ΟΥΑΣΙΓΚΤΟΝ, Δεκέμβριος.
Ανώτατοι αμερικανοί αξιωματούχοι είναι πιθανόν να κατηγορηθούν, ορισμένοι μετά θάνατον, για «συνέργεια» στην «κατάφωρο παραβίαση ανθρωπίνων δικαιωμάτων» και ασφαλώς για «συγκάλυψη» πράξεων βίας και φρικτών βασανιστηρίων που αποδεδειγμένα έγιναν στη Χιλή επί δικτατορίας Πινοσέτ. Μεταξύ τέτοιων «κατηγορουμένων» πρέπει να είναι ο τότε πρόεδρος Νίξον και ο τότε υπουργός Εξωτερικών κ. Κίσινγκερ, οι οποίοι ήταν «εν πλήρη γνώσει» των εγκλημάτων του καθεστώτος Πινοσέτ, όπως βεβαιώνουν έγγραφα αμερικανικών υπηρεσιών.
Η απόφαση του βρετανικού ανωτάτου δικαστηρίου των Λόρδων προ δεκαπενθημέρου να αρνηθεί το δικαίωμα της ασυλίας στον Αουγκούστο Πινοσέτ δεν άνοιξε τον δρόμο μόνο για την «παράδοση» του πρώην χιλιανού δικτάτορα στην Ισπανία αλλά και για την αποκάλυψη του ρόλου των Ηνωμένων Πολιτειών στη Χιλή κατά τη δεκαετία του ’70 ρόλου που δεν περιορίζεται στη συγκάλυψη των εγκλημάτων της δικτατορίας Πινοσέτ, ακόμη και όταν θύματα ήταν αμερικανοί πολίτες όπως η Ρόνι Μόφιτ, ο Ντ. Χόρμαν κλπ. «Από την πρώτη στιγμή» που το 1970 στη Χιλή εξελέγη πρόεδρος ο Σαλβαδόρ Αλιέντε, οι Ηνωμένες Πολιτείες «προσπάθησαν να τον ανατρέψουν» και οι προσπάθειες αυτές «δεν σταμάτησαν ποτέ, ώσπου τον ανέτρεψαν», λέει ο Τομ Καραμεσίνης, ο επικεφαλής των «μυστικών επιχειρήσεων» της CIA εκείνη την εποχή.
Είναι αυτός ακριβώς ο κίνδυνος για τις ΗΠΑ: να «ανοίξει το κουτί με τα σκουλήκια», κατά την έκφραση στελέχους της CIA, που δραστηριοποίησε τα μέγιστα το Στέιτ Ντιπάρτμεντ και άλλες κρατικές υπηρεσίες για να αποτρέψουν την απέλαση στην Ισπανία και την παραπομπή του Πινοσέτ στη δικαιοσύνη. «Οι σχετικές προσπάθειες προς τη Βρετανία δεν απέδωσαν μέχρι στιγμής αλλά συνεχίζονται» λέει συνήθως καλά ενημερωμένη πηγή στην Ουάσιγκτον. Και θεωρεί βέβαιον ότι, «αν τελικώς ο Πινοσέτ απελαθεί στην Ισπανία, οι (αμερικανικές) παρεμβάσεις προς αυτήν θα γίνουν ισχυρότερες» για να μην οδηγηθεί ο πρώην δικτάτορας σε δικαστήριο.
Στην Ουάσιγκτον πιστεύεται ότι ο Πινοσέτ «δεν θα κλείσει το στόμα του» αλλά θα είναι αποκαλυπτικός για τη «συνέργεια» των αμερικανικών υπηρεσιών στα «έργα» του. Οι «New York Times» απερίφραστα έγραφαν προ ημερών ότι «η CIA συνεργαζόταν στενά με τη μυστική υπηρεσία της Χιλής τη δεκαετία του ’70, όταν πάνω από 3.000 άτομα πιστεύεται ότι δολοφονήθηκαν». Και δεν διστάζει να υπογραμμίσει ότι ο κ. Κίσινγκερ «υποστήριζε (να γίνει) πραξικόπημα στη Χιλή από τις αρχές του 1970».
