Καθώς η ευρωπαϊκή διπλωματία και οι συζητήσεις σχετικά με το μέλλον της Ευρώπης εντείνονται όσον αφορά στις σχέσεις με τις ΗΠΑ, την διεύρυνση και την Ουκρανία, η ΕΕ εμφανίζεται σύμφωνα με δέκα διπλωμάτες που επικαλείται το Politico να επεξεργάζεται ένα καινοφανές σχέδιο που θα μπορούσε να δώσει στην Ουκρανία μερική ένταξη στο μπλοκ ήδη από το επόμενο έτος, καθώς οι Βρυξέλλες προσπαθούν να ενισχύσουν τη θέση της χώρας στην Ευρώπη και να την απομακρύνουν από τη Μόσχα.

Τέσσερα χρόνια μετά την πλήρους κλίμακας εισβολή της Ρωσίας και με το Κίεβο να πιέζει για ένταξη στην ΕΕ το 2027 ώστε να συμπεριληφθεί σε μια ειρηνευτική συμφωνία με το Κρεμλίνο, η ιδέα —που βρίσκεται ακόμη σε αρχικό στάδιο— θα αποτελούσε μια δραματική αλλαγή στον τρόπο με τον οποίο το μπλοκ εντάσσει νέα κράτη. Το σχέδιο προβλέπει ότι η Ουκρανία θα αποκτήσει θέση στο τραπέζι της ΕΕ πριν ολοκληρώσει τις μεταρρυθμίσεις που απαιτούνται για πλήρη δικαιώματα μέλους.

Ευρωπαίοι αξιωματούχοι και η ουκρανική κυβέρνηση δηλώνουν ότι η υποψηφιότητα της Ουκρανίας για ένταξη είναι επείγουσα. Η Ρωσία είναι πιθανό να προσπαθήσει να «σταματήσει την πορεία μας προς την ΕΕ», δήλωσε ο Ουκρανός πρόεδρος Βολοντίμιρ Ζελένσκι σε δημοσιογράφους στο Κίεβο την Παρασκευή, όταν ρωτήθηκε για τη σημασία του να οριστεί επίσημα μια ημερομηνία ένταξης το 2027. «Γι’ αυτό λέμε: δώστε συγκεκριμένη ημερομηνία. Γιατί συγκεκριμένη ημερομηνία; Επειδή η ημερομηνία θα υπογραφεί από την Ουκρανία, την Ευρώπη, τις ΗΠΑ και τη Ρωσία».

Η ιδέα της ΕΕ θυμίζει το σχέδιο του Εμανουέλ Μακρόν για μια Ένωση πολλών ταχυτήτων, το οποίο έχει παρουσιάσει επανειλημμένα από τότε που έγινε πρόεδρος της Γαλλίας το 2017. Η τελευταία εκδοχή του σχεδίου αυτού έχει ανεπίσημα ονομαστεί «αντίστροφη διεύρυνση», σύμφωνα με έναν αξιωματούχο της ΕΕ και δύο Ευρωπαίους διπλωμάτες, επειδή ουσιαστικά βάζει χώρες στο μπλοκ στην εκκίνηση της διαδικασίας εκπλήρωσης των κριτηρίων ένταξης και όχι μετά την λήξη της.

Αξιωματούχοι της ΕΕ λένε ότι η ιδέα είναι ελκυστική επειδή θα έδινε στο Κίεβο «ανάσα» για να ολοκληρώσει τις μεταρρυθμίσεις των θσμών της, της δικαιοσύνης και του πολιτικού της συστήματος, ενώ παράλληλα μειώνει την πιθανότητα να εγκαταλείψει την ελπίδα ένταξης στο μπλοκ και να γυρίσει την πλάτη στη Δύση. Ωστόσο,υπάρχουν εμπόδια σε αυτό, με σημαντικότερο τον πρωθυπουργό της Ουγγαρίας, Βίκτορ Όρμπαν, ο οποίος αντιτίθεται στην ένταξη της Ουκρανίας.

Με βάση με πέντε διπλωμάτες που εκπροσωπούν διαφορετικές χώρες, καθώς και τρεις αξιωματούχους της ΕΕ και δύο Ουκρανούς αξιωματούχους, στους οποίους παραχωρήθηκε ανωνυμία για να συζητήσουν εμπιστευτικές διαπραγματεύσεις που γνωρίζουν, το POLITICO διαπίστωσε ότι η διαδικασία για την ένταξη της Ουκρανίας έχει πέντε βήματα.

Βήμα 1: Η προετοιμασία της Ουκρανίας

Η ΕΕ έχει «προωθήσει εμπροσθοβαρώς» την υποψηφιότητα ένταξης της Ουκρανίας. Αυτό περιλαμβάνει την παροχή άτυπης καθοδήγησης στο Κίεβο για τη διαπραγμάτευση των «κεφαλαίων» — των νομικών βημάτων στον δρόμο προς την ένταξη.

