Οι Κοινότητες Μάθησης χαμένες στην μετάφραση…

Η έκθεση του ΟΟΣΑ του 2011 για την εκπαιδευτική πολιτική στην Ελλάδα, ανάμεσα σε πολλά εκπαιδευτικά

Οι Κοινότητες Μάθησης χαμένες στην μετάφραση… | tovima.gr

Η έκθεση του ΟΟΣΑ του 2011 για την εκπαιδευτική πολιτική στην Ελλάδα, ανάμεσα σε πολλά εκπαιδευτικά ζητήματα, διαπραγματεύεται εκτεταμένα και το θέμα της επιμόρφωσης και της επαγγελματικής εξέλιξης του εκπαιδευτικού. Γραμμένη μετά την έναρξη του «Μείζονος Προγράμματος Επιμόρφωσης», η έκθεση έχει σκοπό να κάνει τις αποτιμήσεις και τις προτάσεις της. Στη σελίδα τριάντα-δύο λοιπόν της έκθεσης, στο αγγλικό πρωτότυπο, υπάρχει μια λέξη η οποία μυστηριωδώς «χάνεται» στην αντίστοιχη σελίδα τριάντα-επτά της ελληνικής μετάφρασης. Είναι η λέξη «fails» δηλαδή: «αποτυγχάνει». Στο σημείο αυτό η έκθεση μας πληροφορεί ότι το «Μείζον Πρόγραμμα Επιμόρφωσης» αποτυγχάνει, γιατί απευθύνεται σε μεμονωμένα άτομα και όχι σε ομάδες σχολείων, ενώ είναι ερευνητικά αποδεδειγμένο ότι οι εκπαιδευτικοί μπορούν καλύτερα να προσαρμόζουν γνώσεις και δεξιότητες που απέκτησαν στην επιμόρφωση όταν υπάρχει ένα «δίκτυο υποστήριξης» όταν γυρίζουν στο σχολείο, όταν δηλαδή έχουν επιμορφωθεί οι περισσότεροι δάσκαλοι του σχολείου μαζί με τον διευθυντή και τον σχολικό σύμβουλο. Η έκθεση αιτιολογεί περαιτέρω την αποτυχία λέγοντας ότι αυτό το πρόγραμμα «μείζονος» επιμόρφωσης αποτυγχάνει να συνδεθεί και να υποστηρίξει άλλες πρωτοβουλίες όπως το Ολοήμερο Σχολείο ή τα προσφάτως συγχωνευμένα σχολεία, που βεβαίως έχριζαν επιπλέον στήριξης.

Αποτελεί άραγε αυτή η παράλειψη της λέξης «αποτυχία» μια συνηθισμένη και «αθώα» μεταφραστική «απώλεια» ή αποτελεί εσκεμμένη λογοκρισία που υποδηλώνει την άρνησή μας να κάνουμε την αυτοκριτική μας και να μάθουμε από τα λάθη μας; Αν αναλογιστούμε την πορεία των μεταρρυθμίσεων που ακολούθησαν, ειδικά στο χώρο της αξιολόγησης, θα βγάλουμε ο καθένας και η καθεμιά μας τα συμπεράσματά μας.

Θεωρητικά, ένας από τους βασικούς στόχους του «Μείζονος» ήταν η δημιουργία Κοινοτήτων Μάθησης, στόχος που στην πράξη υπονομεύθηκε από τον ίδιο τον τρόπο διεξαγωγής της επιμόρφωσης, αφού επιλέχθηκαν μεμονωμένα άτομα στα οποία μάλιστα δόθηκε η υπόσχεση να πάρουν μόρια και πιστοποιητικά παιδαγωγικής κατάρτισης τα οποία στη συνέχεια θα συνδεόταν με θέσεις ευθύνης. Τα ίδια δηλαδή τα κίνητρα που δόθηκαν πυροδοτούσαν τον ανταγωνισμό αντί για την κοινωνία της μάθησης!

Μια άλλη χαμένη ευκαιρία για δημιουργία Κοινοτήτων Μάθησης, αποτέλεσε η βεβιασμένη εφαρμογή της Αυτοαξιολόγησης στη σχολική μονάδα το 2013-14. Επειδή είχα την τιμή να δουλέψω με τον Ιωσήφ Σολομών στην πρώτη εφαρμογή του Προγράμματος της τότε Εσωτερικής Αξιολόγησης το 1997-1999, γνωρίζω από πρώτο χέρι πώς οι επιφυλάξεις και οι διαφωνίες των εκπαιδευτικών ξεπεράστηκαν στην πράξη ουσιαστικά κατά τη φάση της έρευνας στην σχολική μονάδα. Ήταν η στιγμή που οι εκπαιδευτικοί από παθητικοί «χρήστες» και «εκτελεστές» Αναλυτικών Προγραμμάτων έγιναν ηγέτες για τη μάθηση, αφού πήραν στα χέρια τους την σε βάθος έρευνα του παραγόμενου εκπαιδευτικού έργου στη σχολική μονάδα. Τους δόθηκε η ευκαιρία να ενεργοποιήσουν αυτό που ο Μαυρογιώργος αποκαλεί «στοχαστικές/κριτικές διαδικασίες» και να μετατραπούν σε «στοχαστικά υποκείμενα των πρακτικών επιλογών τους», να μπουν σε ένα δρόμο για την πολυπόθητη «επαγγελματική αυτογνωσία».

