Το φετινό Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ του Νταβός αναμενόταν να έχει ως βασικό του πρωταγωνιστή τον Ντόναλντ Τραμπ. Η παρουσία όμως του καναδού πρωθυπουργού, Μαρκ Κάρνεϊ, στην ετήσια συνάντηση της παγκόσμιας οικονομικής και πολιτικής ελίτ, έκανε ιδιαίτερη αίσθηση, στρέφοντας τα φώτα της δημοσιότητας -έστω για λίγο- μακριά από τον αμερικανό πρόεδρο.
Γεγονός είναι πως τα όσα είπε ο Κάρνεϊ την Τρίτη (20/01) αναφορικά με την παγκόσμια πολιτική πραγματικότητα προκάλεσαν το ενδιαφέρον τόσο όσων παρευρίσκονταν στην αίθουσα -από τους οποίους καταχειροκροτήθηκε- όσο κι εκείνων που είδαν την ομιλία του παγκοσμίως μετά την δυναμική που πήρε.
Ο καναδός πρωθυπουργός έκανε μια σειρά από δυσάρεστες διαπιστώσεις για την επιστροφή σε καθεστώς ωμής επιβολής των μεγάλων δυνάμεων («δεν υπόκειται πλέον σε κανέναν περιορισμό»), την εκτίμηση ότι η παλιά τάξη δεν πρόκειται να αποκατασταθεί («η νοσταλγία δεν είναι στρατηγική») και την υπόμνηση ότι η συνεργασία των μεσαίων εθνών κρίνεται απαραίτητη επιλογή («να συνεργαστούν για να δημιουργήσουν μια τρίτη οδό με αντίκτυπο»).
«Ο Καναδάς ζει εξαιτίας των ΗΠΑ. Θυμήσου το αυτό Μαρκ»
Οι αντιδράσεις στην τοποθέτηση του Κάρνεϊ ήταν κατά βάση θετικές. «Πρόκειται για ρεαλιστική και βαθυστόχαστη ανάλυση» τόνισε ο Πρόεδρος της Φινλανδίας Αλεξάντερ Στουμπ, ενώ ο κυβερνήτης της Καλιφόρνιας Γκάβιν Νιούσομ την χαρακτήρισε «επιδραστική». O γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν, αν και δεν έκανε άμεση αναφορά, συνέπεσε πλήρως με τα συμπεράσματα και τη ρητορική του επικεφαλής της καναδικής κυβέρνησης.
Μοναδική αλλά αναμενόμενη παραφωνία ο Τραμπ, ο οποίος την επόμενη μέρα απάντησε με το γνώριμο, προβοκατόρικο ύφος του: «Ο Καναδάς ζει εξαιτίας των ΗΠΑ. Θυμήσου το αυτό Μαρκ».
Μία από τις σημαντικότερες ομιλίες στο Νταβός
Η ομιλία του Κάρνεϊ, την οποία έγραψε ο ίδιος, δεν αποτελεί ρητορικό πυροτέχνημα. Όπως μας θυμίζουν οι New York Times, η στάση του καναδού ηγέτη έχει την εξήγησή της στην κρίση που ξέσπασε τον περασμένο χρόνο ανάμεσα σε Ουάσιγκτον και Οτάβα, με την επάνοδο του Τραμπ στον Λευκό Οίκο. «Ο Τραμπ ξεκίνησε τη δεύτερη θητεία του λέγοντας πως θα κάνει τον Καναδά την 51η πολιτεία των ΗΠΑ, συνέχισε απειλώντας με το τέλος της εμπορικής συμφωνίας USMCA, ακολούθησαν δασμοί κατά κομβικών οικονομικών τομέων του Καναδά. Όλα αυτά ενώ σύμβουλοι του αμερικανού προέδρου, όπως ο Στιβ Μπάνον, εκθείαζαν τα οφέλη από την προσάρτηση του Καναδά».
Όμως αυτού του είδους η συσσωρευμένη αρνητική πείρα λειτούργησε ως πολύτιμο μάθημα για τον Κάρνεϊ. Στο Νταβός, κατάφερε να “επιβληθεί” στην αίθουσα και να εκφωνήσει μια από τις πιο σημαντικές ομιλίες του Παγκόσμιου Οικονομικού Φόρουμ.
Υπό άλλες συνθήκες, η συμπεριφορά του Τραμπ και τα σκληρά δεδομένα θα απέτρεπαν τον ηγέτη μιας χώρας τόσο οικονομικά και πολιτισμικά συνδεδεμένης με τις ΗΠΑ από πράξεις γενναιότητας. Καναδάς και ΗΠΑ μοιράζονται τα μακρύτερα διεθνή σύνορα στον κόσμο μεταξύ δύο κρατών (8.891 χλμ), ενώ το 75,9% των εξαγόμενων αγαθών και υπηρεσιών που παράγονται σε καναδικό έδαφος προορίζονται για τις ΗΠΑ.
Οι δύο χώρες συνεργάζονται στενά και σε στρατιωτικό επίπεδο, καθώς διατηρούν μορφή κοινής διοίκησης για την προστασία της αεράμυνας της ευρύτερης ζώνης της Βόρειας Αμερικής, ονόματι NORAD (North American Aerospace Defense Command).
H απάντηση του Μαρκ Κάρνεϊ στην πολιτική της Ουάσιγκτον χαρακτηρίζεται αφενός από το ότι αποφεύγει τους υψηλούς τόνους και την έκθεση στις υψηλές επικοινωνιακές θερμοκρασίες του Τραμπ, εστιάζοντας την κριτική του στις μεγάλες, δομικές αλλαγές του αναδυόμενου πολυπολικού κόσμου. Αφετέρου, εντείνει τις επαφές του με κράτη ικανά να εξασφαλίσουν οικονομικά οφέλη στην καναδική αγορά, όπως το Κατάρ και η Κίνα.
Με το Πεκίνο μάλιστα υπέγραψε οικονομική συμφωνία χαλάρωσης των δασμών για τα κινεζικά ηλεκτρικά αυτοκίνητα και το καναδικό λάδι ελαιοκράμβης. Πιο σημαντική ωστόσο θεωρείται η κοινή αναφορά των Κάρνεϊ και Σι Τζινπινγκ στη «στρατηγική συνεργασία» των δύο μερών.
Η επικέντρωση του καναδού πρωθυπουργού σε μια εξωτερική πολιτική περισσότερο διαφοροποιημένη και πολυδιάστατη από το παρελθόν φαίνεται και από το γεγονός ότι έχει ξοδέψει 60 από τις συνολικά 313 ημέρες της διακυβέρνησής του σε διεθνείς επισκέψεις. Η διαλεκτική σχέση με την σκληρή πραγματικότητα της διακυβέρνησης Τραμπ και η ανάγκη ο Καναδάς να βρει την ισορροπία του στο υπό διαμόρφωση παγκόσμιο σκηνικό εξηγούν την πολιτικά φορτισμένη, στρατηγικά εμβριθή και ταυτόχρονα θεσμική παρέμβαση του Κάρνεϊ στο Νταβός.
Όπως επισημαίνει ο καναδός διπλωμάτης Τζέρεμι Κίνσμαν, στο εγχώριο πολιτικό περιοδικό Policy, «ο Κάρνεϊ κατέστησε σαφές με την ομιλία του ότι σε έναν παγκοσμιοποιημένο κόσμο απαιτείται μια πολυμέρεια που δουλεύει».
