Στο μικρό ντουλαπάκι-φαρμακείο του 55χρονου Δημήτρη, ανάμεσα σε συμπληρώματα διατροφής, αναλγητικά και άλλα σκευάσματα καθημερινής αυτοφροντίδας, ξεχωρίζει μια συσκευασία της οποίας τα διακριτικά προδίδουν ευθέως το περιεχόμενό της. Πρόκειται για ένα φυτικό προϊόν που υπόσχεται ενίσχυση της ανδρικής αυτοπεποίθησης και διατήρηση της σεξουαλικής ενέργειας, μια σιωπηλή ένδειξη ενός προβλήματος που, όπως παραδέχεται ο ίδιος, έχει πλέον πάψει να είναι παροδικό. «Εδώ και κάποιους μήνες αντιμετωπίζω δυσκολία στη στύση. Αποφάσισα να στραφώ και εγώ στα σχετικά φάρμακα, καθώς δεν βλέπω άλλη λύση» λέει.
Η μαρτυρία αυτή αντανακλά μια ευρύτερη πραγματικότητα: καθημερινά εκατομμύρια άνδρες παγκοσμίως – ανάμεσά τους και χιλιάδες Ελληνες – απευθύνονται στα φαρμακεία αναζητώντας κυρίως φαρμακευτικά σκευάσματα για τη στυτική δυσλειτουργία. Μόνο την περασμένη χρονιά στη χώρα μας διατέθηκαν περισσότερα από 1,32 εκατομμύρια κουτιά σχετικών φαρμάκων, με συνολική δαπάνη που άγγιξε τα 36 εκατ. ευρώ. Μάλιστα, η συγκεκριμένη αγορά συνεχίζει να αναπτύσσεται στην Ελλάδα με ετήσιο ρυθμό περίπου 3%.
Κορυφή του «παγόβουνου»
Σύμφωνα με την επιστημονική κοινότητα, η στυτική δυσλειτουργία σπανίως αποτελεί «ατυχία της στιγμής», αλλά συχνά λειτουργεί ως το πρώτο ορατό σημάδι βαθύτερων διαταραχών που σχετίζονται με το ορμονικό, αγγειακό και μεταβολικό σύστημα. Το εύρος του προβλήματος επιβεβαιώνει αυτή τη διαπίστωση.
Οπως επισημαίνει ο καθηγητής Ουρολογίας στο Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών Ανδρέας Σκολαρίκος, σε κλασική πληθυσμιακή μελέτη το συνολικό ποσοστό στυτικής δυσλειτουργίας – από ήπια έως πλήρη – σε άνδρες 40-70 ετών έφθανε το 52%, με σαφή αύξηση όσο προχωρά η ηλικία. «Στην Ελλάδα δεν υπάρχει ενιαίο εθνικό μητρώο, ωστόσο μελέτες σε ομάδες υψηλού κινδύνου (π.χ. άνδρες με διαβήτη τύπου 2) δείχνουν ότι το πρόβλημα είναι ιδιαίτερα συχνό» αναφέρει στο «Β» ο καθηγητής.
Η συχνότητα εξηγείται από την πολυπαραγοντική φύση της διαταραχής. Στις περισσότερες περιπτώσεις η αιτιολογία είναι αγγειακή ή μεταβολική και λειτουργεί ως «καμπανάκι» καρδιαγγειακού κινδύνου. Η υπέρταση, ο διαβήτης, η δυσλιπιδαιμία, η παχυσαρκία, το κάπνισμα και η καθιστική ζωή επιβαρύνουν τη ροή αίματος στα σηραγγώδη σώματα, ενώ ρόλο διαδραματίζουν επίσης οι φαρμακευτικές αγωγές, η χαμηλή τεστοστερόνη, οι χειρουργικές επεμβάσεις (ιδιαίτερα της ελάσσονος πυέλου του άνδρα), οι τραυματισμοί και οι ψυχολογικοί παράγοντες.