Ωστόσο η διεθνής πίεση και ο κίνδυνος να θεωρηθεί και η κυβέρνηση Κλίντον συνεργός στη συγκάλυψη των εγκλημάτων της δικτατορίας Πινοσέτ κάτι που βεβαίως θα ήταν άδικο ανάγκασαν την Ουάσιγκτον να δείξει ότι τουλάχιστον υποστηρίζει το «έργο της δικαιοσύνης». Με καθυστέρηση αρκετών εβδομάδων απάντησε θετικά την περασμένη Τρίτη στο αίτημα του ισπανού ανακριτή για να δώσει στη δημοσιότητα «ορισμένα» από τα έγγραφα που αναφέρονται στο καθεστώς Πινοσέτ. Η Μαδρίτη, αποκαλύπτεται σήμερα, αναγκάστηκε να «υπενθυμίσει» στην Ουάσιγκτον τη διμερή συμφωνία νομικής συνεργασίας που έχουν υπογράψει για να εξασφαλίσει αυτά τα έγγραφα.
Αλλά θα παρέλθει διάστημα «αρκετών μηνών» ώσπου να παραδοθούν. Και τούτο επειδή είναι κατεσπαρμένα σε οκτώ τουλάχιστον αρχεία (κρατικών υπηρεσιών, προέδρων κλπ.) και «θα πρέπει να ελεγχθούν σελίδα προς σελίδα» για να διαγραφούν «ονόματα, εμπιστευτικές πηγές και στοιχεία εθνικής σπουδαιότητας», όπως επισημαίνει αρμόδια πηγή στην Ουάσιγκτον.
Πρέπει να αναμένεται ότι από τα έγγραφα αυτά θα απαλειφθούν ονόματα όπως του κ. Κίσινγκερ, του διευθυντή και των σταθμαρχών της CIA στη Χιλή και άλλων «προσωπικοτήτων» της τότε πολιτικής ζωής των Ηνωμένων Πολιτειών. Είναι όμως αδύνατον, βεβαιώνουν πρόσωπα που γνωρίζουν, να μην αποκαλυφθεί ότι:
* Η πρεσβεία των ΗΠΑ στο Σαντιάγο της Χιλής έστειλε στο Στέιτ Ντιπάρτμεντ όχι λιγότερες από 20 εκθέσεις στη διάρκεια της δικτατορίας Πινοσέτ με συγκεκριμένα στοιχεία βιαιοτήτων και βασανιστηρίων στα οποία υποβάλλονταν χιλιανοί πολίτες.
* Τον Απρίλιο του 1975 ο αμερικανός πρεσβευτής, «ενεργώντας κατόπιν διαμαρτυρίας αμερικανών υπηκόων», έκανε διάβημα προσωπικά στον Πινοσέτ «επισημαίνοντας» τις παραβιάσεις «στοιχειωδών ανθρωπίνων αξιών» εκ μέρους ενστόλων χιλιανών κρατικών οργάνων.
* Η CIA είχε «τουλάχιστον από τις αρχές του 1972» κατάλογο ατόμων που είχαν «δολοφονηθεί, εξαφανισθεί είτε βασανισθεί κατά φρικαλέο τρόπο από όργανα της στρατιωτικής αστυνομίας, παραστρατιωτικών μονάδων και της πολιτικής χωροφυλακής». Τα ονόματα είχαν διαβιβασθεί στην Ουάσιγκτον «για να γίνουν οι ενέργειες που κρίνονται κατάλληλες» αλλά δεν έγινε τίποτε φυσικά.
Η Ουάσιγκτον ανησυχεί ιδιαιτέρως, υποστηρίζουν ενημερωμένες διπλωματικές πηγές, μήπως αποκαλυφθεί όχι απλώς η «συνέργειά» τους στην αποσιώπηση των εγκλημάτων της δικτατορίας Πινοσέτ αλλά και μια «απιστεύτου ηλιθιότητας», όπως αποκλήθηκε αργότερα από Αμερικανούς, προσπάθεια της CIA. Συγκεκριμένα, η δημιουργία ομάδων κρούσεως οι οποίες θα ανέτρεπαν διαδοχικώς οποιεσδήποτε μη δικτατορικές κυβερνήσεις υπήρχαν στη Λατινική Αμερική τη δεκαετία του ’70. Σχετική πρόταση είχε υποβληθεί από σκληροπυρηνικούς του Πινοσέτ στον σταθμάρχη της CIA στο Σαντιάγο, ο οποίος διεβίβασε την πρόταση στο αρχηγείο της Υπηρεσίας στο Λάγκλεϊ με ευμενή εισήγηση. Η πρόταση ουδέποτε υλοποιήθηκε μολονότι δεν απορρίφθηκε από την Ουάσιγκτον επειδή «το Κογκρέσο ήταν αδύνατον να το ανεχθεί», σύμφωνα με το σκεπτικό που συνόδευσε την απάντηση του κέντρου προς τον σταθμάρχη.
