Αν η χθεσινή μέρα της Διάσκεψης Ασφαλείας του Μονάχου έδωσε απλά τον τόνο σχετικά με την κατεύθυνση που θα πάρουν οι αποφάσεις και οι κινήσεις της Ευρώπης σε μια διεθνή τάξη «υπό διάλυση», η σημερινή μέρα καταδεικνύει ότι ένα νέο δόγμα σχετικά με την αποτροπή, την πολιτική της ισχύος και τη θέση της, αλλά και τις ευθύνες της ΕΕ, στην εποχή του δίκαιου του ισχυρού, έχει αρχίσει να παίρνει σάρκα και οστά.
Δείτε εδώ πώς εξελίχθηκε λεπτό προς λεπτό η δεύτερη μέρα στη Διάσκεψη
Στο επίκεντρο των σημερινών συζητήσεων βρέθηκαν η ανάγκη ευρωπαϊκής ανάληψης μεγαλύτερης ευθύνης, η στήριξη της Ουκρανίας σε ένα περιβάλλον διαπραγματεύσεων, που παραμένει θολό, αλλά και οι ρωγμές που μπορεί να προκαλέσει στην βορειοατλαντική Συμμαχία οποιαδήποτε ένταση μεταξύ συμμάχων, όπως για παράδειγμα στο ζήτημα της Γροιλανδίας.
ΗΠΑ και Κίνα χαράσσουν γραμμές σε έναν κόσμο χωρίς βεβαιότητες
Η μέρα ξεκίνησε με τη «μεγάλη εικόνα» των διεθνών συσχετισμών, μέσα από τις πολυαναμενόμενες παρεμβάσεις των υπουργών Εξωτερικών των ΗΠΑ και της Κίνας, Μάρκο Ρούμπιο και Ουάνγκ Γι. Ο Ρούμπιο αναφέρθηκε στην παγκόσμια – βασισμένη στον ΟΗΕ- τάξη, μόνο και μόνο για να πει πως «ο ΟΗΕ θα μπορούσε να κάνει ακόμα πολλά καλά πράγματα στον κόσμο». Σύμφωνα με τον ίδιο, «δεν έχουν λύσεις για τα πιο επείγοντα προβλήματα. Ούτε για το Ιράν, ούτε για τον πόλεμο στη Γάζα, ούτε για τη Βενεζουέλα, την οποία οι ΗΠΑ απελευθέρωσαν από έναν δικτάτορα ναρκωτικών. Δε ζούμε σε έναν τέλειο κόσμο. Και δεν πρέπει να επιτρέψουμε πλέον σε όσους απειλούν τον τρόπο ζωής μας, να κρύβονται πίσω από τις αφηρημένες διατάξεις του διεθνούς δικαίου». Όπως υποστήριξε ο αμερικανός υπουργός Εξωτερικών, «αυτό θέλουν να κάνουν οι ΗΠΑ, γι’ αυτό σας ζητάμε βοήθεια. Οι ΗΠΑ δε θέλουν συμμάχους που να διατηρούν το status quo, που να διαχειρίζονται μόνο την παρακμή. Δε θέλουμε αδύναμους, αλλά ισχυρούς, περήφανους συμμάχους. Συμμάχους που να υπερασπίζονται την κληρονομιά μας. Θέλουμε μια συμμαχία που να προχωρά με θάρρος στο μέλλον. Θέλουμε να γεμίσουμε με νέα ζωή την παλιά φιλία».
