Gelina Harlaftis: Α History of Greek-owned Shipping. The Making of an International Tramp Fleet, 1830 to the Present Day, Routledge, London 1996, σελ. 439.
Ελλάς είναι χώρα ναυτική», αλλά μόλις το 1990 δημιουργήθηκε Τμήμα Ναυτιλιακών Σπουδών στην ανώτατη εκπαίδευση και συγκεκριμένα στο Πανεπιστήμιο Πειραιά. Το τμήμα οργανώθηκε γρήγορα και οι πρώτοι απόφοιτοι είναι έτοιμοι να βουτήξουν στη ναυτιλιακή αγορά. Από ένα τέτοιο τμήμα δεν μπορούσε, βέβαια, να λείπει η Ναυτιλιακή Ιστορία, μάθημα που διδάσκεται από την καθηγήτρια Τζελίνα Χαρλαύτη. Μέσα από την ιστορική εξέλιξη της ναυτιλίας εξετάζονται και θέματα όπως: η οργάνωση της επιχείρησης, οι επιχειρηματικές μέθοδοι και στρατηγικές, οι εργασιακές σχέσεις, η οικογένεια και οι προσωπικές σχέσεις στον οικονομικό χώρο.
Το 1993 κυκλοφόρησε το βιβλίο της Τζελίνας Χαρλαύτη «Greek Shipowners and Greece 1945-1975. From Separate Development to Mutual Interdependance», The Athlone Press, Λονδίνο. Το βιβλίο αυτό εξετάζει τις σχέσεις των εφοπλιστών με το κράτος και την οικονομία τη μεταπολεμική περίοδο και ανατρέπει την κοινή άποψη ότι η ναυτιλία είχε μικρή επίδραση στην οικονομική ανάπτυξη της χώρας. Δύο είναι οι κύριες επιπτώσεις της ναυτιλίας στην ελληνική οικονομία: οι επενδύσεις των εφοπλιστών στην ελληνική οικονομία και η ανάδειξη του Πειραιά ως του κύριου διαχειριστικού κέντρου του ελληνόκτητου στόλου.
Το 1996 η Τζελίνα Χαρλαύτη με το βιβλίο «Α History of Greek-owned Shipping. The Making of an International Tramp Fleet, 1830 to the Present Day» επιχείρησε με επιτυχία να αποδώσει ολόκληρη την ιστορική πορεία της ελληνόκτητης ναυτιλίας από την ίδρυση του ελληνικού κράτους ως σήμερα. Το βιβλίο χωρίζεται σε δύο μέρηΩ το πρώτο ξεκινά με την ίδρυση του ελληνικού κράτους και φθάνει ως τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο και το δεύτερο καλύπτει την περίοδο από τον μεσοπόλεμο ως σήμερα. Με αυτή τη χρονική διάταξη παρουσιάζονται τα θέματα: εμπόριο και ναυτιλία στην Ανατολική Μεσόγειο και στη Μαύρη Θάλασσα, το χιώτικο εμποροναυτιλιακό δίκτυο (1830-1860), το ιόνιο εμποροναυτιλιακό δίκτυο (1870-1914), ναυτιλία και Ελλάδα (1830-1914), ταξίδια – καπετάνιοι – ναυτικοί. Ο 20ός αι. ξεκινά με την ελληνική ναυτιλιακή ανάπτυξη (1914-1939), περνά στις εργασιακές σχέσεις των ναυτικών στον μεσοπόλεμο, μετά στην ταραγμένη δεκαετία του 1940 και τελειώνει με ένα μεταπολεμικό πανόραμα του διεθνοποιημένου ελληνικού ναυτιλιακού δικτύου.
Ο τρόπος προσέγγισης και η αξιοποίηση νέων πηγών για την ελληνική ναυτιλιακή ιστορία είναι ένα από τα κύρια πλεονεκτήματα της μελέτης που δίνουν νέα διάσταση στην ιστοριογραφία της ελληνικής ναυτιλίαςΩ βρετανικές προξενικές εκθέσεις, τα London Customs Bills of Entry, το Lloyd’s Register of Shipping, η γαλλική εφημερίδα «Semaphore de Marseilles», πέρα από τις ελληνικές ναυτιλιακές πηγές, δίνουν το εύρος του υλικού υποδομής, που είναι φανερό στα παραρτήματα.
Η εικόνα της ανάπτυξης της ελληνόκτητης ναυτιλίας αποκαθίσταται μέσα από τη σωστή μέτρηση της χωρητικότητας των πλοίων, της μέτρησης των φορτίων και της χρήσης της σημαίας ευκαιρίας. Από τη δημιουργία του ελληνικού κράτους ως το τέλος του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου τα ελληνικά πλοία δεκαπλασίασαν τη χωρητικότητά τους. Από τον γεωγραφικό χώρο της Ανατολικής Μεσογείου και της Μαύρης Θάλασσας πέρασαν στον άξονα Πειραιάς – Λονδίνο στις αρχές του 20ού αι. Οι έλληνες πλοιοκτήτες έστησαν στον χώρο της διασποράς επιχειρηματικά δίκτυα που στηρίζονταν στη συγγένεια και στους εθνοτοπικούς δεσμούς (χιώτικο δίκτυο, ιόνιο δίκτυο) και διαμόρφωσαν επιχειρηματική στρατηγική διείσδυσης στα παγκόσμια οικονομικά κέντρα. Οι ίδιοι όχι μόνο ξεπέρασαν, αλλά συχνά εκμεταλλεύτηκαν τις διεθνείς κρίσεις (παγκόσμιοι πόλεμοι, οικονομική κρίση 1930) και οργάνωσαν αποτελεσματικά τον πιο διεθνοποιημένο τομέα της ελληνικής οικονομίας. Μια οικονομική δραστηριότητα που δεν μπορεί να συγκριθεί με καμιά άλλη επένδυση σε εθνικό επίπεδο, παρά μόνο ίσως με την απόδοση της μεταπολεμικής οικοδομικής δραστηριότητας. Το αποτέλεσμα της ανάπτυξης της ελληνόκτητης ναυτιλίας είναι ότι το τελευταίο τρίτο του 20ού αι. το διεθνές δίκτυο των ελληνικών ναυτιλιακών επιχειρήσεων έχει κατακτήσει σημαντικότατη θέση στην παγκόσμια ναυτιλία.
Η δρ Μαρία Χριστίνα Χατζηιωάννου είναι ιστορικός στο Κέντρο Νεοελληνικών Ερευνών του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών.
