Οι πατάτες, που συχνά χαρακτηρίζονται άδικα ως υπερβολικά αμυλούχες και ανθυγιεινές, αποτελούν εδώ και χρόνια αντικείμενο παρανοήσεων σχετικά με τη διατροφική τους αξία.
Οι πατάτες αποτελούν σημαντικό μέρος της παγκόσμιας διατροφής από τότε που οι ιθαγενείς πληθυσμοί της Νότιας Αμερικής τις εισήγαγαν στους ισπανούς αποικιοκράτες πριν από αιώνες, οι οποίοι τις μετέφεραν με τα πλοία τους στην Ευρώπη, όπου συνέβαλαν στην ανάπτυξη της σύγχρονης βιομηχανικής γεωργίας.
Σήμερα υπάρχουν πάνω από 4.000 ποικιλίες πατάτας, αποτελώντας την τρίτη σημαντικότερη καλλιέργεια τροφίμων στον κόσμο, σύμφωνα με το Διεθνές Κέντρο Πατάτας.
Περίπου τα 2/3 του παγκόσμιου πληθυσμού καταναλώνουν πατάτες ως βασικό διατροφικό είδος, με σχεδόν το 50% της παγκόσμιας παραγωγής προορίζεται για κατανάλωση στο σπίτι ως κύριο τρόφιμο ή λαχανικό.
Οι πατάτες είναι ανθεκτικές στην ξηρασία, το ψύχος και τις φτωχές σε θρεπτικά στοιχεία εκτάσεις, παρουσιάζοντας αξιοσημείωτη προσαρμοστικότητα.
Έως το 2030, η συνολική παγκόσμια παραγωγή πατάτας αναμένεται να φτάσει τους 750 εκατομμύρια τόνους, με αύξηση 112%. Η παραγωγή στην Ασία, την Αφρική και τη Λατινική Αμερική θα ξεπεράσει τους 440 εκατομμύρια τόνους, παρουσιάζοντας αύξηση 100% και καλύπτοντας περίπου το 59% της παγκόσμιας παραγωγής.
Με αφορμή τη Διεθνή Ημέρα Πατάτας (30 Μαΐου), καταρρίπτουμε 5 από τους πιο διαδεδομένους μύθους για το αγαπημένο και βασικό υλικό της ελληνικής κουζίνας.
Οι πατάτες που έχουν βλαστήσει είναι ακατάλληλες για κατανάλωση
Σύμφωνα με το Poison Control, οι πατάτες περιέχουν σολανίνη και χακονίνη, δύο γλυκοαλκαλοειδή που είναι τοξικά όταν καταναλωθούν σε υψηλές ποσότητες. Οι βλαστοί της πατάτας, καθώς και τα φύλλα, τα άνθη και η πράσινη φλούδα, περιέχουν τις υψηλότερες συγκεντρώσεις γλυκοαλκαλοειδών.
Η ορατή πράσινη απόχρωση στη φλούδα μπορεί να υποδεικνύει περίσσεια γλυκοαλκαλοειδών και, επομένως, αυξημένη πιθανότητα να προκληθεί αδιαθεσία. Μπορεί επίσης απλώς να είναι ένδειξη αυξημένης χλωροφύλλης λόγω έκθεσης στο φως.
Οι πατάτες που έχουν βλαστήσει είναι ασφαλείς για κατανάλωση (αρκεί να αφαιρέσετε τους βλαστούς). Τα γλυκοαλκαλοειδή αποτελούν φυσικό μηχανισμό άμυνας του φυτού κατά των παρασίτων.
Αν εμφανιστούν μικρά λευκά βλαστάρια ή «μάτια» στις πατάτες σας, αυτό σημαίνει ότι έχουν αρχίσει να βλασταίνουν. Μην ανησυχείτε. Σε αυτό το στάδιο, οι πατάτες εξακολουθούν να είναι βρώσιμες. Απλώς πρέπει να αφαιρέσετε τους βλαστούς πριν μαγειρέψετε τα λαχανικά.
Οι πατάτες δεν πρέπει να καταναλωθούν αν:
- είναι ζαρωμένες
- είναι μαλακές
- ο βλαστός είναι πολύ ανεπτυγμένος
Eίναι ανθυγιεινές
Οι πατάτες συχνά έχουν κακή φήμη ως «ανθυγιεινή» τροφή, αλλά αυτό δεν ανταποκρίνεται πλήρως στην πραγματικότητα. Αν και είναι αλήθεια ότι ο τρόπος μαγειρέματος παίζει μεγάλο ρόλο στη διατροφική τους αξία, οι ίδιες οι πατάτες δεν είναι εγγενώς ανθυγιεινές.
Οι πατάτες είναι πλούσιες σε υδατάνθρακες, κυρίως άμυλο, και παρέχουν επίσης σημαντικά θρεπτικά συστατικά όπως βιταμίνη C, βιταμίνη Β6, κάλιο και φυτικές ίνες (ιδίως όταν καταναλώνονται με τη φλούδα).
