Κάντε TO BHMA προτιμώμενη πηγή Υπάρχει μια συγκεκριμένη κατηγορία ανθρώπων, συνήθως άνδρες άνω των πενήντα με κασκόλ που αγοράστηκε το 1992 και δεν πλύθηκε ποτέ από φόβο μήπως φύγει το γούρι της ομάδας, οι οποίοι θεωρούν ότι οι διανοούμενοι δεν πρέπει να μιλούν για ποδόσφαιρο. «Ασε μας τώρα με τον Καμί και τον Γκαλεάνο» λένε, ενώ ταυτόχρονα μπορεί να αναλύουν επί 40 λεπτά γιατί ο αριστερός μπακ «δεν πατάει σωστά τον χώρο». Δηλαδή κάνουν σημειολογία χωρίς να το ξέρουν. Κάνουν δομισμό της άμυνας ζώνης. Κάνουν μεταφυσική της επικάλυψης. Απλώς το κάνουν με τσίπουρο και όχι με υποσημειώσεις.
Το ποδόσφαιρο είναι ίσως το μοναδικό ανθρώπινο φαινόμενο που καταφέρνει να ενώσει έναν καθηγητή Φιλοσοφίας, έναν υδραυλικό, έναν άνεργο ποιητή, έναν υπουργό, έναν ντελιβερά και έναν δεκάχρονο που τρώει πατατάκια με τρόπο που θυμίζει χορικό τραγωδίας. Ολοι κοιτάζουν προς την ίδια κατεύθυνση. Ολοι πιστεύουν ότι «αν αυτός την έσπαγε δεξιά, θα ήταν γκολ». Ολοι ξαφνικά αποκτούν τη βεβαιότητα ανθρώπων που θα μπορούσαν να διοικήσουν κράτος, να λύσουν το Μεσανατολικό και να παίξουν καλύτερα από τον προπονητή. Η ανθρωπότητα σπάνια είναι τόσο δημοκρατική όσο σε μια λάθος πάσα στο κέντρο.
Ο Καμί, φυσικά, το είχε καταλάβει νωρίς. Τερματοφύλακας. Η πιο υπαρξιακή θέση στο γήπεδο. Ο τερματοφύλακας είναι ο μόνος παίκτης που μπορεί να περάσει 90 λεπτά σχεδόν αόρατος και να κριθεί ολοκληρωτικά από ένα δευτερόλεπτο. Μέχρι να συμβεί η καταστροφή, κανείς δεν θυμάται ότι υπάρχει. Και ύστερα όλο το στάδιο στρέφεται προς το μέρος του με την αγριότητα μεσαιωνικού όχλου που μόλις ανακάλυψε ποιος φταίει για την πανούκλα.
Το φλέγον ερώτημα βέβαια είναι αλλού. Γιατί τόσο πολλοί συγγραφείς, ποιητές, στοχαστές, άνθρωποι που αφιέρωσαν τη ζωή τους στις λέξεις, επιστρέφουν συνεχώς σε ένα παιχνίδι όπου 22 άνθρωποι ιδρώνουν κυνηγώντας μια μπάλα; Η απάντηση ίσως βρίσκεται ακριβώς στη λέξη «κυνηγώντας». Το ποδόσφαιρο είναι η πιο εξελιγμένη μορφή συλλογικής ανθρώπινης επιθυμίας. Ολοι τρέχουν προς κάτι που διαρκώς ξεφεύγει. Κάθε επίθεση μοιάζει με υπόσχεση ζωής.
