Ο παλμός του τοπίου

Υπάρχουν καλλιτέχνες που ζωγραφίζουν για να τους δεις και άλλοι που ζωγραφίζουν για να σε συναντήσουν. Ο Μίλτος Γκολέμας ανήκει στη δεύτερη κατηγορία. Τα έργα του δεν ζητούν εντυπωσιασμό ούτε επιβεβαίωση: είναι ήσυχα, σχεδόν σιωπηλά, σαν να λειτουργούν σε χαμηλή ένταση. Σε καλούν να πλησιάσεις, να επιβραδύνεις, να παρατηρήσεις μια άλλη διάσταση των πραγμάτων, όχι αυτή που φαίνεται με την πρώτη ματιά, αλλά εκείνη που αποκαλύπτεται μόνο όταν σταθείς κοντά τους.

Η νέα ατομική του έκθεση στην γκαλερί Ζουμπουλάκη, η έκτη σε μια συνεργασία που συμπληρώνει είκοσι χρόνια, συγκεντρώνει περί τα 15 έργα, λάδια σε καμβά, που κινούνται σε αυτή τη λεπτή περιοχή μεταξύ εικόνας και εσωτερικής κατάστασης. Εχει τον τίτλο «Οροπέδιο» και απεικονίζει ακριβώς αυτό, την έκταση γης δηλαδή που απλώνεται μπροστά από τον τόπο καταγωγής του στον νομό Φθιώτιδας.

Παιχνίδι ισορροπίας

Επί της ουσίας, πρόκειται για ένα παιχνίδι ισορροπίας μέσα στους πίνακες όπου η ευθεία γραμμή του ορίζοντα τοποθετείται ψηλά και, κάτω από τα βουνά, ξεδιπλώνεται το οροπέδιο. «Η γραμμή του ορίζοντα λειτουργεί ως άξονας που συγκρατεί ολόκληρο το έργο: επάνω κυριαρχεί η γαλήνη, ενώ κάτω αναπτύσσεται η ένταση, η ένταση της ίδιας της γης. Η βασική ανάγκη ήταν να αποδοθεί ο παλμός του τοπίου. Γι’ αυτό και τα περισσότερα έργα απέκτησαν μεγάλες διαστάσεις, γιατί ένα τέτοιο αποτέλεσμα δεν μπορεί να αναπτυχθεί σε περιορισμένη επιφάνεια. Μέσα σε αυτή τη διαδικασία, σε αυτή την κλίμακα και τη σωματική εμπλοκή που απαιτεί, βρίσκεται και η μεγαλύτερη “απόλαυση”» όπως θα εξηγήσει στο «Βήμα».

Η προηγούμενη έκθεσή του στην γκαλερί Ζουμπουλάκη είχε επικεντρωθεί σε τοπιογραφίες όπου κυριαρχούσαν λιβάδια με ηλιοτρόπια («Ηλιοτρόπια», 2022), έργα που δημιουργήθηκαν κατά την περίοδο της καραντίνας και του προσέφεραν μια διέξοδο διαφυγής από τον εγκλεισμό, τον φυσικό και τον ψυχικό. «Το τοπίο με γοητεύει βαθιά. Είναι, στην ουσία, ένα ταξίδι που ξεκινά από τον λευκό καμβά, μια διαδρομή που μου επιτρέπει να παίξω, να αφεθώ στη δημιουργία και να μπω σε μια απολύτως προσωπική αναμέτρηση με το θέμα μου. Το οποίο θέμα μου λειτουργεί μόνο ως αφετηρία, ως αφορμή, και στη συνέχεια μετουσιώνεται σε κάτι άλλο, σε μια προσωπική γλώσσα χρωμάτων, συναισθημάτων και μορφών, που αντανακλά όχι πια την απλή εικόνα του τοπίου αλλά την εσωτερική μου αντίληψη και διάθεση».

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ: ΛΕΩΝΙΔΑΣ ΔΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ/ Ο πιο κοντινός δρόμος στο σπίτι, 2025, λάδι σε καμβά, 99 x 126 εκ.

