Κάντε TO BHMA προτιμώμενη πηγή Ας μιλήσουμε για μια σκηνή που η πριγκίπισσα Λεονόρ και η ινφάντα Σοφία της Ισπανίας μπορεί να θυμούνται ως μια συγκεχυμένη, θολή και ξεθωριασμένη παιδική ανάμνηση.
Στις 12 Ιουλίου του 2010, λίγες ώρες μετά τη στιγμή που ολόκληρη η Ισπανία είχε βγει στους δρόμους για να πανηγυρίσει την κατάκτηση του πρώτου Παγκοσμίου Κυπέλλου στην ιστορία της, οι πύλες του παλατιού Θαρθουέλα στη Μαδρίτη άνοιξαν για να υποδεχτούν τους ήρωες του Μουντιάλ της Νότιας Αφρικής.
Οι ποδοσφαιριστές του Βιθέντε ντελ Μπόσκε έφτασαν κρατώντας το χρυσό τρόπαιο που είχε μόλις αλλάξει για πάντα τη θέση της Ισπανίας στον παγκόσμιο αθλητικό χάρτη. Ανάμεσα στα δεκάδες φωτογραφικά στιγμιότυπα εκείνης της ημέρας υπήρχε ένα που έμοιαζε σχεδόν ασήμαντο.
Η πεντάχρονη τότε πριγκίπισσα Λεονόρ και η τρίχρονη ινφάντα Σοφία άγγιζαν και περιεργάζονταν το τρόπαιο κάτω από το βλέμμα του παππού τους, βασιλιά Χουάν Κάρλος. Εκείνος βρισκόταν ακόμη στο απόγειο της δημοφιλίας του.
Ήταν ο μονάρχης που είχε ταυτιστεί με τη μετάβαση της Ισπανίας από τη δικτατορία του Φράνκο στη δημοκρατία και ο άνθρωπος που για δεκαετίες είχε αποκρυσταλλωθεί στο συλλογικό ασυνείδητο ως ο εγγυητής της σταθερότητας.
Εκείνη η εικόνα έμοιαζε να συμβολίζει μια αδιατάραχτη και στιβαρή συνέχεια με έναν εν ενεργεία και ένα μελλοντικό βασιλιά, δύο πριγκίπισσες και ένα έθνος που μόλις είχε ζήσει μια από τις μεγαλύτερες στιγμές συλλογικής υπερηφάνειας στην ιστορία του.
Μια φωτογραφία, 16 χρόνια, ένας ωκεανός σκανδάλων
Μόνο που δεκαέξι χρόνια αργότερα σχεδόν τίποτα από εκείνο το σκηνικό δεν παραμένει ίδιο.
Χθες βράδυ στο MetLife Stadium του Νιου Τζέρσεϊ δίπλα στο τρόπαιο του Παγκοσμίου Κυπέλλου δε στέκονταν πλέον δύο μικρά κορίτσια που ανακάλυπταν – χωρίς να το γνωρίζουν – τον κόσμο των συμβόλων, αλλά δύο νεαρές γυναίκες που αποτελούν ήδη μέρος του συμβόλου.
Η 20χρονη διάδοχος του ισπανικού θρόνου πριγκίπισσα Λεονόρ και η 19χρονη ινφάντα Σοφία δεν είχαν το αμήχανο βλέμμα των παιδιών της φωτογραφίας του 2010. Δεν έμοιαζαν να αναζητούν τη σωστή στάση σώματος ή την κατάλληλη κίνηση μπροστά στις κάμερες.
Λειτούργησαν με την άνεση ανθρώπων που έχουν εκπαιδευτεί από την παιδική ηλικία τους να βρίσκονται κάτω από το αδιάκοπο και αδηφάγο βλέμμα της δημοσιότητας.
Η αντίστιξη είναι το δίχως άλλο εντυπωσιακή. Το 2010 το τρόπαιο βρισκόταν δίπλα σε μια δεδομένη και δημοφιλή μοναρχία. Το 2026 βρίσκεται δίπλα σε μια μοναρχία που έχει περάσει τη σοβαρότερη κρίση νομιμοποίησής της μετά την αποκατάσταση της δημοκρατίας.