Το πρόβλημα συνήθως δεν είναι η ίδια η πατάτα, αλλά ο τρόπος παρασκευής της: το τηγάνισμα, η προσθήκη μεγάλων ποσοτήτων βουτύρου, τυριού ή σάλτσας μπορεί να αυξήσει σημαντικά τις θερμίδες και τα κορεσμένα λιπαρά. Μια μέση πατάτα με τη φλούδα έχει περίπου τόση βιταμίνη C όση τρία ροδάκινα
Σε μελέτες διατροφής, οι πατάτες ολόκληρες και μαγειρεμένες με απλό τρόπο (βραστές, ψητές ή στον ατμό) μπορούν να ενταχθούν σε μια ισορροπημένη διατροφή.
Επομένως, η ιδέα ότι «οι πατάτες είναι ανθυγιεινές» είναι περισσότερο μύθος παρά γεγονός — εξαρτάται από τη συνολική διατροφή και τον τρόπο κατανάλωσης.
Οι πατάτες προκαλούν απότομη αύξηση του σακχάρου στο αίμα
Παρόλο που οι πατάτες έχουν υψηλό γλυκαιμικό δείκτη (GI), ο οποίος μετρά πόσο γρήγορα οι υδατάνθρακες αυξάνουν τα επίπεδα σακχάρου στο αίμα, η συνολική γλυκαιμική απόκριση ενός γεύματος εξαρτάται από διάφορους παράγοντες, όπως ο τρόπος μαγειρέματος, το μέγεθος της μερίδας και τα τρόφιμα που συνοδεύουν τις πατάτες.
Ο συνδυασμός πατάτας με πρωτεΐνη, φυτικές ίνες και υγιεινά λιπαρά μπορεί να βοηθήσει στη μείωση της επίδρασής της στα επίπεδα σακχάρου στο αίμα.
Επίσης, η κατανάλωση της πατάτας με τη φλούδα και η αποφυγή του πολτοποιήματος (π.χ. πουρές) μπορούν να περιορίσουν την επίδρασή της στο σάκχαρο.
Οι γλυκοπατάτες είναι πιο υγιεινές
Αν ο μύθος ότι οι απλές πατάτες είναι ανθυγιεινές απέχει πολύ από την αλήθεια, τότε η πεποίθηση ότι οι γλυκοπατάτες είναι σαφώς πιο υγιεινές απέχει ακόμη περισσότερο.
Στην πραγματικότητα, και οι δύο είναι ιδιαίτερα θρεπτικές και περιέχουν πολλές από τις ίδιες βιταμίνες και μέταλλα, απλώς σε διαφορετικές αναλογίες, σύμφωνα με το Healthline.
Σε μια σύγκριση δύο παρόμοιων μερίδων λευκής πατάτας και γλυκοπατάτας με τη φλούδα, υπάρχουν περισσότερες ομοιότητες παρά διαφορές.
Και οι δύο περιέχουν 2 γραμμάρια πρωτεΐνης, 0,15 γραμμάρια λίπους και 21 γραμμάρια υδατανθράκων. Οι διαφορές εμφανίζονται κυρίως στα ποσοστά ημερήσιας πρόσληψης: η γλυκοπατάτα παρέχει 107% της ημερήσιας ανάγκης σε βιταμίνη Α, ενώ η λευκή πατάτα σχεδόν μηδενική ποσότητα (0,1%).
Η περιεκτικότητα σε φυτικές ίνες είναι παρόμοια, με τη γλυκοπατάτα να έχει περίπου 1 γραμμάριο περισσότερο. Επίσης, οι βιταμίνες Β6 και C, καθώς και το κάλιο, βρίσκονται σε παρόμοια επίπεδα, με διαφορές κάτω από 10%.
Δεν μπορείτε να αποθηκεύσετε τις πατάτες στο ψυγείο
Οι πατάτες μπορούν να διατηρηθούν στο ψυγείο, ιδιαίτερα όταν πρόκειται για «πρώιμες» ποικιλίες, δηλαδή πατάτες που μαζεύονται από τον Ιούλιο έως τον Αύγουστο. Η φλούδα τους είναι ακόμη πολύ λεπτή και ευαίσθητη, γι’ αυτό για καλύτερη συντήρηση, συνιστάται να φυλάσσονται στο ψυγείο.
Οι πατάτες με πιο παχιά φλούδα, που συνήθως μαζεύονται στις αρχές Σεπτεμβρίου, μπορούν επίσης να αποθηκευτούν στο συρτάρι λαχανικών του ψυγείου.
Ωστόσο, αν θέλετε να παρατείνετε όσο γίνεται τη διάρκεια ζωής τους, είναι προτιμότερο να τις αποθηκεύετε μέσα σε χάρτινη σακούλα, σε δροσερό (περίπου 7 °C), ξηρό και σκοτεινό μέρος, μακριά από το φως της ημέρας.
Με πληροφορίες από Tasting Table.