Αντίστοιχα, η ομιλία Ουάνγκ ήταν εξαιρετικά ισορροπημένη, με προφανή στόχευση να παρουσιάσει την κινεζική πλευρά ως πυλώνα σταθερότητας στη διεθνή πολιτική σκηνή. Σύμφωνα με όσα ανέφερε ο Ουάνγκ Γι, το Πεκίνο, όσον αφορά στις σχέσεις Κίνας–ΗΠΑ, επιθυμεί να καθοδηγείται από τις αρχές του «αμοιβαίου σεβασμού, της ειρηνικής συνύπαρξης και της πρόθυμης συνεργασίας». Όπως σημείωσε, «το αν μπορούμε τελικά να πετύχουμε αυτόν τον στόχο, εξαρτάται από τις ΗΠΑ», αλλά, όπως ανέφερε, υπάρχει θετική εκτίμηση, γιατί ο Τραμπ «έχει δείξει σεβασμό» προς τον Σι και την Κίνα σε πρόσφατα σχόλιά του. Σύμφωνα με τον ίδιο, υπάρχουν «ορισμένοι άνθρωποι» που προσπαθούν να περιορίσουν την Κίνα και να «τη δυσφημίσουν», όμως, όπως τόνισε, ελπίζει σε ένα καλύτερο αποτέλεσμα. Για τον Ουάνγκ Γι, δύο είναι τα σενάρια για τις σινοαμερικανικές σχέσεις: «Το πρώτο αφορά μια «λογικά» ευθυγραμμισμένη συνεργασία, με τις δύο χώρες να επεκτείνουν τα συμφέροντά τους, κάτι που θα ήταν «το καλύτερο αποτέλεσμα και για τις δύο χώρες και για τον κόσμο». Το δεύτερο αφορά σε μια επιθετική «αποσύνδεση από την Κίνα», με «καθαρά συναισθηματικό, παρορμητικό τρόπο»». Η Ταϊβάν, όπως επεσήμανε, παραμένει ένα ζήτημα αγκάθι. Όσον αφορά στις σχέσεις με την ΕΕ, υποστήριξε ότι Πεκίνο και Βρυξέλλες «είναι εταίροι και όχι συστημικοί αντίπαλοι ή στρατηγικοί ανταγωνιστές». Όπως τόνισε, είναι μια «πολύ αρνητική σκέψη» να θεωρείται η Κίνα αντίπαλος της ΕΕ και θα ήταν «τοξικό» να ενισχυθεί περαιτέρω αυτή η αφήγηση.
Στάρμερ – φον ντερ Λάιεν: Αυτονομία χωρίς ρήξη με την Ουάσιγκτον
Την γενικότερη εικόνα περί συγκεκριμένης πλέον κατεύθυνσης στην ευρωπαϊκή πολιτική ασφαλείας και στην ανάληψη περισσότερων ευθυνών, που θα οδηγήσει σε μια ισχυροποίηση της θέσης της στο διεθνές στερέωμα, ενίσχυσαν οι τοποθετήσεις του βρετανού πρωθυπουργού Κίρ Στάρμερ και της προέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν.
Σύμφωνα με τον Στάρμερ, «η «σκληρή ισχύς» είναι το νόμισμα της εποχής και η Ευρώπη πρέπει να μπορεί να αποτρέψει επιθετικότητα — και αν χρειαστεί να είναι έτοιμη να πολεμήσει για ανθρώπους, αξίες και τρόπο ζωής». Η παρέμβασή του είχε και πρακτική διάσταση, αφού ανακοίνωσε την ανάπτυξη της βρετανικής ομάδας κρούσης αεροπλανοφόρου στον Βόρειο Ατλαντικό και την Αρκτική, μαζί με συμμάχους, σε μια επίδειξη δέσμευσης στην ευρωατλαντική ασφάλεια. Παράλληλα, επανέφερε το βάρος της συλλογικής άμυνας και την κεντρικότητα της αλληλεγγύης στη Συμμαχία.
Από την πλευρά της, η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν υποστήριξε πως η Ευρώπη «θα πρέπει να γίνει πιο ανεξάρτητη σε κάθε διάσταση που επηρεάζει την ασφάλεια και την ευημερία μας, την άμυνα και την ενέργεια, την οικονομία και το εμπόριο, τις πρώτες ύλες και την ψηφιακή τεχνολογία» και ξεκαθάρισε ότι μια ανεξάρτητη Ευρώπη δε σημαίνει αποδυνάμωση των σχέσεων με τις ΗΠΑ. Θέλοντας να στείλει το δικό της μήνυμα προς τον Μάρκο Ρούμπιο, ανέφερε πως «μια ανεξάρτητη Ευρώπη είναι μια ισχυρή Ευρώπη και μια ισχυρή Ευρώπη κάνει ισχυρότερη τη διατλαντική συμμαχία».
