Κούκλες με ανθρώπινη καρδιά

Ο κ. Μάικλ Στόουν είναι ένας σχετικά εύσωμος, ολίγον τι στρυφνός πενηνταπεντάρης, σύζυγος και πατέρας. Συγγραφέας του επιτυχημένου βιβλίου «How may I help you help them?» («Πώς μπορώ να σας βοηθήσω να τους βοηθήσετε;»), ο κ. Στόουν βρίσκεται στο Σινσινάτι για ένα επαγγελματικό συνέδριο εξυπηρέτησης πελατών. Μόνος μέσα στο ανιαρό δωμάτιο του άχρωμου ξενοδοχείου όπου θα πραγματοποιηθεί το συνέδριο ο κ. Στόουν συλλογίζεται τη ζωή του.

Δεν νιώθει και τόσο ικανοποιημένος από αυτήν. Θέλει, αν και δεν το ξέρει ακόμη, μια αλλαγή. Μήπως τελικά η λύση βρίσκεται στο πρόσωπο μιας νεαρής θαυμάστριάς του που παρακολουθεί το ίδιο συνέδριο και διαμένει μερικά δωμάτια πιο πέρα; Με δεδομένο ότι το target group των κινουμένων σχεδίων είναι τα παιδιά, δύσκολα φαντάζεσαι σε κινούμενο σχέδιο μια ιστορία σαν την παραπάνω. Γιατί ποιο παιδί θα ενδιαφερόταν στ’ αλήθεια για μια τόσο ενήλικη ιστορία τοποθετημένη εξ ολοκλήρου σε ένα ξενοδοχείο όπου λαμβάνει χώρα ένα συνέδριο; Και όμως η «Anomalisa», όπως είναι ο τίτλος της ταινίας στην οποία συμβαίνουν τα παραπάνω, είναι αυτό ακριβώς: ένα κινούμενο σχέδιο που γυρίστηκε με τη μέθοδο του stop motion απευθυνόμενο περισσότερο σε ενηλίκους και πολύ λιγότερο σε παιδιά.

Δεν της πάνε οι ζωντανοί ηθοποιοί

Δημιούργημα του ευφάνταστου και γνωστού για τις πρωτότυπες ιδέες του σκηνοθέτη και σεναριογράφου Τσάρλι Κάουφμαν («Η αιώνια λιακάδα ενός καθαρού μυαλού», «Στο μυαλό του Τζον Μάλκοβιτς», «Adaptation», «Η συνεκδοχή της Νέας Υόρκης»), η «Anomalisa», που ο Κάουφμαν συνυπογράφει με τον Ντιουκ Τζόνσον στη σκηνοθεσία, απέσπασε το Μεγάλο Βραβείο της Κριτικής Επιτροπής στο τελευταίο κινηματογραφικό Φεστιβάλ Βενετίας και σήμερα είναι υποψήφια για το Οσκαρ καλύτερης ταινίας κινουμένων σχεδίων.

Σαν παλιό θεατρικό ραδιοφώνου

Ενα από τα πρώτα πράγματα που θέλησα να ρωτήσω τον Τσάρλι Κάουφμαν όταν τον συνάντησα στη Βενετία για μια ημίωρη κουβέντα ήταν γιατί κινούμενο σχέδιο και όχι ταινία με ζωντανούς ηθοποιούς. Ως θέμα δείχνει να ταιριάζει περισσότερο. «Το ξέρω ότι είναι κάτι που λέω εκ των υστέρων, ενώ η ταινία έχει γυριστεί, πραγματικά όμως πιστεύω ότι η φόρμα του κινούμενου σχεδίου ήταν αυτή που τελικά ταίριαζε στην “Anomalisa”» είπε ο Κάουφμαν, ένας βραχύσωμος μουσάτος με μαύρα κατσαρά μαλλιά, γυαλιά και αγέλαστο πρόσωπο. «Πέρα από κάποια τεχνικά προβλήματα που δεν θα μπορούσαν να λυθούν με ζωντανούς ηθοποιούς, η ονειρική και συγχρόνως κλειστοφοβική ατμόσφαιρα που επικρατεί στην ιστορία δεν νομίζω να είχε επιτευχθεί τόσο καλά με ζωντανούς ηθοποιούς. Η ατμόσφαιρα οφείλει να υπηρετεί την ταινία. Αν ήταν να ξαναγύριζα την “Anomalisa”, έτσι θα τη γύριζα».