Η διάδοχος Λεονόρ και η ινφάντα Σοφία μπορεί να κράτησαν χθες βράδυ στα χέρια τους την κούπα του Παγκοσμίου Κυπέλλου, στην πραγματικότητα όμως έχουν αναλάβει να μεταφέρουν άθικτο από τη μία γενιά στην επόμενη κάτι πολύ σημαντικότερο: την εμπιστοσύνη του λαού τους.
Πριγκίπισσα Λεονόρ & Ινφάντα Σοφία: Η βαριά κληρονομιά του Χουάν Κάρλος
Η αμφισβήτηση και η πτώση του Χουάν Κάρλος δεν ήρθε από μια μόνο αποκάλυψη αλλά από τη διάλυση ενός μύθου.
Ο άνθρωπος που είχε ταυτιστεί με τη μετάβαση της Ισπανίας στη δημοκρατία βρέθηκε αντιμέτωπος με μια νέα εποχή στην οποία η κοινωνία απαιτούσε από τους θεσμούς όχι μόνο ιστορικό ρόλο, αλλά και προσωπική λογοδοσία. Το σαφάρι ελεφάντων στην Μποτσουάνα το 2012 αποκάλυψε το χάσμα ανάμεσα στον τρόπο ζωής του βασιλιά και την οικονομική πραγματικότητα των πολιτών.
Οι έρευνες γύρω από οικονομικές συναλλαγές, δωρεές και σχέσεις με επιχειρηματικούς κύκλους μετέτρεψαν σταδιακά τον ήρωα της Μεταπολίτευσης σε βάρος που η ίδια η μοναρχία έπρεπε να διαχειριστεί.
Η εικόνα του «βασιλιά της μετάβασης», του ανθρώπου που είχε ενσαρκώσει τη δημοκρατική ομαλότητα της Ισπανίας, άρχισε να αντικαθίσταται από μια διαφορετική αφήγηση: ο Χουάν Κάρλος έγινε στα μάτια των πολιτών ένας προνομιούχος ηγεμόνας που ζούσε υπεράνω των κανόνων. Γιατί μπορούσε.
Όταν ο Φελίπε ΣΤ΄ ανέβηκε στον θρόνο το 2014, κληρονόμησε όχι μόνο ένα στέμμα αλλά και ένα τεράστιο επικοινωνιακό βάρος. Η πρώτη και η πιο σημαντική αποστολή του δεν ήταν να ανανεώσει ή να ενισχύσει το κύρος της μοναρχίας, αλλά να αποδείξει ότι ο θεσμός μπορούσε να επιβιώσει.
Από την πρώτη ημέρα της βασιλείας του επιχείρησε να φιλοτεχνήσει μια νέα εικόνα: συρρίκνωσε τη βασιλική αυλή, επέβαλε αυστηρότερες αρχές διαφάνειας, πήρε απόσταση από τις σκιές του παρελθόντος.
Η απόφασή του μοιραία επηρέασε και τις δύο κόρες του. Η Λεονόρ και η Σοφία δε θα ήταν απλώς οι απόγονοι του βασιλιά. Θα γίνονταν το επιχείρημα ότι η ισπανική μοναρχία μπορούσε να μετασχηματίζεται μαζί με την κοινωνία την οποία υπηρετεί και στην οποία λογοδοτεί.
Λεονόρ: Διάδοχος, πριγκίπισσα, στρατιώτης
Η Λεονόρ των Αγίων Πάντων των Βουρβόνων και Ορτίθ (Leonor de Todos los Santos de Borbón y Ortiz), όπως είναι το πλήρες όνομά της, είχε το προνόμιο να γεννηθεί ως διάδοχος του στέμματος. Αλλά και την ατυχία να έρθει στον κόσμο σε μια στιγμή που ο άλλοτε αυτονόητος θεσμός έπρεπε να αποδείξει τη χρησιμότητα και την αξία του.
Γι’ αυτό και η ιστορία της δε θυμίζει εκείνη μιας μέσης Ευρωπαίας πριγκιποπούλας που μεγαλώνει μέσα στην προστατευμένη φούσκα των ανακτόρων, μαθαίνοντας πιάνο, γαλλικά και τυφλή υπακοή στο πρωτόκολλο.