Ζελένσκι: «Η Ευρώπη λείπει από το τραπέζι της ειρήνης»
Στο επίκεντρο της δεύτερης μέρας βρέθηκε φυσικά και η Ουκρανία, καθώς ο πρόεδρος της χώρας Βολοντίμιρ Ζελένσκι συμμετείχε σε σχετικό πάνελ. Ο Ζελένσκι περιέγραψε την καθημερινότητα ενός πολέμου που εξελίσσεται πιο γρήγορα από την πολιτική και προσπάθησε να βάλει όρους στο πώς νοείται η «ειρήνη» αυτή τη στιγμή. Δήλωσε ότι η Ουκρανία είναι έτοιμη να προχωρήσει σε εκλογές, αλλά μόνο αν υπάρξει εκεχειρία δύο μηνών, γιατί η διεξαγωγή εκλογών, υπό βομβαρδισμό, είναι πρακτικά αδύνατη. Για τις συνομιλίες στη Γενεύη, είπε ότι ελπίζει να είναι ουσιαστικές, αλλά προειδοποίησε ότι συχνά οι πλευρές μοιάζουν να μιλούν για διαφορετικά πράγματα. Σε ένα σημείο-κλειδί, τόνισε ότι η Ευρώπη «πρακτικά δεν είναι παρούσα» στο τραπέζι, κάτι που χαρακτήρισε μεγάλο λάθος. Και επανέλαβε ότι δεν πρέπει να δοθεί στη Ρωσία καμία ελπίδα πως μπορεί να «τη γλιτώσει» για το έγκλημα της εισβολής, επιμένοντας ότι όσο πιο ισχυρή είναι η στάση της Δύσης, τόσο πιο ρεαλιστική γίνεται η ειρήνη.
Ρούτε: Οι Ευρωπαίοι αναλαμβάνουν μεγαλύτερο βάρος στο ΝΑΤΟ
Στο ίδιο πάνελ, ο γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ Μαρκ Ρούτε υποστήριξε ότι είναι ψευδές ότι οι Ρώσοι κερδίζουν τον πόλεμο, ότι οι προελάσεις τους είναι μικρές και ότι οι σύμμαχοι πρέπει να διασφαλίσουν πως η Ουκρανία θα έχει όλα όσα χρειάζεται για να υπερασπιστεί, όχι μόνο το μέτωπο, αλλά και πόλεις και αμάχους. Σε άλλη τοποθέτησή του, απέρριψε ευθέως το αφήγημα περί «ιστορικών λόγων» για την εισβολή, υποστηρίζοντας ότι δεν υπήρχε απολύτως καμία δικαιολογία, ούτε για την Κριμαία το 2014, ούτε για την πλήρους κλίμακας επίθεση του 2022. Παράλληλα, μίλησε για σημαντική μετατόπιση νοοτροπίας μέσα στο ΝΑΤΟ, με τους Ευρωπαίους να αναλαμβάνουν περισσότερο ηγετικό ρόλο και μεγαλύτερη ευθύνη για τη δική τους άμυνα.
Γροιλανδία – Αρκτική: Νέες εστίες έντασης στο εσωτερικό της Συμμαχίας
Στο μενού βρέθηκε και η Γροιλανδία, μάλιστα σε πάνελ για τη διατλαντική ασφάλεια. Η δανή πρωθυπουργός ρωτήθηκε ευθέως πόσο πιθανό είναι να χρειαστεί να υπερασπιστεί τη Γροιλανδία από τις ΗΠΑ. Αρχικά, επιχείρησε να «ζεστάνει» την ατμόσφαιρα με χιούμορ, όμως αμέσως μετά μίλησε χωρίς περιστροφές υποστηρίζοντας πως «αν ένα κράτος του ΝΑΤΟ επιτεθεί σε άλλο κράτος του ΝΑΤΟ, τότε η Συμμαχία τελειώνει — ”game over”». Σύμφωνα με την ίδια, το ενδιαφέρον του Ντόναλντ Τραμπ για τον έλεγχο της Γροιλανδίας, δυστυχώς, παραμένει ζωντανό και ο ίδιος είναι απολύτως σοβαρός ως προς αυτό. Τόνισε ότι δεν μπορεί να μπει «τιμή» στην κυριαρχία, υπενθυμίζοντας ότι οι Γροιλανδοί δε θέλουν να γίνουν Αμερικανοί.