Το μπλοκ έχει ήδη δώσει στην Ουκρανία λεπτομέρειες για τρία από τα έξι διαπραγματευτικά κεφάλαια. Σε άτυπη συνάντηση των υπουργών Ευρωπαϊκών Υποθέσεων στην Κύπρο τον Μάρτιο, η ΕΕ ετοιμάζεται να δώσει σε αντιπροσωπεία της Ουκρανίας περισσότερες λεπτομέρειες για επιπλέον κεφάλαια, ώστε να ξεκινήσει η σχετική εργασία.

«Παρά τις αντίξοες συνθήκες, εν μέσω της συνεχιζόμενης ρωσικής επιθετικότητας, η Ουκρανία επιταχύνει τις μεταρρυθμιστικές της προσπάθειες», δήλωσε στο POLITICO η Μαριλένα Ραουνά, αναπληρώτρια υπουργός Ευρώπης της Κύπρου, η οποία έχει την προεδρία του Συμβουλίου της ΕΕ. Η συνάντηση της 3ης Μαρτίου στοχεύει να επαναβεβαιωθεί η στήριξη αυτή, είπε. Ωστόσο, στις μεταρρυθμίσεις που απαιτούνται «δεν θα υπάρξουν διευκολύνσεις», σύμφωνα με άλλον αξιωματούχο της ΕΕ. Το μήνυμα αυτό επανέλαβαν και δύο ανώτεροι διπλωμάτες από χώρες που στηρίζουν ένθερμα την Ουκρανία, καθώς και όλοι οι αξιωματούχοι της ΕΕ με τους οποίους μίλησε το POLITICO.

«Η ένταξη στην ΕΕ φέρνει οφέλη μόνο αν περάσεις από τη μεταμόρφωση της διαδικασίας διεύρυνσης — αυτή είναι η πραγματική υπερδύναμη της ένταξης στην ΕΕ», είπε ένας αξιωματούχος. «Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πρέπει να ισορροπήσει ανάμεσα σε δύο πράγματα: την ανάγκη να κινηθεί γρήγορα και την υλοποίηση των μεταρρυθμίσεων στην Ουκρανία».

Από την πλευρά του, το Κίεβο λέει ότι είναι έτοιμο να κάνει τη δουλειά που απαιτείται. «Θα είμαστε τεχνικά έτοιμοι μέχρι το 2027», δήλωσε ο Ζελένσκι την Παρασκευή. «Μιλάτε για το τέλος του πολέμου και ταυτόχρονα για εγγυήσεις ασφάλειας. Και η ΕΕ για εμάς είναι εγγυήσεις ασφάλειας».

Βήμα 2: Δημιουργία μιας “light” εκδοχής ένταξης στην ΕΕ

Οι κυβερνήσεις της ΕΕ ρώτησαν την πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν για τις προσπάθειες άρσης του αδιεξόδου σχετικά με την ένταξη νέων χωρών στο μπλοκ, σε συνάντηση στις Βρυξέλλες την Παρασκευή, σύμφωνα με διπλωμάτες που συμμετείχαν ή ενημερώθηκαν για το περιεχόμενό της.

Εκείνη παρουσίασε διάφορες επιλογές και μοντέλα που εξετάζει η ΕΕ, μεταξύ των οποίων και την ιδέα της «αντίστροφης διεύρυνσης».

«Θα ήταν ένα είδους ανάταξης της διαδικασίας — εντάσσεσαι και στη συνέχεια αποκτάς σταδιακά δικαιώματα και υποχρεώσεις», είπε ένας αξιωματούχος της ΕΕ που γνωρίζει το περιεχόμενο της συζήτησης. «Άρα θα υπάρξει επανεξέταση του τρόπου με τον οποίο κάνουμε την ένταξη, με βάση τη πολύ διαφορετική κατάσταση που έχουμε σήμερα σε σχέση με τότε που η Επιτροπή καθόρισε τα κριτήρια ένταξης».

Η ιδέα δεν είναι να χαμηλώσει ο πήχης, αλλά να σταλεί ένα πολιτικά ισχυρό μήνυμα σε χώρες των οποίων η ένταξη καθυστερεί λόγω πολέμου ή αντιρρήσεων από πρωτεύουσες όπως η Βουδαπέστη — όχι μόνο στην Ουκρανία, αλλά και στη Μολδαβία, την Αλβανία και άλλες.

«Είναι σημαντικό να σταλεί ένα πολιτικό μήνυμα», είπε ένας διπλωμάτης της ΕΕ. «Ο πόλεμος συνεχίζεται εδώ και τέσσερα χρόνια. Οι Ουκρανοί χρειάζονται στήριξη. Η ΕΕ πρέπει να την προσφέρει, πολιτικά και ψυχολογικά».