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο εντάσσεται και μια λιγότερο ορατή βιολογική μετάβαση. Οπως εξηγεί ο χειρουργός ουρολόγος-ανδρολόγος, ιδρυτής και πρόεδρος του Ανδρολογικού Ινστιτούτου Αθηνών Κωνσταντίνος Κωνσταντινίδης, αυτό που μελετάται ολοένα περισσότερο είναι η λεγόμενη «βουβή μετάβαση» του άνδρα, δηλαδή η ανδρόπαυση. «Ο όρος δεν είναι ιδιαίτερα δόκιμος, όμως είναι ο πιο διαδεδομένος. Διεθνώς αναφέρεται και ως ανδρική εμμηνόπαυση ή πτώση ανδρογόνων» αναφέρει.
Η άπνοια ύπνου
Σήμερα παρατηρούνται συχνά άνδρες 40-70 ετών, ιδίως παντρεμένοι, να παίρνουν βάρος, να περιορίζουν τη φυσική δραστηριότητα και να εμφανίζουν άπνοια ύπνου, γεγονός που πυροδοτεί αλυσιδωτές ορμονικές μεταβολές. «Η άπνοια ρίχνει τα επίπεδα οξυγόνου, επηρεάζει την υπόφυση και ξεκινά μια αλληλουχία ορμονικών μεταβολών. Μειώνονται τα ανδρογόνα και αρχίζουν διάφορες επιπτώσεις στον οργανισμό» επισημαίνει ο κ. Κωνσταντινίδης.
Ετσι αναδεικνύεται ο σύνθετος χαρακτήρας της κατάστασης. «Η στυτική δυσλειτουργία αποτελεί ουσιαστικά την κορυφή του παγόβουνου. Από πίσω μπορεί να κρύβονται ορμονικές διαταραχές, προβλήματα καρδιακής λειτουργίας, πνευμονικά ζητήματα ή κακή ποιότητα ύπνου. Μόνο με ολιστική και επιστημονική προσέγγιση μπορεί να αντιμετωπιστεί σωστά» επισημαίνει ο κ. Κωνσταντινίδης.
Η ανάγκη κατανόησης του φαινομένου έχει οδηγήσει σε εντατικοποίηση της έρευνας διεθνώς. Σε αντίθεση με την εμμηνόπαυση της γυναίκας, η ανδρόπαυση εξελίσσεται συχνά «αθόρυβα»: κόπωση, ευερεθιστότητα, μειωμένη λίμπιντο και χαμηλή διάθεση αποδίδονται εύκολα σε κακό ύπνο ή στρες, χωρίς να διερευνώνται βαθύτερα αίτια.
Το σπλαχνικό λίπος
Παράλληλα, νεότερα δεδομένα φωτίζουν και τον ρόλο του σπλαχνικού λίπους. Ιδιαίτερα το κοιλιακό λίπος μπορεί να μετατρέπει τα ανδρογόνα σε οιστρογόνα, μεταβάλλοντας τη βιολογία και τη συμπεριφορά του άνδρα, ενώ η παχυσαρκία, η αντίσταση στην ινσουλίνη και ο προδιαβήτης επηρεάζουν τα αγγεία, άρα και τη στυτική λειτουργία.
Στο ίδιο ερευνητικό πλαίσιο εντάσσεται και η μελέτη των νυχτερινών στύσεων (φυσιολογικά ένας άνδρας εμφανίζει 3-6 κάθε βράδυ), ενός καθαρά νευρολογικού αντανακλαστικού που αντικατοπτρίζει την πραγματική αγγειακή κατάσταση, σε αντίθεση με τη στύση που επηρεάζεται από ψυχολογικούς παράγοντες. «Σε μεγάλη ελληνική μελέτη που κάνουμε στο ινστιτούτο με συμμετοχή περίπου 10.000 ανδρών, με τη χρήση ειδικού εργαλείου καταγραφής, διαπιστώθηκε σταδιακή μείωση της νυχτερινής στυτικής ικανότητας με την ηλικία. Η μέτρηση ήταν αντικειμενική και όχι απλή ερωτηματολογική αναφορά» υπογραμμίζει ο κ. Κωνσταντινίδης.