Η Λεονόρ είναι το προϊόν μιας διαφορετικής εποχής όπου κάθε δημόσια εμφάνιση καταγράφεται, κάθε χειρονομία αναλύεται στα κοινωνικά δίκτυα και κάθε λάθος μπορεί μέσα σε λίγα λεπτά να μετατραπεί σε παγκόσμια είδηση.
Από τη στιγμή που ο πατέρας της Φελίπε ΣΤ΄ ανέβηκε στον θρόνο το 2014, η εκπαίδευση της διαδόχου σχεδιάστηκε με ακρίβεια υπολογιστικού φύλλου Excel και είχε ως βασικά συστατικά της την πειθαρχία, τη θεσμικότητα και την αυτοσυγκράτηση.
Πώς αλλιώς η νεαρή πριγκίπισσα θα γινόταν αντίβαρο και θα αποτελούσε αντίδοτο στην τοξική βασιλεία του παππού της;
Στις 31 Οκτωβρίου του 2023, την ημέρα που συμπλήρωσε τα 18 της χρόνια, η Λεονόρ πέρασε τις πύλες του ισπανικού Κοινοβουλίου για να ορκιστεί πίστη στο Σύνταγμα, όπως προβλέπει η ισπανική συνταγματική παράδοση για τον διάδοχο του θρόνου.
Η εικόνα ήταν σκηνοθετημένη μέχρι κεραίας. Ντυμένη με ένα λευκό κοστούμι, η Λεονόρ εμφανίστηκε όχι ως ένα κορίτσι που ενηλικιώνεται, αλλά ως μια μελλοντική αρχηγός κράτους. Ακόμα και η επιλογή της αμφίεσης δεν πέρασε απαρατήρητη: πολλοί σχολίασαν τον διακριτικό συμβολικό διάλογο με το λευκό κοστούμι Armani που είχε φορέσει η μητέρα της, Λετίθια, την ημέρα των αρραβώνων της με τον Φελίπε.
Η Λεονόρ στάθηκε μπροστά στους εκπροσώπους του ισπανικού λαού. «Σας ζητώ να με εμπιστευτείτε, όπως εγώ έχω εναποθέσει την πλήρη εμπιστοσύνη μου στο μέλλον του έθνους μας», δήλωσε.
Η ομιλία της δεν είχε το βάρος ή την πομπώδη εκφορά βασιλικού διαγγέλματος. Είχε όμως κάτι σημαντικότερο: τη συμβολική υπόσχεση μιας γενιάς που δε ζητά να κληρονομήσει ένα αξίωμα, αλλά να κερδίσει την αποδοχή του λαού.
Από εκείνη την ημέρα ο ισπανικός Τύπος επινόησε τον όρο «Λεονορομανία» για να περιγράψει το νέο κύμα ενδιαφέροντος γύρω από μια διάδοχο που, σε αντίθεση με πολλές ευρωπαϊκές μοναρχικές φιγούρες, εμφανιζόταν ως νέα, εργατική και συγχρονισμένη με την εποχή της. Όχι σαν μια ράθυμη και κακομαθημένη πριγκίπισσα του παραμυθιού.
Το παραπάνω έγινε ακόμα πιο σαφές τον Αύγουστο του 2023. Όταν η πριγκίπισσα Λεονόρ πέρασε τις πύλες της Γενικής Στρατιωτικής Ακαδημίας της Σαραγόσα, ξεκινώντας τριετή εκπαίδευση στις ισπανικές Ένοπλες Δυνάμεις.
Οι εικόνες της με στολή παραλλαγής και το πρόσωπό της καλυμμένο από λάσπη κατά τη διάρκεια στρατιωτικών ασκήσεων, έκαναν τον γύρο του κόσμου. Η πριγκίπισσα που μέχρι λίγους μήνες νωρίτερα φωτογραφιζόταν με επίσημα φορέματα και βασιλικά κοσμήματα εμφανιζόταν τώρα να περνά τις ίδιες δοκιμασίες με τους υπόλοιπους νεαρούς στρατιώτες.
Η εκπαίδευσή της συνεχίστηκε στη Ναυτική Σχολή, όπου ταξίδεψε με το ιστορικό εκπαιδευτικό ιστιοφόρο Juan Sebastián de Elcano, ένα πλοίο που εδώ και δεκαετίες αποτελεί σύμβολο της ισπανικής ναυτικής παράδοσης ενώ η θητεία της αναμένεται να ολοκληρωθεί με την εκπαίδευσή της στην Αεροπορία.
