληψης επαγγελματικού κινδύνου! Σύμφωνα με την τρίτη ευρωπαϊκή έρευνα για τις συνθήκες εργασίας στα κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ενωσης (έτος 2000), το 48% των εργαζομένων στην Ελλάδα θεωρεί ότι η υγεία και η ασφάλειά τους κινδυνεύουν από τις συνθήκες εργασίας ­ ποσοστό πολύ υψηλότερο από τον μέσο όρο των ευρωπαϊκών χωρών που είναι 27%!