Απέναντι σε αυτή την πραγματικότητα, οι θεραπευτικές επιλογές είναι πολλές αλλά όχι πάντα επαρκώς αξιοποιημένες. Υπάρχουν φαρμακευτικές λύσεις με βάση δραστικές όπως οι σιλδεναφίλη, ταδαλαφίλη, βαρδεναφίλη που είναι αποτελεσματικές, όμως σε ορισμένες περιπτώσεις η δράση τους μειώνεται με τον χρόνο. Υπάρχουν επίσης ενδοπεϊκές ενέσεις, θεραπείες με κρουστικά κύματα και, σε ανθεκτικές περιπτώσεις, χειρουργική λύση με τοποθέτηση πεϊκής πρόθεσης.
Ο φόβος του ειδικού
Ωστόσο, η ύπαρξη λύσεων δεν εξαλείφει τον δισταγμό. Πολλοί άνδρες αποφεύγουν την επίσκεψη σε ειδικό, όχι τόσο λόγω κοινωνικού ταμπού όσο εξαιτίας εσωτερικής άρνησης, καθώς η παραδοχή του προβλήματος φέρνει αντιμέτωπο τον άνδρα με άγχος και πιθανώς κατάθλιψη.
Την ίδια στιγμή, η αγορά κατακλύζεται από συμπληρώματα διατροφής που υπόσχονται βελτίωση της στύσης. Διεθνώς, ο τζίρος τους προσεγγίζει τα 4 δισ. δολάρια και εκτιμάται ότι θα ξεπεράσει τα 7 δισ. μέσα στην επόμενη πενταετία καθώς κινείται με ετήσιο ρυθμό της τάξης του 10%. Στοιχεία για τη χώρα μας δεν υπάρχουν καθώς κυκλοφορούν κυρίως μέσω διαδικτυακών πωλήσεων. Δεν λείπουν και περιπτώσεις σκευασμάτων που αποσύρθηκαν επειδή περιείχαν μη δηλωμένες φαρμακευτικές ουσίες.
Μέσα σε αυτό το σύνθετο τοπίο, οι ειδικοί επιμένουν στη σημασία της ιατρικής καθοδήγησης. Σύμφωνα με τον κ. Σκολαρίκο, η αντιμετώπιση ξεκινά με έλεγχο και ρύθμιση των υποκείμενων νοσημάτων και αλλαγές τρόπου ζωής (άσκηση, απώλεια βάρους, διακοπή καπνίσματος). «Πρώτη γραμμή είναι τα από του στόματος φάρμακα (αναστολείς PDE5), πάντοτε με ιατρική καθοδήγηση, ειδικά σε καρδιοπαθείς και σε όσους λαμβάνουν νιτρώδη φάρμακα για καρδιαγγειακή νόσο. Υπάρχουν ακόμη συσκευές κενού, ενδοσηραγγώδεις ή ενδοουρηθρικές θεραπείες, ορμονική υποκατάσταση όταν υπάρχει ένδειξη, ψυχοσεξουαλική θεραπεία και, σε ανθεκτικές περιπτώσεις, χειρουργική τοποθέτησης πεϊκής πρόθεσης» αναφέρει ο καθηγητής.
Φάρμακα που δεν «γράφονται»
Παρά τη βαρύτητα του προβλήματος για την ποιότητα ζωής, οι θεραπείες για τη στυτική δυσλειτουργία δεν αποζημιώνονται από τα Ταμεία. Οι ίδιες δραστικές ουσίες καλύπτονται μόνο σε άλλες παθήσεις (π.χ. πνευμονική υπέρταση) με αυστηρούς περιορισμούς. Σύμφωνα με τον κ. Σκολαρίκο, «η διερεύνηση από ουρολόγο/ανδρολόγο είναι ευκαιρία για προληπτικό έλεγχο (σακχάρου, λιπιδίων, αρτηριακής πίεσης), καθώς η στυτική δυσλειτουργία μπορεί να προηγείται της στεφανιαίας νόσου ακόμη και κατά 2-5 χρόνια».