Οι «New York Times» βεβαίωναν προ ημερών ότι στο αρχείο του προέδρου Φορντ «υπάρχουν πολλά μυστικά έγγραφα του κ. Κίσινγκερ για τη Χιλή» που παραμένουν «αυστηρώς απόρρητα». Μεταξύ αυτών, άλλες πηγές υποστηρίζουν, υπάρχουν κατάλογοι με ονόματα αμερικανών πρακτόρων (της CIA) που «δίδαξαν» σε χιλιανούς στρατιωτικούς μεθόδους «εξαφανίσεως χωρίς ίχνη» ανθρώπων που είχαν υποστεί βασανιστήρια.
Η «υπόθεση Πινοσέτ», όπως ήδη καταχωρίστηκε στο Στέιτ Ντιπάρτμεντ, δεν αποκλείεται να δημιουργήσει ευρύτερης σημασίας προβλήματα στην Ουάσιγκτον. «Το Βήμα» γνωρίζει ότι υπάρχει ήδη διάσταση απόψεων για τον χειρισμό της μεταξύ της υπουργού κυρίας Ολμπραϊτ και της γραφειοκρατίας του Στέιτ Ντιπάρτμεντ. Η πρώτη επιθυμεί να υπάρξει «πλήρης συνεργασία» με την ισπανική δικαιοσύνη, χωρίς φυσικά να «θίγονται» αμερικανικά ενδιαφέροντα. Η γραφειοκρατία όμως πιστεύει, και έχει εισηγηθεί σχετικώς, ότι οι ΗΠΑ πρέπει να «μείνουν όσο το δυνατόν μακριά, να μην εμπλακούν» στην υπόθεση, διότι «μοιραίως δημιουργείται προηγούμενο» με άγνωστες συνέπειες. Υπενθυμίζουν σχετικώς ότι όχι μόνο η Ισπανία αλλά και η Ελβετία, το Βέλγιο και η Γαλλία έχουν ζητήσει να «τους παραδοθεί ο Πινοσέτ για να τον δικάσουν» για «εγκλήματα εναντίον υπηκόων τους» στη Χιλή.
Η απέλαση του Αουγκούστο Πινοσέτ από τη Βρετανία η οποία δεν πρέπει να αποκλείεται και η συνακόλουθη παραπομπή του στην ισπανική δικαιοσύνη θα δημιουργήσουν ένα προηγούμενο το οποίο δεν θα ήθελε με κανέναν τρόπο η Ουάσιγκτον. Διότι, όπως ομολογείται από υπεύθυνες πηγές και σχολιάζεται ήδη σε άρθρα εφημερίδων, θα έβρισκε πολλούς μιμητές. Τουλάχιστον οκτώ πρώην δικτάτορες με αποδεδειγμένα εγκλήματα εναντίον υπηκόων τους ζουν σήμερα με πλήρη άνεση σε τρίτες χώρες οι δικτάτορες της Αϊτής, της Ρουάντας και της Νιγηρίας μεταξύ αυτών. Θα ήταν νομικώς επιτρεπτό να ζητηθεί η απέλαση και η προσαγωγή τους στη Δικαιοσύνη.
Μια τέτοια εξέλιξη δεν θα ενοχλούσε ίσως την Ουάσιγκτον αν δεν υπήρχε ο άμεσος κίνδυνος να αποκαλυφθεί η συγκεκριμένη ευθύνη των ΗΠΑ όχι μόνο στα εγκλήματα που διέπραξαν αυτοί οι δικτάτορες αλλά και στην αποσιώπησή τους. Χαρακτηριστικά αναφέρεται η περίπτωση της δολοφονίας στο κέντρο της Ουάσιγκτον απέναντι από την εκεί ελληνική πρεσβεία, το 1976, του πρώην υπουργού Εξωτερικών της Χιλής Ορλάντο Λετελιέ από πράκτορες του Πινοσέτ σε συνεργασία με τη CIA. Η αμερικανική κυβέρνηση έκανε το παν για να διαφύγουν ανενόχλητοι οι δράστες και, όταν επισημάνθηκαν στη Χιλή, δεν έκανε τίποτε για να διωχθούν, παρ’ όλο που μαζί με τον χιλιανό διπλωμάτη βρήκαν τραγικό τέλος και δύο αμερικανοί πολίτες.
Ο κίνδυνος άλλωστε να καταλογισθούν ευθύνες σε αμερικανούς αξιωματούχους υποχρέωσε τις Ηνωμένες Πολιτείες να αντιταχθούν στη συγκρότηση υπερεθνικού δικαστηρίου για τις παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, παρ’ όλο που 120 και πλέον χώρες υπέγραψαν το σχετικό ιδρυτικό έγγραφο.