Οι ρίζες της κινηματογραφικής «Anomalisa» βρίσκονται στο ομότιτλο θεατρικό έργο που έγραψε ο Τσάρλι Κάουφμαν το 2005. Γραμμένο στο πρότυπο των παλιών θεατρικών έργων του ραδιοφώνου, το έργο, που ήταν παραγγελία του συνθέτη Κάρτερ Μπέργουελ, επρόκειτο να παρουσιαστεί επί σκηνής στη Νέα Υόρκη μαζί με μια καινούργια ιστορία των αδελφών Τζόελ και Ιθαν Κοέν. «Ηταν αυτό που λέμε sound play (ηχητικό θεατρικό), που σημαίνει ότι όλοι οι ηθοποιοί βρίσκονται στη σκηνή και διαβάζουν. Η όλη ιδέα ήταν να μη γίνεται τίποτε άλλο πάνω στη σκηνή εκτός από αυτό».

Μια κινηματογραφική «συνέχεια» αυτού του σόου άρχισε να συζητιέται όταν το έργο ανέβηκε στο Λος Αντζελες, όπου προξένησε το ενδιαφέρον του ελληνικής καταγωγής παραγωγού Ντίνο Σταματόπουλος, ιδρυτή της ανεξάρτητης εταιρείας κινουμένων σχεδίων Starburns Industries, ειδικότητα της οποίας είναι το stop motion και το παραδοσιακό δισδιάστατο animation.

Ο Κάουφμαν ήταν πολύ αρνητικός στην αρχή διότι η μεταφορά του έργου στον κινηματογράφο ήταν «ακριβώς το αντίθετο από αυτό που το έργο έπρεπε να είναι. Ο θεατής καλείται να φτιάξει με τη φαντασία του τα όσα συμβαίνουν, όχι να τα έχει έτοιμα στο πιάτο όπως συμβαίνει με μια ταινία» είπε ο Κάουφμαν. Ωστόσο άρχισε σιγά-σιγά να αλλάζει γνώμη όταν είδε ότι η κινηματογραφική «Anomalisa» αποκτούσε τον δικό της εαυτό, γινόταν κάτι ανεξάρτητο από το θεατρικό έργο. Σε αυτό συνέβαλε η συνεργασία του με τον κατά πολλά χρόνια νεότερό του Ντιουκ Τζόνσον τον οποίο γνώρισε στη Starburns Industries.

Η ομορφιά του χειροποίητου

Χρειάστηκε να περάσουν δύο χρόνια για την ολοκλήρωση των γυρισμάτων της «Anomalisa». «Οι κούκλες δεν κάνουν κάτι άλλο πέρα από αυτό που τους βάζεις να κάνουν» είπε ο Τσάρλι Κάουφμαν. Ούτως ή άλλως η διαδικασία στο stop motion κινούμενο σχέδιο είναι από μόνη της εξαιρετικά χρονοβόρα –αξίζει μάλιστα να σημειωθεί ότι η κινηματογραφική παραγωγή ανά ημέρα ήταν δύο δευτερόλεπτα φιλμικού χρόνου για κάθε animater. Καθετί στο κινούμενο σχέδιο είναι διαφορετικό συγκριτικά με ένα σετ με ζωντανούς ηθοποιούς. Ο χώρος γυρισμάτων είναι μικρά δωμάτια όπου ο καθένας έχει μια διαφορετική δουλειά να κάνει. Ενδιαφέρον έχει επίσης η επιλογή των συγκεκριμένων κουκλών, των οποίων οι μορφές, σύμφωνα με τον Ντιουκ Τζόνσον, έπρεπε να είναι «συγκεκριμένες αλλά ανώνυμες. Οι μορφές που βλέπουμε στην ταινία είναι βασισμένες σε πραγματικά πρόσωπα που πέρασαν από ένα “φιλτράρισμα”».

Το πιο εντυπωσιακό όμως στοιχείο της ταινίας είναι ότι δεν υπάρχει πάνω της ίχνος από κομπιούτερ animation. «Ο,τι βλέπουμε στην ταινία είναι φτιαγμένο με το χέρι» είπε ο Τζόνσον χωρίς να κρύβει την υπερηφάνειά του. «Θέλω ο κόσμος να το γνωρίζει αυτό, κοπιάσαμε πολύ για να τα καταφέρουμε. Τα σύννεφα είναι φτιαγμένα από βαμβάκι, η πόλη που βλέπουμε έξω από τα παράθυρα του ξενοδοχείου είναι φτιαγμένη σε όλες της τις λεπτομέρειες με το χέρι». Για παράδειγμα, το κάθε κτίριο που βλέπουμε έξω από το παράθυρο του ξενοδοχείου έχει τον δικό του φωτισμό.

Και γιατί όλη αυτή η άρνηση στο ψηφιακό; Ο Κάουφμαν έδωσε την απάντηση: «Γιατί αν αρχίζεις να γυαλίζεις αυτό που έχεις φτιάξει με το χέρι, κάποια στιγμή δεν θα φαίνεται ότι είναι φτιαγμένο με το χέρι».

πότε & πού:

Η ταινία «Anomalisa» προβάλλεται στις αίθουσες σε διανομή Odeon, την οποία ευχαριστούμε για αυτή τη συνέντευξη.