Από τις 31 Αυγούστου ως τις 9 Νοεμβρίου του 1888, πέντε πόρνες βρέθηκαν δολοφονημένες στο Γουάιτ Τσάπελ, μια από τις πιο κακόφημες περιοχές στο Ιστ Εντ του Λονδίνου. Παρά τις επίπονες και επίμονες έρευνες που διεξήχθησαν από τη Σκότλαντ Γιαρντ, ο δολοφόνος δεν βρέθηκε ποτέ, ενώ πολύ σύντομα άρχισε να αποκτά παρατσούκλια. Στην αρχή τον αποκάλεσαν The Leather Apron (Δερμάτινη ποδιά). Αργότερα, The Whitechapel Murderer (Ο δολοφόνος του Γουάιτ Τσάπελ). Εν τέλει ο συγκεκριμένος δολοφόνος έμελλε να παραμείνει στη μνήμη της Ιστορίας ως Jack the Ripper, Τζακ ο Αντεροβγάλτης, και να αποκτήσει τον τίτλο του πιο παράξενου, του πιο αινιγματικού και σίγουρα του πιο αναγνωρίσιμου κατά συρροήν δολοφόνου όλων των εποχών. Ο τελετουργικός τρόπος με τον οποίο κατακρεουργούσε τα θύματά του καλλιέργησε μια παροξυσμική ατμόσφαιρα τρόμου, παραφιλολογίας και φημολογίας, με αποτέλεσμα ο Αντεροβγάλτης να γίνει στην κυριολεξία ένας ζωντανός θρύλος.


Κανένας άλλος δολοφόνος δεν κατάφερε ποτέ να «κερδίσει» παρόμοια δημοτικότηταμε εκείνη του Τζακ του Αντεροβγαλτη. Διόλου παράξενο λοιπόν που είναι ο πρώτος δολοφόνος ο οποίος φιλοξενήθηκε στα πρωτοσέλιδα των ταμπλόιντ εφημερίδων της εποχής του, ενώ σύντομα επρόκειτο να γίνει ένας από τους πιο αγαπημένους δολοφόνους κατ’ αρχήν της λογοτεχνίας και αργότερα του κινηματογράφου. Τα ανεξιχνίαστα εγκλήματά του άρχισαν να τροφοδοτούν ιδέες για επιστημονικές μελέτες, μυθιστορήματα και ταινίες, άλλες φορές με μέτρια αποτελέσματα (τις περισσότερες), άλλες όχι.


Ως σήμερα έχουν γυριστεί δεκάδες ταινίες από τη χρονιά που ο Τζακ ο Αντεροβγάλτης έκανε το αθόρυβο κινηματογραφικό ντεμπούτο του σε βωβή ταινία τρόμου [το «Earth spirit» (1923), όπου μάλιστα δολοφονεί τη Λούλου του Φρανκ Βέντεκιντ, γεγονός που αποτυπώθηκε πολλές φορές στην οθόνη με ανώτερη την κλασική ταινία του Γ. Σ. Παμπστ «Το κουτί της Πανδώρας»].


Η τελευταία περίπτωση μεταφοράς των κατορθωμάτων του Τζακ στο χαρτί και στην οθόνη λέγεται «From Hell». Το εικονογραφημένο μυθιστόρημα-κόμικ του Αλαν Μουρ, με έντονα στοιχεία από την ψυχολογική διάσταση του Αντεροβγάλτη, εκδόθηκε το 1999 και η ομότιτλη ταινία των αδελφών Αλμπερτ και Αλεν Χιουζ που το ακολούθησε ανοίγει την επόμενη Παρασκευή στις ελληνικές αίθουσες με τίτλο «Επισκέπτης από την κόλαση».


Η αλήθεια είναι ότι το γεγονός πως ο δολοφόνος δεν συνελήφθη ποτέ έχει εξυπηρετήσει τους σεναριογράφους, τους συγγραφείς αλλά και τους σκηνοθέτες που ασχολήθηκαν μαζί του, διότι οι εκδοχές για το ποιος στην πραγματικότητα υπήρξε ο Αντεροβγάλτης έχουν παραμείνει ανοιχτές προς επεξεργασία. Συνεπώς, ως ήρωας έργων είτε βαθύτερου προβληματισμού είτε απλώς ψυχαγωγίας, ο Τζακ ο Αντεροβγάλτης κατάφερε να συγχωνευθεί με πραγματικά πρόσωπα της Ιστορίας ή της βικτωριανής Αγγλίας, χωρίς αυτό να προκαλέσει πολλά προβλήματα, εκτός βέβαια από τις φορές που οι ταινίες ήταν ούτως ή άλλως ανόητες στη σύλληψή τους. Καλές οι διαφορετικές απόψεις αλλά, όπως και να το κάνουμε, ποιος θα μπορούσε να πάρει στα σοβαρά μια ταινία στην οποία ο Αντεροβγάλτης εμφανίζεται ως πατέρας τού… Ταρζάν; Και όμως, μια τέτοια ταινία έχει γυριστεί και είναι το «The feast of the unknown» κάποιου Φελίπε Χοσέ Φάρμερ, ο οποίος παρέμεινε unknown. Ακόμη χειρότερα, ο Αντεροβγάλτης βρέθηκε σε… γουέστερν («Jack the Ripper goes West»), σε ταινίες φαντασίας με εξωγήινους (το «Amazon women of the moon» όπου τίθεται το ερώτημα αν ο Αντεροβγάλτης ήταν ή όχι το… Τέρας του Λοχ Νες), ακόμη και σε τρισδιάστατο σοφτ πορνό («Swedish Butler Saw»)! Τον έχουμε δει να σνιφάρει κοκαΐνη (ο Αντονι Πέρκινς στο «Edge of Sanity», ο οποίος μέσω του ναρκωτικού μεταμορφώνεται από δρ Τζέκιλ όχι σε κύριο Χάιντ αλλά σε Τζακ Αντεροβγάλτη!) και τον έχουμε δει να συνεργάζεται με άλλους διάσημους δολοφόνους, όπως ο δρ Κρίπεν στο «Deadly advise».


