Φαντασθείτε έναν στενό διάδρομο μήκους 20 μέτρων. Στο τέλος του δεν υπάρχει τοίχος, αλλά μια μαύρη τρύπα, όπου βλέπει κανείς την εικόνα ενός μικρού, νεαρού δέντρου να προβάλλεται πάνω σε μια μαύρη οθόνη. Καθώς μπαίνετε στον διάδρομο και αρχίζετε να προχωράτε προς την εικόνα του δέντρου, η κίνησή σας ενεργοποιεί την προβολή μιας σειράς εικόνων που δείχνουν την αναπτυξιακή πορεία του δέντρου από τη «γέννηση» στην «ενηλικίωση» και τελικά στο «γήρας»: βγάζει ανθούς, καρπούς που ωριμάζουν και πέφτουν, φύλλα που αλλάζουν χρώματα και, ώσπου να φθάσετε στην άκρη του διαδρόμου, έχουν όλα μαραθεί, μένουν μόνο κάτι άψυχα κλαριά.
«Αυτό που με γοητεύει περισσότερο απ’ όλα είναι ότι είχα τη δυνατότητα να δουλέψω με τον χρόνο με έναν τρόπο που δεν επιτρέπουν οι κάμερες. Γι’ αυτό και δεν χρησιμοποίησα ήχο δεν ήθελα η εμπειρία του χρόνου να πάρει μια αντικειμενική αξία. Δεν ήθελα οι θεατές να βιώσουν το έργο μου όπως θα βίωναν μια συνηθισμένη κινηματογραφική ταινία ήθελα να το βιώσουν πάνω απ’ όλα σαν μια πνευματική εικόνα» λέει ο ίδιος ο καλλιτέχνης, ο Μπιλ Βιόλα.
Το εν λόγω έργο αποκαλείται «Το Δέντρο της Γνώσης» και αποτελεί μέρος μιας μεγάλης έκθεσης αφιερωμένης στον Βιόλα, έναν από τους πιο σημαντικούς καλλιτέχνες στον σχετικά άγνωστο χώρο της βιντεο-τέχνης. Η έκθεση φιλοξενείται αυτές τις ημέρες στο Μουσείο Whitney της Νέας Υόρκης και στη συνέχεια θα ταξιδέψει σε όλο τον κόσμο (επόμενος σταθμός το Αμστερνταμ, τον Σεπτέμβριο).
Ο Βιόλα άρχισε να πειραματίζεται με το μέσο του βίντεο γύρω στο 1970, όταν ήταν ακόμη φοιτητής στο College of Visual and Performing Arts του Πανεπιστημίου Syracuse. Στη συνέχεια δέχθηκε επιρροές από διάφορους εξέχοντες καλλιτέχνες του χώρου, με τους οποίους συνεργάστηκε, όπως ο Ναμ Γιουν Πάικ και ο Πίτερ Κάμπους. Η δική του πρωτοποριακή δουλειά συνέβαλε στον εμπλουτισμό των τεχνικών του βίντεο μέσα από τη χρήση πολλαπλών οθονών και ειδικά σχεδιασμένων χώρων προβολής που ευνοούσαν τη «βύθιση» του θεατή στον κόσμο της βιντεοεικόνας («immersion effect»).
Από την αρχή της καριέρας του ο Βιόλα βρισκόταν πάντα στο επίκεντρο των νέων τεχνολογικών κατακτήσεων, παρ’ όλο που η δουλειά του δεν βασίζεται στην αισθητική της υψηλής τεχνολογίας αλλά δίνει περισσότερο έμφαση στη θεματολογία της συνείδησης, της περισυλλογής και της πνευματικότητας μια θεματολογία που συχνά παρουσιάζεται με έναν ιδιαίτερα οικείο τρόπο στον θεατή. Παρακολουθεί κανείς διάφορα φαινόμενα: ένα μωρό που γεννιέται, άνθρωποι που κοιμούνται, άνθρωποι που επιπλέουν στο νερό, μια φωτιά που μαίνεται, πουλιά που πετάνε, μια ηλικιωμένη γυναίκα που πεθαίνει (και που είναι η μητέρα του). Οι εικόνες αυτές αναδεικνύονται μέσα από ποικίλες τεχνικές: υπερβολικά αργή κίνηση («slow motion»), αντιθέσεις στην κλίμακα, αντανακλάσεις, αλλαγές στην οπτική γωνία, πολλαπλές οθόνες. Στη δεκαετία του ’90 ο Βιόλα άρχισε να ασχολείται με το φιλμ. Οι πιο πρόσφατες δουλειές του κάνουν χρήση των πιο προηγμένων τεχνικών και εξοπλισμών ψηφιακής τεχνολογίας.
