Δύο εκθέσεις που τρέχουν παράλληλα, δύο καλλιτέχνες από διαφορετικές γενιές, δύο κόσμοι που αν και εκ πρώτης μοιάζουν εντελώς διαφορετικοί με έναν απρόσμενο τρόπο επικοινωνούν προσκαλώντας (και προκαλώντας) μας να αναστοχαστούμε πάνω στην ανθρώπινη ύπαρξη.
Η Αλκηστις Μαυροκέφαλου παρουσιάζει στο ισόγειο του Κέντρου Σύγχρονης Τέχνης Ιλεάνα Τούντα, υπό τον τίτλο «fivefold», μια σειρά από έργα που ανιχνεύουν τη σχέση του ανθρώπου με τα φαινομενικά ταπεινά, την ίδια στιγμή αξιοθαύμαστα, πλάσματα της φύσης και με το φυσικό περιβάλλον. Στον πάνω όροφο τα «Ερωτικά σκίτσα» του Μάκη Θεοφυλακτόπουλου (1939-2023), μορφές αινιγματικές και τολμηρές, άλλοτε παραδομένες στην ερωτική ένταση και έκσταση και άλλοτε στη μελαγχολία, αναδύουν την υπαρξιακή αγωνία ενός καλλιτέχνη που δεν ενδιαφέρεται τόσο για το ωραίο, όσο για το αληθινό.
«Αρέσει πολύ, μου λένε οι επισκέπτες μας, ο συνδυασμός των δύο εκθέσεων» λέει η Ιλεάνα Τούντα ξεναγώντας μας στην γκαλερί: «Η έκθεση της Αλκηστης έχει λεπτότητα, θηλυκότητα – ο κόσμος μιας γυναίκας. Τα έργα του Μάκη φέρνουν τραχύτητα, τον κόσμο ενός άνδρα. Δημιουργείται, νομίζω, μια ενδιαφέρουσα αντίθεση». Και ένας διάλογος: Το τρυφερό και εύθραυστο σύμπαν της Μαυροκέφαλου «συνομιλεί» με το εκ πρώτης ωμό σύμπαν του Θεοφυλακτόπουλου που όμως κρύβει μια σπαρακτική ευαισθησία, αυτή την τραυματισμένη, καλυμμένη από σκληρότητα ευαισθησία που συναντάμε συχνά στα έργα ψυχής – όχι μόνο των εικαστικών.
Είναι λίγο άβολο να βλέπεις για πρώτη φορά τη δουλειά ενός καλλιτέχνη έχοντας τον ίδιο δίπλα σου. Αβολο και για εσένα και για εκείνον. Ομως, η Αλκηστις Μαυροκέφαλου, τρυφερή και ευγενής όπως και τα λεπτοφτιαγμένα κεντήματα που εκθέτει δίπλα στους πίνακές της, εξαφανίζει αμέσως την όποια αμηχανία. Δεν στέκεται απέναντι στα έργα της ως δημιουργός που περιμένει κρίση, αλλά ως μια φίλη που σου δείχνει κάτι πολύ προσωπικό και οικείο. Μιλά χαμηλόφωνα, αφήνει χώρο στο βλέμμα σου, στη σιωπή σου.
Η πενταμερής συμμετρία
«Ο τίτλος “fivefold” αναφέρεται στην πενταμερή συμμετρία» εξηγεί, «δηλαδή την ακτινωτή συμμετρία που συναντάται σε εχινόδερμα όπως οι αχινοί και οι αστερίες. Από εκεί ξεκίνησε η ιδέα». Επιστρέφουμε επομένως στη φύση, θεματική που την είχε απασχολήσει και στην προηγούμενη έκθεσή της στο Κέντρο Σύγχρονης Τέχνης Ιλεάνα Τούντα, το 2023. «Στην πραγματικότητα δεν φύγαμε ποτέ από τη φύση» λέει και θυμάται: «Η αδελφή της γιαγιάς μου, που την αγαπούσα πολύ, έλεγε “για να βγει αληθινή μια ευχή για κάποιον που αγαπάς ψιθύρισέ την σε έναν αχινό. Η ευχή μένει καλά φυλαγμένη για χρόνια και θα πραγματοποιηθεί”. Μου είχαν κάνει εντύπωση τα λόγια της, τόσο ώστε να γίνουν αφορμή να ασχοληθώ με τους αχινούς. Ετσι άρχισαν να υπάρχουν στα έργα μου».