Η βασική διαφοροποίηση ανάμεσα στις δύο εκθέσεις (πέρα από την κοινή εστίαση σε «βοτανολογικά» θέματα) βρίσκεται στην εξέλιξη της τεχνικής του Γκολέμα. Τα έργα πλέον συγκροτούνται από αμέτρητες, μικρές χρωματικές γραμμές, «σαν λεπτές στίξεις, σαν κλωστές», που ενώνονται και γεννούν την εικόνα. Είναι η τεχνική που αναζητούσε για χρόνια, το μέσο για να μεταφέρει στον καμβά όσα κρύβει μέσα του. Η σπάτουλα αντικαθιστά το πινέλο και προσθέτει μια νέα διάσταση στην ανάγνωση των έργων, μια αίσθηση κίνησης και υφής που ζωντανεύει το χρώμα. «Δεν ξέρω πού θα με οδηγήσει αυτή η τεχνική», παραδέχεται, «αλλά νιώθω ότι ανακάλυψα κάτι που θα με ταξιδέψει σε νέους δρόμους». Το όχημα αυτής της πορείας είναι η προσωπική του γραφή, μια γλώσσα που «δεν είναι άναρθρη αλλά συναισθηματική», όπου κάθε στίξη, κάθε κίνηση χρώματος αντανακλά όχι μόνο το τοπίο, αλλά και το εσωτερικό του τοπίο: τη διάθεση, τη σκέψη, την ψυχή του.

Εκθεση-αυτοπροσωπογραφία

Χάρη σε αυτό το δημιουργικό ορόσημο ο Μίλτος Γκολέμας θεωρεί ότι αυτή είναι η πιο προσωπική του έκθεση που σηματοδοτεί την ωρίμασή του ως ζωγράφου, αν και με τη σεμνότητα που τον χαρακτηρίζει θα διστάσει να χρησιμοποιήσει εκφράσεις υπερθετικού βαθμού και βεβαιότητας. Αυτό που δεν έχει κανέναν ενδοιασμό να δηλώσει είναι ότι τα έργα λειτουργούν σαν αυτοπροσωπογραφία. «Ετσι τα αισθάνομαι, ή ίσως έτσι αισθάνομαι τον εαυτό μου μέσα σε αυτά. Το τοπίο είναι απλώς η αφορμή, γιατί η ζωγραφική είναι βαθιά προσωπική διαδικασία, είναι μια μοναχική πορεία μέχρι να φανερωθεί το αποτέλεσμα. Κάποιες φορές αυτή η πορεία είναι φορτισμένη με οδύνη, άλλες φορές κυλά πιο ελεύθερα και άνετα».

Ανέκαθεν, ο Γκολέμης υπογράμμιζε πως δεν ζωγραφίζει για εντυπωσιασμό και πως τον ενδιαφέρουν τα «ήσυχα έργα». Δεν πρόκειται για μετριοφροσύνη, αλλά για συνειδητή στάση. Η ζωγραφική του δεν φιλοδοξεί να εξηγήσει, ούτε να αφηγηθεί, υπάρχει ως η έκφραση μιας βαθύτερης ανάγκης.

Οπως σημειώνει πολύ εύστοχα ο ιστορικός τέχνης και επιμελητής Χριστόφορος Μαρίνος: «Κοιτώντας πιο προσεκτικά τα τοπία του Γκολέμα, αρχίζεις να αναγνωρίζεις τις ομοιότητες με μια μουσική σύνθεση, είτε αυτή είναι μια συμφωνία δωματίου, ένα συμφωνικό ποίημα, είτε ένα κομμάτι των Pink Floyd. Αναγνωρίζεις το πάθος, την τραγικότητα, τις συναισθηματικές εξάρσεις, την εσωτερική ηρεμία, τη γαλήνη, την ισορροπία και την κρυμμένη αρμονία. Νιώθεις την αγωνία του ζωγράφου και τον πηγαίο ενθουσιασμό του. Μπροστά σε αυτά τα τοπία κάθεσαι και διαλογίζεσαι. Είναι έργα-υπάρξεις που επιβάλλουν την παρουσία τους στον χώρο, έργα θελκτικά με τα οποία θα ήθελε κανείς να ζει».

INFO:

«Οροπέδιο». Στην γκαλερί Ζουμπουλάκη, πλατεία

Κολωνακίου 20, από τις 22 Ιανουαρίου έως τις 22 Φεβρουαρίου.