Ολοι οι άνθρωποι της αλήθειας

Οταν ο σεναριογράφος και σκηνοθέτης Τομ Μακ Κάρθι και ο σεναριογράφος Τζος Σίνγκερ παρουσίασαν για πρώτη φορά την ταινία τους «Spotlight – Ολα στο φως» στη δημοσιογραφική ομάδα Spotlight, της οποίας την ιστορία η εν λόγω ταινία πραγματεύεται, ήλπιζαν σε μια άμεση και κατά προτίμηση θετική υποδοχή. Η υποψήφια για έξι Οσκαρ ταινία αναφέρεται στη δημοσιογραφική ομάδα Spotlight της εφημερίδας «Boston Globe», η οποία κέρδισε το Πούλιτζερ για την έρευνα που έκανε το 2001 βγάζοντας στο φως ένα τεραστίων διαστάσεων σκάνδαλο της Καθολικής Εκκλησίας σχετικό με την κακοποίηση παιδιών από πάστορες στη Βοστώνη και στην ευρύτερη περιοχή της. Αυτό όμως που οι Μακ Κάρθι και Σίνγκερ εισέπραξαν από το πρώτο και πιο κρίσιμο κοινό της ταινίας τους, την ίδια την ομάδα Spotlight, ήταν μια παγερή σιωπή.

«Ενιωσα ότι τους είχα χτυπήσει στο κεφάλι με ένα τηγάνι» είπε αργότερα ο Τομ Μακ Κάρθι. Τη σιωπή έσπασε ένα από τα μέλη του Spotlight, ο Ματ Κάρολ, ο άνθρωπος που έβαλε σε σειρά όλα τα δεδομένα για τους ιερείς και τα περιστατικά που συνέβησαν σε διάστημα 30 χρόνων σε σελίδες Excel και τα συνόψισε, ώστε να ειπωθεί η ιστορία με βάση αυτά που του έλεγαν τα νούμερα. Ο Κάρολ αποκάλεσε την ταινία «σπουδαία». Ακόμη και τότε όμως μια βουβαμάρα παρέμενε στην ατμόσφαιρα και κανείς από τους δημοσιογράφους δεν θέλησε να ακολουθήσει τον σκηνοθέτη και τον σεναριογράφο στο κοκτέιλ που θα ακολουθούσε. Η αντίδραση ήταν μεν θετική αλλά «ένιωθες ότι υπήρχε ακόμη μια διαδικασία μέσα τους» όπως το τοποθέτησε ο Μακ Κάρθι. Θα περνούσαν μερικές ημέρες ώσπου να αρχίσουν να έρχονται τα υποστηρικτικά email από την «Boston Globe».

Εχοντας δει την ταινία, η οποία πολύ πιθανόν να κάνει την έκπληξη και να κλέψει την παράσταση στα Οσκαρ που δίδονται το βράδυ της Κυριακής 28 Φεβρουαρίου στο Λος Αντζελες, υποψιάζεται κανείς τους λόγους για τους οποίους τα μέλη της ομάδας Spotlight ήταν αρχικώς συγκρατημένα απέναντί της.

Η Εκκλησία στο σκαμνί

Η υπόθεση που οι δημοσιογράφοι του Spotlight ανέλαβαν να ερευνήσουν ύστερα από εντολή του νεοφερμένου διευθυντή, του (Εβραίου) Μάρτι Μπάρον (Λιβ Σράιμπερ), είχε να κάνει με κακοποίηση παιδιών από εκπροσώπους της Καθολικής Εκκλησίας τους οποίους η ίδια η Αρχιεπισκοπή της Βοστώνης κάλυπτε. Οπως τελικά αποδείχτηκε, δεν ήταν λίγοι αυτοί οι ιερείς. Το Spotlight ανακάλυψε πάνω από 90(!) υποθέσεις κακοποίησης ανηλίκων.

Ηταν λοιπόν φυσικό όλη αυτή η κατάσταση να μην αφήσει ανεπηρέαστη την ομάδα. Για παράδειγμα, βλέπουμε στην ταινία ότι όταν ο δημοσιογράφος Ματ Κάρολ (Μπράιαν Ντ’ Αρσι Τζέιμς) αντιλήφθηκε ότι το σπίτι του γειτονεύει με το σπίτι ενός από τους πάστορες που κακοποιούσαν παιδιά, άρχισε να ανησυχεί για την ασφάλεια των δικών του παιδιών και έβαλε μια φωτογραφία του σπιτιού του ιερέα στο ψυγείο του ώστε να αποτρέψει τα παιδιά του να πηγαίνουν εκεί. Η δουλειά της Σάσα Πφάιφερ (Ρέιτσελ Μακ Ανταμς) ήταν να χτυπά τις πόρτες των σπιτιών ιερέων και θυμάτων προκειμένου να αποσπάσει μια δήλωση. Απέσπασε αρκετές αλλά η εμπειρία ήταν οδυνηρή. Για τον Μάικ Ρεζέντεζ (Μαρκ Ράφαλο) η υπόθεση πήρε μια εντελώς προσωπική χροιά γιατί ο δημοσιογράφος είχε από κοντά τον Μίτσελ Γκαραμπίντιαν (Στάνλεϊ Τούτσι), τον δικηγόρο ο οποίος είχε αναλάβει την εκπροσώπηση πολλών κακοποιημένων θυμάτων στο δικαστήριο. Η ταινία δείχνει τον Ρεζέντεζ να κλονίζεται ερχόμενος σε επαφή με τα θύματα. Παθιάστηκε τόσο πολύ με την υπόθεση που έφτασε στο σημείο να συγκρουστεί με τον επικεφαλής της ομάδας, τον έμπειρο και βέρο Βοστωνέζο Γουόλτερ Ρόμπινσον (Μάικλ Κίτον) επειδή ο τελευταίος καθυστερούσε την έκδοση του ρεπορτάζ. «Δεν είμαστε ακόμη έτοιμοι» λέει, παρότι έχουν περάσει μήνες ερευνών.

