Αυτή η ιστορία με τις ταυτότητες μας δίδαξε πολλά, με κύριο «μάθημα» τον εγωισμό. Ενα θέμα χωρίς ιδιαίτερη θρησκευτική σημασία, αφού μόνο στο τυπικό επίπεδο μπορεί να προβληθεί και σε καμιά περίπτωση στο ουσιαστικό που πρέπει να είναι πάντα το ζητούμενο. Μια άνευ προηγουμένου κινητοποίηση ανθρώπινου δυναμικού, χωρίς καμία δυνατότητα υπέρβασης του κυρίαρχου καταστατικού χάρτη της χώρας, του Συντάγματος δηλαδή.
Σωστά όλα αυτά, Κρίτων, αλλά τι σχέση έχουν με τη συζήτησή μας;
Μάλλον για το μη λειτουργικό DNA θα θέλει να συζητήσουμε σήμερα, Ιων. Δεν θυμάσαι που μας το είχε υποσχεθεί;
Και τι σχέση έχει το μη λειτουργικό DNA με τους εγωισμούς που μας ανέπτυξε;
Μιλάτε μεταξύ σας, Φίλων, και χαίρομαι γιατί έχετε προχωρήσει και μπορείτε να μπαίνετε στο νόημα εύκολα. Για το μη λειτουργικό DNA που σας είχα υποσχεθεί να συζητήσουμε ήρθε η ώρα. Αυτό λοιπόν το DNA που ανακαλύφθηκε σε πολλούς οργανισμούς και αποτελεί ένα μεγάλο ποσοστό του γονιδιώματός τους έχει προκαλέσει δύο σχεδόν αναπάντητα ερωτήματα ως σήμερα. Το ένα αφορά την προέλευσή του και το άλλο τη δράση του, αν υπάρχει.
Ως προς το πρώτο ερώτημα έχουν αποκαλυφθεί διάφοροι μοριακοί μηχανισμοί αύξησης του μεγέθους ολόκληρου του γονιδιώματος που συμπεριλαμβάνει και το μη λειτουργικό DNA. Ως προς το δεύτερο υπάρχουν διάφορες υποθέσεις. Μια υπόθεση, π.χ., είναι ότι αυτό το DNA είναι λειτουργικό χωρίς να γνωρίζουμε τι κάνει. Μια άλλη υπόθεση υποστηρίζει ότι είναι άχρηστο αλλά μεταφέρεται στην επόμενη γενιά λόγω της φυσικής σύνδεσής του με λειτουργικά γονίδια. Και μια τρίτη το τιτλοδοτεί σαν παρασιτικό ή εγωιστικό DNA, δηλαδή DNA που είτε δεν εμπλέκεται στην παραγωγή πρωτεϊνών είτε κωδικοποιεί πρωτεΐνες που επηρεάζουν μόνο τη διατήρησή του.
Δεν υπάρχουν, Κρίτων, κάποια επιστημονικά επιχειρήματα που να υποστηρίζουν περισσότερο μια από αυτές τις υποθέσεις;
Για την πρώτη υπόθεση, Ιων, υπάρχουν ελάχιστες ενδείξεις, γι’ αυτό και δεν θεωρείται αποδεκτή. Για τις άλλες δύο υποστηρίζεται ότι το «πλεονάζον DNA» δεν παρεμβαίνει στη μεταβολική διαδικασία, άρα δεν καταναλώνει ενέργεια και έτσι ένα μεγάλο μέρος του μη λειτουργικού DNA μπορεί να είναι άχρηστο ή εγωιστικό, απόψεις περισσότερο αποδεκτές!
Μα άλλες φορές, Κρίτων, μας μίλησες για την οικονομία της φύσης. Πώς είναι δυνατόν να ‘χει κρατήσει άχρηστο DNA;
Πολύ σωστή παρατήρηση, Φίλων, που με παρακινεί να σας μιλήσω και για μια άλλη υπόθεση, σύμφωνα με την οποία το μη λειτουργικό DNA παίζει δομικό ρόλο, όπως π.χ. το έρμα στα καράβια, συμμετέχοντας στη δομή των χρωμοσωμάτων και του πυρηνοσκελετού γενικότερα, ο οποίος καθορίζει το μέγεθος του πυρήνα, και τούτο επειδή μεγάλα κύτταρα χρειάζονται μεγάλους πυρήνες. Ετσι, η επιλογή για ορισμένο όγκο πυρήνα θα λειτουργεί δευτερευόντως για να δημιουργηθεί το κατάλληλο μέγεθος του γονιδιώματος. Σύμφωνα με αυτή την άποψη το μη λειτουργικό DNA βρίσκεται κάτω από τη δράση της φυσικής επιλογής.
Πριν από λίγα χρόνια είχα διαβάσει ένα βιβλίο του Richard Dawkins που είχε τίτλο «Το εγωιστικό γονίδιο» και στο οποίο αναφέρεται ότι είμαστε μηχανές επιβίωσης αυτόματα οχήματα τυφλά προγραμματισμένα να διαφυλάσσουν τα εγωιστικά μόρια που είναι γνωστά με το όνομα γονίδια.
Αυτή, Ιων, είναι μια ακραία άποψη καθώς εκτός από τα γονίδια υπάρχει και το περιβάλλον. Αλλά για να συμπληρώσω τον Φίλωνα σας λέω ότι για το «πλεονάζον» DNA που προβληματιστήκατε προηγουμένως ο Dawkins υποστηρίζει πως από τη σκοπιά των εγωιστικών γονιδίων δεν υπάρχει τίποτε παράδοξο καθώς ο πραγματικός σκοπός του DNA είναι να επιβιώνει και ο απλούστερος τρόπος να εξηγηθεί το πλεόνασμα είναι να το θεωρήσουμε είτε παράσιτο είτε αβλαβή και περιττό επιβάτη που ταξιδεύει δωρεάν με τις μηχανές επιβίωσης του λειτουργικού DNA. Οπως όμως αντιλαμβάνεστε και από τις υποθέσεις που σας ανέπτυξα, το θέμα είναι πολύπλευρο και περίπλοκο. Γι’ αυτό δεν χωρούν δογματισμοί στην επιστήμη. Το ίδιο και στην κοινωνία που και αυτή είναι ιδιαίτερα περίπλοκη. Εγωιστικά λοιπόν γονίδια και εγωιστικές ταυτότητες πρέπει να ‘ναι πέρα από κάθε δογματική αντίληψη, γιατί δεν υπάρχει απόλυτη αλήθεια, καθώς η γνώση τροφοδοτείται από την άγνοια και η πρόοδος κατακτάται μέσα από τη διερευνητική τακτική.
Συμφωνούμε, Κρίτων, και καταλάβαμε πολύ καλά ότι όπως στο γονιδίωμα το σύνολο των λειτουργικών γονιδίων έχει κυρίως το πρόσταγμα της ζωής, έτσι και το Σύνταγμα κάθε χώρας έχει το πρόσταγμα της κοινωνίας.
Αυτές οι δυνάμεις δύσκολα ανατρέπονται και καλό είναι να το αποδέχονται οι πάντες, συμπλήρωσε με νόημα ο Κρίτων κλείνοντας και τη σημερινή συζήτηση.
Ο κ. Σταμάτης Ν. Αλαχιώτης είναι καθηγητής Γενετικής, πρόεδρος του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου και πρώην πρύτανης του Πανεπιστημίου Πατρών.