Παρότι ο Ζελένσκι έχει δηλώσει στο παρελθόν ότι η Ουκρανία δεν θα δεχθεί καθεστώς δεύτερης κατηγορίας στην ΕΕ, θα μπορούσε να είναι ανοιχτή σε κάτι που θα κατοχυρώνει θεσμικά την πορεία της χώρας προς την Ένωση πριν γίνει πλήρες μέλος, σύμφωνα με αξιωματούχο που γνωρίζει τη σκέψη του Κιέβου.

Αξιωματούχος της Μολδαβίας δήλωσε στο POLITICO ότι η χώρα «θέλει να ενταχθεί σε μια Ευρωπαϊκή Ένωση που λειτουργεί αποτελεσματικά πέρα από τα 27 κράτη-μέλη και καλωσορίζουμε τις συζητήσεις για τις εσωτερικές μεταρρυθμίσεις που απαιτούνται για να γίνει αυτό δυνατό». Ταυτόχρονα, «η πλήρης ένταξη — με ίσα δικαιώματα και πλήρη συμμετοχή στη λήψη αποφάσεων της ΕΕ — πρέπει να παραμείνει ο σαφής και τελικός προορισμός».

Ο πρωθυπουργός της Αλβανίας Έντι Ράμα δήλωσε στο POLITICO τον περασμένο μήνα ότι μια δημιουργική προσέγγιση στην ένταξη στην ΕΕ είναι «καλή ιδέα» και ότι η χώρα του θα δεχόταν ακόμη και προσωρινά να μην έχει δικό της επίτροπο.

Η ιδέα έχει και αντιπάλους εντός της ΕΕ. «Σε επίπεδο αρχής, δεν μπορείς να συζητάς δύο κατηγορίες κρατών-μελών», είπε ένας αξιωματούχος της ΕΕ. «Αυτό δεν θα ήταν δίκαιο, όχι μόνο για την Ουκρανία αλλά και για το ευρωπαϊκό εγχείρημα. Το μήνυμα πρέπει να είναι η επιτάχυνση των μεταρρυθμίσεων».

Η Γερμανία, ειδικότερα, αντιτίθεται στη δημιουργία διαφορετικών βαθμίδων ένταξης και ανησυχεί ότι χώρες που θα ενταχθούν πριν να είναι έτοιμες θα λάβουν υποσχέσεις που οι Βρυξέλλες δεν θα μπορέσουν να πραγματοποιήσουν, σύμφωνα με ανώτερο διπλωμάτη. Ωστόσο, η ελπίδα είναι ότι αν τα άλλα «δυνατά χαρτιά» της ΕΕ, όπως το Παρίσι, η Ρώμη και η Βαρσοβία, στηρίξουν την προσπάθεια, το Βερολίνο θα μπορούσε να πειστεί.

Βήμα 3: Αναμονή για την αποχώρηση του Όρμπαν

Η βασική πρόκληση για τις προοπτικές ένταξης της Ουκρανίας είναι να συμφωνήσουν και τα 27 κράτη-μέλη, καθώς οποιαδήποτε απόφαση διεύρυνσης απαιτεί ομοφωνία. Ο Όρμπαν, ο στενότερος σύμμαχος του Πούτιν στην ΕΕ, είναι κατηγορηματικά αντίθετος.

Όμως η Επιτροπή και οι πρωτεύουσες της ΕΕ παρακολουθούν στενά τις ουγγρικές εκλογές του Απριλίου και παράλληλα εργάζονται για την εξεύρεησ τρόπων παράκαμψης του βέτο του Όρμπαν. Ο Όρμπαν έχει έρθει αντιμέτωπος με σκληρό πολιτικό ανταγωνισμό στο εσωτερικό και βρίσκεται πίσω στις δημοσκοπήσεις. Μάλιστα έχει εργαλειοποιήσει το ζήτημα της ένταξης της Ουκρανίας στην ΕΕ στην προεκλογική του εκστρατεία, υποστηρίζοντας ότι «η Ουκρανία είναι εχθρός μας», επειδή πιέζει για απαγόρευση των ρωσικών ενεργειακών εισαγωγών, και ότι δεν θα πρέπει «ποτέ» να ενταχθεί στην ΕΕ.

Η αντιπάθεια του Ούγγρου πρωθυπουργού προς το Κίεβο «είναι βαθιά», ανέφερε ανώτερος διπλωμάτης της ΕΕ. «Είναι προσωπικό ζήτημα μεταξύ Όρμπαν και Ζελένσκι. Είναι κάτι περισσότερο από στρατηγικό ή τακτικό παιχνίδι».