Το μεγαλείο της ταινίας «Spotlight» βέβαια είναι μια αντανάκλαση αυτής ακριβώς της στάσης του Γουόλτερ Ρόμπινσον. Η ταινία του Τομ Μακ Κάρθι μας θυμίζει τους κανόνες στους οποίους οφείλει να υπακούει η δημοσιογραφία ώστε να γίνεται σωστά. Απόλυτη διασταύρωση στοιχείων, εξονυχιστική έρευνα, κάλυψη και της παραμικρής ακόμη σκιάς, ισορροπία στις δηλώσεις των διαφορετικών πλευρών του ρεπορτάζ είναι μερικά από τα στοιχεία που διαμορφώνουν το ιδανικό αλλά και αποτελεσματικό ρεπορτάζ έρευνας. Και δεν είναι καθόλου τυχαίο που η ταινία γυρίστηκε σήμερα, σε μια εποχή κρίσης του Τύπου. Γιατί είναι σαν να λέει επίσης ότι η σωστή δημοσιογραφία εξακολουθεί να έχει ελπίδες.

Γι’ αυτό και βρίσκεις ότι το «Spotlight» έχει πολλά κοινά σημεία με το αριστούργημα του Αλαν Τζ. Πάκουλα «Ολοι οι άνθρωποι του προέδρου» (1976), το οποίο το θυμίζει, όχι μόνον επί της ουσίας αλλά και αισθητικά.

«Οταν κάναμε την έρευνα για την ταινία» είπε ο Τομ Μακ Κάρθι «κάποιος μου είπε ότι η σημερινή είναι η καλύτερη εποχή για διαφθορά οπουδήποτε στις Ηνωμένες Πολιτείες. Γιατί οι περισσότερες εφημερίδες έχουν εξαφανιστεί και μαζί τους οι περισσότεροι ερευνητές».

Στόχος: το σύστημα

Ενα από τα πιο παράξενα σημεία του «πολέμου» που ξέσπασε ανάμεσα στην εξουσία του Τύπου και την εξουσία του κλήρου της Βοστώνης είναι το πώς ακριβώς το όλο θέμα ξεκίνησε. Ο Μάρτι Μπάρον, νιόφερτος τότε διευθυντής της εφημερίδας «Boston Globe», είχε μόλις έρθει από το Μαϊάμι και δεν είχε ιδιαίτερες γνώσεις για τη δύναμη του εκκλησιαστικού καθεστώτος στη Βοστώνη, που είναι κάτι σαν το Βατικανό της Αμερικής. Αυτό δεν τον εμπόδισε όμως να κηρύξει τον πόλεμο κατά της Καθολικής Εκκλησίας όταν διάβασε σε ένα κομμάτι γνώμης για μια αντιπαράθεση ανάμεσα στην Καθολική Εκκλησία και έναν δικηγόρο που είχε πελάτες κακοποιημένα θύματα από ιερείς. Ο Μπάρον ζήτησε να δοθεί συνέχεια στο θέμα αλλά ο στόχος του ήταν πολύ πιο βαθύς. «Πηγαίνουμε να χτυπήσουμε το σύστημα» τον ακούμε να λέει στην ταινία. Γιατί εφόσον όλα αυτά τα χρόνια όλες οι κακοποιήσεις γίνονταν εν γνώσει της Αρχιεπισκοπής, τότε το θέμα πήγαινε πολύ πιο μακριά από μερικές μεμονωμένες περιπτώσεις. Εξάλλου αυτός ακριβώς ήταν ο λόγος που το ρεπορτάζ της «Boston Globe» προκάλεσε τόσο μεγάλη αίσθηση ανοίγοντας τον ασκό του Αιόλου για παρόμοιες έρευνες σε όλη την Αμερική. Η δημοσιογραφική ομάδα ξεκίνησε με την υπόθεση ενός ιερέα και, όταν τελικά κατέληξε να δημοσιεύσει τα αποτελέσματα, είχε εντοπίσει 90 ιερείς που είχαν κακοποιήσει παιδιά. Ως το 2002 δημοσίευσαν 600 άρθρα που αφορούσαν εκατοντάδες παιδιά, όχι μόνο στη Βοστώνη αλλά και σε ολόκληρη τη χώρα.

Συνολικά 249 ιερείς της Αρχιεπισκοπής της Βοστώνης κατηγορήθηκαν για σεξουαλική κακοποίηση ενώ σε όλη την Αμερική 6.427 ιερείς κατηγορήθηκαν για τη σεξουαλική κακοποίηση 17.259 θυμάτων.

πότε & πού:

Η ταινία «Spotlight: Ολα στο φως» προβάλλεται στις αίθουσες σε διανομή Feelgood Entertainment