Γύρω μας, πίνακες με αχινούς, με θάλασσες και παραλίες, με βράχους και δέντρα, με τη φύση. Την ενότητα συμπληρώνουν μικρές δαντέλες φτιαγμένες με την ιδιαίτερη τεχνική που ονομάζεται κοπανέλι, και στολισμένες με αληθινά «πουκάμισα» τζιτζικιών – άλλο ένα στοιχείο που είχε χρησιμοποιήσει και στα έργα της προηγούμενης έκθεσης.
Η καλλιτέχνιδα με τα νήματά της (γιατί και τις δαντέλες τις έχει πλέξει η ίδια) και με τα πενάκια της ρίχνει φως στα ταπεινά πλάσματα της φύσης, όλα εκείνα «που δεν στεκόμαστε να τα παρατηρήσουμε» και τα αντιμετωπίζει ως ισότιμες μορφές ζωής, φορείς μνήμης, ευθραυστότητας, επιμονής. Την ίδια στιγμή εντάσσει σε ορισμένα έργα χειροποίητα QR code που όταν διαβάζονται με το κινητό μας τηλέφωνο σχηματίζουν σύντομες αφηγήσεις. «Θέλω ο επισκέπτης να δει την κάθε εικόνα, να την παρατηρήσει με την ησυχία του και έπειτα, αν το επιθυμεί, να διαβάσει τι γράφει» εξηγεί. Ετσι η έκθεση αποκτά και μια παιχνιδιάρικη διάθεση, λειτουργώντας πάντα ως ένας κόσμος που δεν επιδιώκει τον εντυπωσιασμό, αλλά την ήσυχη όσο και βαθιά, σχεδόν διαλογιστική σύνδεσή μας με το φυσικό περιβάλλον.
Στον επάνω όροφο
«Στον Μάκη Θεοφυλακτόπουλο είχα πάντα πολύ μεγάλο θαυμασμό, πρόκειται εξάλλου για ταλέντο αναγνωρισμένο» λέει η Ιλεάνα Τούντα όταν περνάμε στον επάνω όροφο όπου φιλοξενείται η δεύτερη έκθεση. «Μου κάνει εντύπωση πόσα νέα παιδιά έρχονται τώρα να δουν τα έργα του. Χαίρομαι! Γιατί τον θυμάμαι πάντα με συγκίνηση. Ο Μάκης ήταν ένας άνθρωπος που πάλευε σε όλη του τη ζωή – γι’ αυτό και ο εξπρεσιονισμός της ζωγραφικής του –, πάλευε με τον εαυτό του, πάλευε με τα πάθη του. Του άρεσε η ταχύτητα σε σημείο επικίνδυνο και αυτοκαταστροφικό. Πέρασε δύσκολα. Ηταν όμως και ένας πολύ γλυκός άνθρωπος!». Γύρω μας σκίτσα και πίνακες από διαφορετικές περιόδους της δημιουργικής ζωής του με θέμα τον άνθρωπο, τον έρωτα. Πρόσωπα και σώματα που κι αν δεν είναι όμορφα με την κλασική έννοια, κουβαλούν επάνω τους την επιθυμία, την αγωνία, την τρυφερότητα, τη φθορά. Οι μορφές του Θεοφυλακτόπουλου δεν χαρίζονται στο βλέμμα, το προκαλούν. Οι πίνακες της έκθεσης παρουσιάζονται για πρώτη φορά. «Εψαξα και τους βρήκα μετά τον θάνατό του», εξηγεί η Ιλεάνα Τούντα, «επειδή με ενδιαφέρει πάντα η δουλειά του και επειδή υπάρχει πάντα μέσα μου η ανάμνηση του Μάκη. Επρεπε να τα δει ο κόσμος αυτά τα έργα».
Φεύγοντας περνάμε ξανά από τα έργα της Αλκηστης Μαυροκέφαλου. Σαν να βγαίνουμε από τα μύχια μιας ταραγμένης ψυχής στο φως, κρατώντας την αλήθεια και των δύο. Η ωμή ειλικρίνεια των «Ερωτικών σκίτσων» υπενθυμίζει τα πάθη και τη φθαρτότητα. Η ευθραυστότητα του «fivefold» μας επανασυνδέει με το θαύμα του ελάχιστου. Οι δύο εκθέσεις συνθέτουν θαρρείς μια ολοκληρωμένη σπουδή πάνω στο τι σημαίνει να είσαι ζωντανός ανάμεσα στο τραχύ και το τρυφερό, στον πόνο και την ελπίδα, στο εφήμερο και το αιώνιο.