Πέρα από τη στρατιωτική της προετοιμασία, η Λεονόρ αντιπροσωπεύει και μια άλλη μεγάλη αλλαγή: την προσπάθεια της ισπανικής μοναρχίας να γίνει πιο ευρωπαϊκή, πιο μορφωμένη και λιγότερο αποκομμένη από την κοινωνία.
Μιλά αγγλικά και γαλλικά, ενώ έχει εκπαιδευτεί στις γλώσσες και έχει κατανοήσει τις πολιτισμικές διαφορές των περιοχών της Ισπανίας. Ειδικά η σχέση της με την Καταλονία έχει κι αυτή το βάρος της.
Σε μια περιοχή όπου σημαντικό μέρος της κοινωνίας αμφισβητεί ανοιχτά τον θεσμό της μοναρχίας, η παρουσία μιας διαδόχου που απευθύνεται στους πολίτες στη γλώσσα τους είναι κάτι παραπάνω από μια ευγενική χειρονομία. Μοιάζει με πολιτική πράξη.
Μπορεί στα 20 της χρόνια, η Λεονόρ να μην είναι ακόμη βασίλισσα – και να έχει λογικά δρόμο μέχρι την ημέρα που θα φορέσει το στέμμα -, έχει όμως ήδη γίνει το βασικό επιχείρημα της ισπανικής μοναρχίας για το μέλλον.
Ινφάντα Σοφία: Το αντίδοτο στο σύνδρομο του «Spare»
Στην ιστορία των μοναρχιών, ο ρόλος του δευτερότοκου παιδιού υπήρξε συχνά ακόμα πιο κρίσιμος από εκείνον του πρώτου.
Ακούγεται λογικό αν υπολογίσει κανείς ότι μιλάμε για έναν άνθρωπο που βρίσκεται αρκετά κοντά στην εξουσία για να τη βλέπει, αλλά ταυτόχρονα και αρκετά μακριά ώστε να μην την κατέχει.
Για αιώνες, αυτή η θέση δημιούργησε εντάσεις, προσωπικές τραγωδίες και οικογενειακές συγκρούσεις. Πάρτε για παράδειγμα την πριγκίπισσα Μαργαρίτα που έζησε στη σκιά της αδελφής της, βασίλισσας Ελισάβετ ή τον πρίγκιπα Χάρι που άνοιξε όσο κανείς προηγουμένως το θέμα αναφορικά με τα παιδιά-ρεζέρβα.
Σε αντίθεση με τον εσχάτως μετανοημένο Χάρι, η ινφάντα Σοφία της Ισπανίας φαίνεται να έχει επιλέξει έναν διαφορετικό δρόμο. Δεν προσπαθεί να ανταγωνιστεί την αδελφή της. Και ίσως ακριβώς εκεί βρίσκεται η μεγαλύτερη δύναμή της.
Η Σοφία ντε Τόντος λος Σάντος ντε Μπουρμπόν και Ορτίθ γεννήθηκε στις 29 Απριλίου του 2007 ως δεύτερη κόρη του τότε πρίγκιπα Φελίπε και της Λετίθια. Το όνομά της δεν επελέγη τυχαία.
Πήρε το όνομα της γιαγιάς της, της βασίλισσας Σοφίας, μιας από τις πιο ανθεκτικές, αναγνωρίσιμες και σεβάσμιες μορφές της σύγχρονης ισπανικής μοναρχίας.
Η βασίλισσα Σοφία, σύζυγος του Χουάν Κάρλος, υπήρξε για δεκαετίες το πρόσωπο της σταθερότητας του παλατιού. Ακόμη και όταν η εικόνα του συζύγου της κατέρρευσε, εκείνη διατήρησε την προσωπική της δημοφιλία, κυρίως χάρη στην αφοσίωση στις θεσμικές υποχρεώσεις, στις αγαθοεργίες και στη χαμηλών τόνων δημόσια παρουσία της.
Η επιλογή του ονόματος λοιπόν έμοιαζε με αναφορά και υπόμνηση της παράδοσης.