Σε άλλες περιπτώσεις όμως, η σύζευξη φαντασίας – πραγματικότητας με παρονομαστή τον Αντεροβγάλτη λειτούργησε θετικά. Η καλύτερη ταινία του Αλφρεντ Χίτσκοκ στη βρετανική περίοδό του είναι το «The lodger» (1926), με τον Ιβόρ Νοβέλο στον ρόλο ενός δολοφόνου εμπνευσμένου από τον Αντεροβγάλτη, ενώ όσες φορές ο Σέρλοκ Χολμς καταδίωξε τον Τζακ, το αποτέλεσμα υπήρξε τουλάχιστον ικανοποιητικό. Μια από τις πιο επιτυχημένες κινηματογραφικές «συναντήσεις» πραγματικού προσώπου με τον δολοφόνο έγινε το 1979 στον «Ταξιδιώτη του χρόνου» («Time after time») του Νίκολας Μέγερ. Ο Τζακ (Ντέιβιντ Γουόρνερ) διαφεύγει τη σύλληψη με όχημα μια μηχανή που μεταφέρει τον άνθρωπο στον χρόνο. Είναι φανερό ότι η ιδέα του σεναρίου στηρίζεται στο γνωστό μυθιστόρημα φαντασίας «Η μηχανή του χρόνου» του Χ. Τζ. Γουέλς, ο οποίος μάλιστα είναι ο πρωταγωνιστής της ταινίας (Μάλκολμ Μακ Ντάουελ) καταδιώκοντας τον Αντεροβγάλτη στο Σαν Φρανσίσκο του μέλλοντος, όπου ο δολοφόνος συνεχίζει τη δράση του.


Η ανατομία του κοινωνικού περίγυρου


Το πιο ενδιαφέρον στοιχείο που παρατηρούμε στις ταινίες οι οποίες πραγματεύονται τη δράση του Τζακ του Αντεροβγάλτη είναι το κοινωνιολογικό. Στις καλύτερες των περιπτώσεων ο Αντεροβγάλτης και τα εγκλήματά του στέκονται απλώς ως αφορμές για την καταγραφή του κοινωνικού περίγυρου της συγκεκριμένης εποχής όπου έδρασε. Στον «Επισκέπτη από την κόλαση», για παράδειγμα, βλέπουμε τον Αντεροβγάλτη να μετέχει σε κύκλους μασονίας του Λονδίνου της εποχής και να σχετίζεται με ισχυρά πρόσωπα της εξουσίας που όριζαν το μέλλον του τόπου τους (επιστήμονες, δικαστικοί, χειρουργοί, κληρικοί). Η ταινία προκαλεί πλήθος αμφιβολιών και θέτει μια σειρά ερωτημάτων μιλώντας για μια εποχή όπου η άκαμπτη δημόσια ηθική ήταν πλασματική καθώς οι αμαρτίες της αστικής τάξης φυλάσσονταν μέσα στα στεγανά της διεφθαρμένης εξουσίας.


Γι’ αυτό και στις καλύτερες ταινίες του Τζακ Αντεροβγάλτη το κεντρικό πρόσωπο δεν είναι ποτέ (ή σχεδόν ποτέ) ο ίδιος o Αντεροβγάλτης. Στην τελευταία είναι ο Τζόνι Ντεπ, ο οποίος παίζοντας τον σκοτεινό επιθεωρητή της Σκότλαντ Γιαρντ Φρέντερικ Αμπερλαϊν καταδιώκει τον φονιά, με τη βοήθεια της χρήσης… ναρκωτικών ουσιών. Η παροδική απόδρασή του στους λαβύρινθους του οπίου, οι αλχημικές μέθοδοι έρευνας και οι μαντικές αναζητήσεις του στρώνουν το πεδίο δράσης του αστυνομικού αλλά και την αντίληψη της ταινίας των Χιουζ, οι οποίοι ενσωματώνουν στις αυθεντικές, γκόθικ περιοχές της παλιάς πόλης της Πράγας, όπου γυρίστηκε η ταινία, τη λογική ενός ατμοσφαιρικού music video μεγάλης διάρκειας. Μείξη που σε αρκετά σημεία γίνεται συναρπαστική.


Η ταινία «Επισκέπτης από την κόλαση» θα προβάλλεται στις αίθουσες από την Παρασκευή 18/1.