Ο Γκαλεάνο έγραφε για τους ποδοσφαιριστές σαν να ήταν λαϊκοί άγιοι με κατεστραμμένα γόνατα. Ο Μονταλμπάν έβλεπε στην Μπαρτσελόνα μια πολιτισμική ταυτότητα πιο ισχυρή από υπουργεία. Ο Πιερ Πάολο Παζολίνι μιλούσε για το ποδόσφαιρο σαν γλώσσα. Αλλες ομάδες γράφουν ποίηση, άλλες αστυνομικό μυθιστόρημα κακής ποιότητας με πάρα πολλά φάουλ στο κέντρο. Κι εδώ υπάρχει μια αλήθεια σχεδόν τρομακτική. Οι ομάδες έχουν αισθητική. Υπάρχουν ομάδες που παίζουν σαν τον Τσέχοφ, αργά, μελαγχολικά, γεμάτες χαμένες ζωές, και ομάδες που παίζουν σαν βίαιο θρίλερ του Netflix όπου όλοι ουρλιάζουν και κάποιος πεθαίνει στο 12ο λεπτό.
Θυμάμαι έναν φίλο μου, πανεπιστημιακό, άνθρωπο που μπορούσε να μιλήσει δύο ώρες για τον Βάλτερ Μπένγιαμιν χωρίς να αναπνεύσει, να χάνει ξαφνικά κάθε ίχνος φιλοσοφικής αξιοπρέπειας. Σε έναν αγώνα Champions League σηκώθηκε όρθιος στο 93′, έριξε κάτω ένα ποτήρι κρασί αξίας περίπου τριών ημερομισθίων και φώναξε: «ΔΩΣ’ ΤΗ ΜΕ ΤΗ ΜΙΑ, ΡΕ ΖΩΟ!». Εκείνη τη στιγμή κατάλαβα κάτι βαθύ και μάλλον αισιόδοξο. Πίσω από τις θεωρίες, τις αναλύσεις, τα βιογραφικά και τις βιβλιοθήκες, ο άνθρωπος παραμένει πλάσμα φυλετικό. Θέλει να ανήκει κάπου. Να ουρλιάξει μαζί με άλλους. Να πιστέψει ότι ένα γκολ μπορεί να διορθώσει προσωρινά την κοσμική αδικία. Τι είναι άλλωστε το γκολ; Ενα εύστοχο άουτ…
Το ποδόσφαιρο προσφέρει μια τελετουργία νοήματος σε μια εποχή που το νόημα γίνεται παρανάλωμα όπως το αστικό σπίτι στο «Ζαμπρίσκι Πόιντ» του Αντονιόνι. Σήμερα παρακολουθούμε αγώνες με heat maps, expected goals, data visualization, tactical cameras, αλγοριθμικές αναλύσεις, σχολιαστές που μιλούν σαν να παρουσιάζουν startup στη Σίλικον Βάλεϊ. Ξέρουμε πόσα χιλιόμετρα έτρεξε ο εξτρέμ, πόσες φορές ακούμπησε την μπάλα, πόσο αυξήθηκε η πιθανότητα γκολ όταν μετακινήθηκε τρία μέτρα αριστερά. Και όμως, στο τέλος, όλα κρίνονται ακόμα από κάτι απολύτως πρωτόγονο. Αν η μπάλα θα χτυπήσει στο δοκάρι και θα βγει ή αν θα μπει μέσα.
Αυτή η γελοία πλην θεϊκή αβεβαιότητα είναι που κρατά το ποδόσφαιρο ζωντανό στη σκέψη των διανοουμένων. Επειδή τους θυμίζει κάτι που όλες οι θεωρίες ξεχνούν. O άνθρωπος δεν ζει μόνο με λογική. Ζει με προσμονή. Με προλήψεις. Με μικρές ιδιωτικές μεταφυσικές. Με την αίσθηση ότι αν αλλάξει θέση στον καναπέ, τότε η ομάδα θα ισοφαρίσει!
Φυσικά, κάπου γελάμε με όλα αυτά. Αλλά όχι και εντελώς. Γιατί κάπου βαθιά ξέρουμε ότι ο πολιτισμός άρχισε γύρω από ανθρώπους που κοιτούσαν προς την ίδια κατεύθυνση και πίστευαν, έστω για λίγο, στο ίδιο θαύμα.
Ο κ. Αλέξης Σταμάτης είναι συγγραφέας.