Στο ίδιο πάνελ, ο πρόεδρος της Φινλανδίας μετέφερε το βάρος της συζήτησης προς την Αρκτική, ως νέα προτεραιότητα ασφάλειας. Μίλησε για μεγάλη άσκηση, με 25.000 στρατιώτες του ΝΑΤΟ — μεταξύ τους 5.000 Αμερικανούς — στη βόρεια Νορβηγία και τη βόρεια Φινλανδία, διευκρινίζοντας ότι δεν πρόκειται για επίδειξη δύναμης, αλλά για προετοιμασία σεναρίων. Εκτίμησε ότι η Ρωσία δύσκολα θα δοκιμάσει την αποφασιστικότητα του Άρθρου 5, ακριβώς επειδή αυτή είναι η λειτουργία της αποτροπής και υπογράμμισε ότι η Φινλανδία διαθέτει από τους μεγαλύτερους στρατούς στην ανατολική πτέρυγα.
Άμυνα, αλλά με όρους: Οι ευρωπαϊκές διαφωνίες για δαπάνες και πυρηνικά
Ο ισπανός πρωθυπουργός, από την πλευρά του, αναγνώρισε ότι παρότι η Ισπανία είναι «μακριά από τη Ρωσία», ο Πούτιν αποτελεί πραγματική απειλή, άρα οι Ευρωπαίοι πρέπει να ενισχύσουν τις αμυντικές τους δυνατότητες. Ωστόσο, διαφοροποιήθηκε καθαρά από τις ιδέες πυρηνικού επανεξοπλισμού, προειδοποιώντας ότι, ένα σύστημα που απαιτεί μηδενικά λάθη, για να αποφευχθεί η ολοκληρωτική καταστροφή, δεν είναι εγγύηση, αλλά τζόγος. Κι ενώ μίλησε για την ανάγκη ενίσχυσης της αποτροπής, βρέθηκε γρήγορα αντιμέτωπος με το ερώτημα γιατί η Ισπανία δεν πιάνει τους στόχους δαπανών. Η απάντησή του κινήθηκε στη λογική ότι δεν μετρά μόνο το πόσα ξοδεύεις, αλλά και το πώς — ζητώντας μεγαλύτερη έμφαση σε μια «ασφάλεια 360 μοιρών» και λιγότερη εμμονή σε αγορές οπλικών συστημάτων.
G7: Σταθερή στήριξη στην Ουκρανία εν μέσω πολλαπλών κρίσεων
Στο παρασκήνιο, η διπλωματία συνέχισε να δουλεύει με δύο ταχύτητες: στήριξη της Ουκρανίας και διαχείριση πολλαπλών κρίσεων. Οι υπουργοί Εξωτερικών της G7, μαζί με την επικεφαλής της ευρωπαϊκής διπλωματίας, επαναβεβαίωσαν την ακλόνητη στήριξή τους στην Ουκρανία, δίνοντας ιδιαίτερη έμφαση στο πώς θα συνεχιστεί η υποστήριξη του ενεργειακού της τομέα, που βρίσκεται υπό άμεσες ρωσικές επιθέσεις.
Παράλληλα, συζητήθηκαν και άλλες μεγάλες εστίες έντασης, από τη Γάζα και το Ιράν, μέχρι τη Βενεζουέλα, τον Ινδο-Ειρηνικό, το Σουδάν και την Αϊτή.
Υπόθεση Ναβάλνι: Από δηλητήριο βατράχου ο θάνατός του
Μια άλλη σημαντική εξέλιξη επίσης, που αναμένεται να έχει αντίκτυπο στις επαφές με τη Μόσχα το προσεχές διάστημα, είναι η ανακοίνωση, στο περιθώριο της Διάσκεψης, του πορίσματος των ειδικών, σχετικά με την έρευνα για τα αίτια του θανάτου του ρώσου αντιφρονούντα Αλεξέι Ναβάλνι, σύμφωνα με το οποίο, ο αντίπαλος του Πούτιν δηλητηριάστηκε από τοξίνη, η οποία προέρχεται από ένα είδος βατράχου που ζει στον Ισημερινό. Η ανακοίνωση έγινε από πέντε υπουργούς Εξωτερικών, μαζί με την χήρα του Ναβάλνι, την Γιούλια Ναβάλναγια, η οποία και ζήτησε την καταδίκη του Βλάντιμιρ Πούτιν.