Ο Όρμπαν και ο Ζελένσκι έχουν επανειλημμένα επιτεθεί ο ένας στον άλλο. Ο Ζελένσκι κατηγόρησε δημόσια τον Όρμπαν ότι «κάνει πολύ επικίνδυνα πράγματα» μπλοκάροντας την πορεία της Ουκρανίας προς την ΕΕ και χαρακτήρισε τη Βουδαπέστη «μικρή Μόσχα». Ο Όρμπαν έχει αποκαλέσει την Ουκρανία «μία από τις πιο διεφθαρμένες χώρες στον κόσμο» και έχει κατηγορήσει τον Ζελένσκι ότι απειλεί την κυριαρχία της Ουγγαρίας.

Αρκετοί αξιωματούχοι της ΕΕ δήλωσαν ότι ελπίζουν πως, αν ο Όρμπαν χάσει τις εκλογές, ο αντίπαλός του Πέτερ Μάγιαρ, ο συντηρητικός ηγέτης του κόμματος Tisza, θα μπορούσε να αλλάξει στάση απέναντι στην Ουκρανία, δεδομένου ότι πέρυσι υποσχέθηκε να θέσει το ζήτημα σε δημοψήφισμα. Αν όμως ο Όρμπαν επανεκλεγεί, τότε περνάμε στο τέταρτο βήμα.

Βήμα 4: Το χαρτί Τραμπ

Παρότι η αντίθεση Όρμπαν στην ένταξη της Ουκρανίας στην ΕΕ φαίνεται ακλόνητη, υπάρχει κάποιος που οι Ευρωπαίοι ηγέτες πιστεύουν ότι θα μπορούσε να αλλάξει γνώμη: ο Ντόναλντ Τραμπ.

Ο πρόεδρος των ΗΠΑ, που έχει στενές σχέσεις με τον Όρμπαν και τον στήριξε ενόψει των εκλογών, δεν έχει κρύψει την επιθυμία του να είναι εκείνος που θα οδηγήσει την Ουκρανία και τη Ρωσία σε μια ειρηνευτική συμφωνία. Με την ένταξη της Ουκρανίας στην ΕΕ έως το 2027 να περιλαμβάνεται σε ένα προσχέδιο 20 σημείων για τον τερματισμό του πολέμου, υπάρχει η ελπίδα ότι ο Τραμπ θα μπορούσε να καλέσει τη Βουδαπέστη να «κλείσει» τη συμφωνία.

Ο Ζελένσκι άφησε να εννοηθεί ότι ευελπιστεί σε κάτι τέτοιο. Στο πλαίσιο της ειρηνευτικής πρότασης, οι ΗΠΑ «αναλαμβάνουν την υποχρέωση ότι θα είναι εγγυητής ώστε κανείς να μην μπλοκάρει» στοιχεία της συμφωνίας, είπε. «Συζητάμε για το αν οι Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής θα συνεργαστούν πολιτικά με κάποιες ευρωπαϊκές οντότητες ώστε να μην την μπλοκάρουν».

Η κυβέρνηση Τραμπ είχε πιέσει τον Όρμπαν και στο παρελθόν, κατά τις διαπραγματεύσεις για τα πακέτα κυρώσεων της ΕΕ κατά της Μόσχας, δήλωσε ένας διπλωμάτης της ΕΕ.

Βήμα 5: Αν όλα αποτύχουν, αφαίρεση των δικαιωμάτων ψήφου της Ουγγαρίας

Αν αποτύχει και η «τέχνη της συμφωνίας» του Τραμπ, υπάρχει ακόμη ένα χαρτί που μπορεί να παίξει η ΕΕ: να επαναφέρει στο τραπέζι το Άρθρο 7 της Συνθήκης της ΕΕ κατά της Ουγγαρίας, σύμφωνα με δύο διπλωμάτες της ΕΕ.

Το Άρθρο 7, το οποίο ενεργοποιείται όταν μια χώρα θεωρείται ότι παραβιάζει τις θεμελιώδεις αξίες του μπλοκ, είναι η πιο σοβαρή πολιτική κύρωση που μπορεί να επιβάλει η ΕΕ, καθώς αναστέλλει τα δικαιώματα ενός κράτους-μέλους, συμπεριλαμβανομένου του δικαιώματος συμμετοχής σε αποφάσεις για την ένταξη νέων χωρών.

Η ΕΕ δεν σκοπεύει να προχωρήσει σε αυτή την κίνηση ακόμη, θεωρώντας ότι κάτι τέτοιο θα εξυπηρετούσε τον Όρμπαν ενόψει των εκλογών του Απριλίου. Ωστόσο, οι ευρωπαϊκές πρωτεύουσες εξετάζουν τη χρήση του εργαλείου αυτού, εάν ο Όρμπαν επανεκλεγεί και συνεχίσει να παρεμποδίζει τη λήψη αποφάσεων στην ΕΕ. Μια τέτοια κίνηση είναι «απολύτως πιθανή», δήλωσε τρίτος διπλωμάτης.