Όμως η νεότερη Σοφία δεν είναι μια ρέπλικα. Σε αντίθεση με την βασιλομήτορα Σοφία που υπηρέτησε το θρόνο για 38 χρόνια και επτά μήνες αλλά και με την αδελφή της, πριγκίπισσα Λεονόρ, πάνω στην οποία έχει εναποτεθεί παιδιόθεν το βάρος της διαδοχής, η ινφάντα Σοφία έχει το προνόμιο της ελευθερίας.
Δε χρειάζεται να αποδείξει καθημερινά ότι είναι έτοιμη να κυβερνήσει. Δε χρειάζεται να προβάλλει τη σοβαρότητα της μελλοντικής αρχηγού κράτους. Δε χρειάζεται να φέρει στους ώμους της το βάρος τελειότητας.
Και αυτή η απουσία υποχρέωσης έχει δημιουργήσει έναν διαφορετικό τύπο δημόσιας εικόνας. Η Σοφία είναι πιο αυθόρμητη, πιο χαλαρή, εγγύτερα στην ηλικιακή της γενιά. Ενώ η πριγκίπισσα Λεονόρ προσωποποιεί τη συνέχεια του θεσμού, η Σοφία λειτουργεί ως γέφυρα ανάμεσα στον θεσμό και τον λαό.
Δεν είναι τυχαίο ότι οι πιο δημοφιλείς δημόσιες στιγμές της δε συνδέονται με επίσημες τελετές, αλλά με στιγμές γνήσιου ενθουσιασμού.
Όπως τον Αύγουστο του 2023, όταν ταξίδεψε στο Σίδνεϊ μαζί με τη μητέρα της, βασίλισσα Λετίθια για να παρακολουθήσει τον τελικό του Παγκοσμίου Κυπέλλου Γυναικών και να στηρίξει την εθνική ομάδα της Ισπανίας.
Οι εικόνες της να πανηγυρίζει με πάθος, τυλιγμένη με τη σημαία της χώρας, δε θύμιζαν την αποστειρωμένη εικόνα ενός μέλους βασιλικής οικογένειας. Αλλά μια έφηβη της διπλανής πόρτας που πανηγύριζε με κάθε ικμάδα της μια μεγάλη αθλητική στιγμή.
Η επιλογή της εκπαίδευσής της επιβεβαιώνει και αυτή με τη σειρά της διαφορετική στρατηγική που ακολουθούν οι γονείς της για το σμίλευμα της δημόσιας εικόνας της.
Η φοίτησή της στο UWC Atlantic College, το ίδιο διεθνές εκπαιδευτικό ίδρυμα από το οποίο έχουν περάσει γόνοι επιφανών οικογενειών από όλο τον κόσμο, της εξασφάλισε λίγο χρόνο μακριά από το αυστηρό περιβάλλον της ισπανικής αυλής.
Εκεί, ανάμεσα σε νέους από διαφορετικές χώρες, πολιτισμούς και κοινωνικά υπόβαθρα, διαμορφώνει μια ταυτότητα περισσότερο κοσμοπολίτικη παρά αποστειρωμένα βασιλική.
Στο πλευρό της πριγκίπισσας Λεονόρ, η ινφάντα Σοφία μοιάζει να έχει κατακτήσει έναν ρόλο που πολλές δυναστείες δυσκολεύονται να διαχειριστούν: να είναι η δεύτερη τη τάξη χωρίς να αισθάνεται ότι υπολείπεται.
Κι αυτό δεν είναι διόλου αμελητέο, ειδικά με δεδομένο ότι η ιστορία των βασιλικών οικογενειών έχει δείξει ότι ο μεγαλύτερος κίνδυνος για έναν θεσμό δε βρίσκεται στους εξωτερικούς εχθρούς του. Βρίσκεται συχνά στις εσωτερικές ρωγμές.
Στους αδελφικούς ανταγωνισμούς. Στις προσωπικές ματαιώσεις. Στους ανθρώπους που αισθάνονται παγιδευμένοι σε έναν ρόλο που δεν επέλεξαν.
Η Σοφία μοιάζει να έχει βρει μια διαφορετική απάντηση. Δεν χρειάζεται να γίνει βασίλισσα για να είναι σημαντική. Ίσως, μάλιστα, η δύναμή της να βρίσκεται ακριβώς στο γεγονός ότι δε θα γίνει ποτέ βασίλισσα.
