Οταν ο Μίκης λέει ιστορίες

Από τη Μαριλένα Αστραπέλλου

Στον Μίκη Θεοδωράκη αρέσει να αφηγείται ιστορίες. Και στα 87 χρόνια της πλούσιας ζωής του έχει ζήσει και κάμποσες για να διηγηθεί. Αφορμή για να ανατρέξει σε κομβικά σημεία του παρελθόντος είναι η παρουσίαση του θρυλικού «Κάντο Χενεράλ». Ακρογωνιαίος λίθος στο συνθετικό έργο του, θα ερμηνευτεί στο Ηρώδειο στις 17 Ιουλίου στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Αθηνών σε παραγωγή του Μεγάρου Μουσικής.

Ο Θεοδωράκης μελοποίησε τα ποιήματα του Πάμπλο Νερούδα, «ποιήματα λαϊκότατα, τα οποία ήταν κατανοητά από τον τελευταίο αγρότη της πατρίδας του, της Χιλής» το 1972, όταν ζούσε αυτοεξόριστος στο Παρίσι. «Τον Νερούντα τον είχα πρωτογνωρίσει το ’64, όταν εκείνος βρισκόταν στο Παρίσι διωκόμενος» διηγείται ο Θεοδωράκης. «Τον ξαναείδα το ’70. Αυτή τη φορά οι ρόλοι είχαν αντιστραφεί. Εγώ ήμουν ο διωκόμενος και αυτός ήταν ο πρέσβης της Χιλής στη Γαλλία». Το πρώτο ποίημα που μελοποίησε ήταν το «Amor América», «το αγαπημένο της Μαρίας Φαραντούρη». Ο ίδιος ο Θεοδωράκης το χαρακτηρίζει ως ένα έργο «όαση». «Οδηγήθηκα στη μουσική από την ποίηση και συνέθεσα ένα έργο χαρούμενο. Ενα έργο που το χαίρονται όλοι. Οι τραγουδιστές, οι χορωδίες, ο συνθέτης, ο ποιητής». Οι τραγουδιστές ήταν ανέκαθεν οι ίδιοι: η Μαρία Φαραντούρη και ο Πέτρος Πανδής, ήδη από την πρώτη του «συγκλονιστική παρουσίαση στην ελεύθερη Ελλάδα του 1975 στο γήπεδο Καραϊσκάκη» και στο μακρύ ταξίδι του στο εξωτερικό όπου συνεπήρε εκατομμύρια θεατές.

Ο συνθέτης, ακμαίος και ενεργητικός, ο ποιητής νεκρός από το 1973, 12 ημέρες μετά την κατάληψη της εξουσίας από τον Αουγκούστο Πινοσέτ. Η αιματηρή αλλαγή του καθεστώτος απέτρεψε και την προγραμματισμένη εκείνη τη χρονιά συναυλία του έργου στη Χιλή, η οποία θα ήταν αφιερωμένη στον αγώνα του ελληνικού λαού κατά της δικτατορίας στην Ελλάδα. Από δικτατορία σε δικτατορία το έργο εδραίωσε την ταύτισή του ως το «μέγα τραγούδι για την ελευθερία», αλλά και για την ανεξαρτησία των χωρών από τα συνήθη δεσμά της αποικιοκρατίας και του ιμπεριαλισμού. Ο Νερούδα πρόφτασε να δει το έργο του μελοποιημένο μόνο όσο διαρκούσαν οι πρόβες, το 1972 στο Παρίσι. Οταν παρουσιάστηκε μπροστά στο παλλόμενο κοινό του Σαντιάγο μετά τη σχετική αποκατάσταση της δημοκρατίας το 1993, «μέσα σε μια ατμόσφαιρα όπως συνέβαινε στις συναυλίες της Μεταπολίτευσης στην Ελλάδα», όπως αναφέρει χαρακτηριστικά ο δημοσιογράφος Φώτης Απέργης, ο οποίος ήταν τότε παρών, στην πόρτα του καμαρινιού του συνθέτη «δεν έγραφε Miki, αλλά Niki Theodorakis», μια συμβολική νίκη του μεγάλου δημιουργού επί του ολοκληρωτισμού και των απαγορεύσεών του.

Η μεταφυσική ιστορία

Τι σχέση μπορεί να έχει μια σύνθεση με τη μεταφυσική, τα νεκρά πουλιά και τα καμπανάκια; Ο Μίκης Θεοδωράκης δεν δίστασε και, επειδή το ήθελε, διηγήθηκε με μια χιουμοριστική διάθεση τις «μεταφυσικές» ικανότητές του, οι οποίες εκδηλώθηκαν στο ίδιο ταξίδι στη Χιλή. «Βρισκόμασταν στον λιτό τάφο του Πάμπλο Νερούδα στο εξοχικό σπίτι στην Ισλα Νέγρα. Η γραμματέας μου η Ρένα έβαλε στο κασετόφωνο το τραγούδι “Ερχονται τα πουλιά”. Τη στιγμή που ακουγόταν η φωνή της Μαρίας να τραγουδάει για ένα χελιδόνι που περνάει δίπλα μας, έπεσε ένα πουλί. Το ακούμπησα στο μνήμα και το υπόλοιπο τραγούδι ακούστηκε με το νεκρό πουλί επάνω στον τάφο του ποιητή. Ελεγαν τότε οι Χιλιανοί ότι είναι ένα πουλί που δεν υπάρχει στη Χιλή. Επειτα υπήρχε και το άλλο στοιχείο: στον τάφο του Νερούδα υπήρχαν τρία καμπανάκια έτσι ώστε να χτυπάνε μεταξύ τους όταν φυσάει αέρας από τον Ειρηνικό. Χτύπησα την πρώτη, την τρίτη και μετά τη μεσαία και ακούστηκε το ακόρντο του έργου. Αυτά είναι μαγικά…». l

* Το «Κάντο Χενεράλ» θα παρουσιαστεί μεθαύριο Τρίτη 17 Ιουλίου στις 21.00 στο Ωδείο Ηρώδου του Αττικού, στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Αθηνών. Η Μαρία Φαραντούρη και ο Πέτρος Πανδής θα είναι οι δύο σολίστ τραγουδιστές που θα ερμηνεύσουν αποσπάσματα όπως τα «Algunas Bestias», «Voy a Vivir», «Los Libertadores», «Amor América», «Sandino», «Vegetaciones» με τη συνοδεία της Χορωδίας της ΕΡΤ (υπό τη διεύθυνση του Δημήτρη Μπουζάνη), αλλά και τη Χορωδία του Δήμου Αθηναίων (υπό τον Σταμάτη Μπερή). Τη δεκαπενταμελή ορχήστρα θα διευθύνει ο αρχιμουσικός Λουκάς Καρυτινός, ενώ αποσπάσματα του ποιητικού έργου του Νερούδα σε μετάφραση Δανάης Στρατηγοπούλου θα διαβάσει ο ηθοποιός Τάσος Νούσιας.

BHMAgazino
ΒΗΜΑτοδότης
Σίβυλλα
Helios Kiosk