Ενώ όλα αυτά φάνηκαν στην πιλοτική εφαρμογή του Σολομών και κατόπιν σε ανάλογες μελέτες περίπτωσης του Ματθαίου και στη συνέχεια του Μπαγάκη, ήρθαμε να εφαρμόσουμε μια Αυτοαξιολόγηση παραλείποντας το πιο σημαντικό στάδιο: αυτό της Συστηματικής Διερεύνησης των Δεικτών από τους ίδιους τους εκπαιδευτικούς, ένα στάδιο που σύμφωνα και με τη διεθνή βιβλιογραφία, αποτελεί μια από τις προϋποθέσεις επιτυχίας μιας μεταρρύθμισης, αφού αποτελεί πολιτική έρευνας και παρακολούθησης, δηλαδή πολιτική εμβάθυνσης από την ίδια τη σχολική μονάδα.

Υπονομεύσαμε δηλαδή εμείς οι ίδιοι στην πράξη τον βασικό άξονα της μεταρρύθμισης, προχωρώντας κατευθείαν από την Έκθεσης Γενικής Εκτίμησης στα επόμενα στάδια, τα Σχέδια Δράσης και την Ετήσια Έκθεση τα οποία στις περισσότερες περιπτώσεις έγιναν επιφανειακά (αφού αγνοήσαμε τα πραγματικά δεδομένα της έρευνας ως μη υποχρεωτικά), τα σχολεία απάντησαν παγωμένα, υποβαθμίζοντας στις περισσότερες περιπτώσεις «καυτά» προβλήματα, όπως το κακό κλίμα συνεργασίας στη σχολική μονάδα και οι κάθε είδους ελλείψεις και αδυναμίες.

Τα παραπάνω παραδείγματα χαμένων ευκαιριών μας δείχνουν πόσο κοντά και πόσο μακριά βρισκόμαστε από μια ουσιαστική μεταρρύθμιση. Δεν χρειάζεται παρά μια πολιτική ειλικρίνειας, με άξονα αυτό που ο Μαυρογιώργος πολύ πετυχημένα ονομάζει «μεταβολή της συνειδητότητας, διαφοροποίηση του τρόπου αυτογνωσίας» του εκπαιδευτικού. Τα συστημικά προβλήματα δεν λύνονται με ατομικιστικές στρατηγικές, όπως η επιμόρφωση μεμονωμένων ατόμων ή η επιλογή χαρισματικών ηγετών. Θέλουν συστημικές λύσεις, δηλαδή αξιοποίηση και ανάδειξη αυτού που οι Hargreaves και Fullan ονομάζουν «επαγγελματικό κεφάλαιο» του σχολείου. Αυτό δεν είναι άλλο από το ανθρώπινο κεφάλαιο, δηλαδή τους εκπαιδευτικούς με τις σπουδές τους και τα ταλέντα τους, σε συνδυασμό με το κοινωνικό κεφάλαιο, δηλαδή την ποιότητα των σχέσεων των εκπαιδευτικών μιας σχολικής μονάδας, μαζί με το κεφάλαιο λήψης αποφάσεων, δηλαδή την εμπειρία και την πρακτική της σχολικής μονάδας στη λήψη αποφάσεων.

Η Εσωτερική Αξιολόγηση του Σολομών ενεργοποιούσε όλες αυτές τις πτυχές της ατομικής και συλλογικής «εκπαιδευτικής βιογραφίας» κάθε εκπαιδευτικού, αλλά η βιαστική εφαρμογή της Αυτοαξιολόγησης τις παραμέρισε. Οι λόγοι ήταν πολλοί και είχαν να κάνουν με δομικά προβλήματα του συστήματος όπως η έλλειψη θεσμικού χρόνου για τις διαδικασίες αυτές, ή η ελλειπής προετοιμασία των σχολικών συμβούλων που θα στήριζαν τις στοχαστικές/κριτικές διαδικασίες. Το θέμα είναι ότι οι Κοινότητες Μάθησης παραμένουν στα χαρτιά, στις μελέτες, στις εκθέσεις και στα κάθε είδους «παραδοτέα», ενώ ο κριτικός αναστοχασμός «χάνεται στη μετάφραση».

Η κυρία Ειρήνη Λουλακάκη-Μουρ είναι PhD Παν/μιο του Λονδίνο, Σχολική Σύμβουλος 5ης Περιφέρειας Ν. Δωδεκανήσου

Ακολουθήστε στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις
Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, από
Γνώμες
ΒΗΜΑτοδότης
Σίβυλλα
Helios Kiosk