Στο διήγημα που έγραψε ο Δημήτριος Βικέλας το 1879, εμπνευσμένο από την αληθινή μαρτυρία του χιώτη επιζώντα της Σφαγής (1822) Λουκά Ζίφου («Αυτοβιογραφία γέροντος Χίου»), είναι βασισμένο το πρωτότυπο μουσικό έργο του Λευτέρη Βενιάδη για ανδρική φωνή, βιολοντσέλο και ηθοποιό, τον Κώστα Μπερικόπουλο. Μαζί με τον λυρικό τραγουδιστή Νίκο Ζιάζιαρη και τον διεξιοτέχνη σολίστα του βιολοντσέλου Αλέξανδρο Μποτίνη, οι τρεις τους δίνουν «φωνή» στον Λουκή Λάρα.
Ο Κώστας Μπερικόπουλος μιλάει στο «Β» για τη «γνωριμία» του με τον Λουκή Λάρα και την παράσταση αλλά και για τα μελλοντικά του σχέδια: Την κωμωδία των Πρετεντέρη – Γιαλαμά «Τζένη-Τζένη» στο Δημοτικό Θέατρο Πειραιά σε σκηνοθεσία Νίκου Καραθάνου καθώς και για τον 4ο και τελευταίο κύκλο του «Maestro» του Χριστόφορου Παπακαλιάτη.
«Μετά τη Σφαγή η Χίος για πολλά χρόνια μύριζε αίμα, μου είχε αναφέρει σχετικά μια καθηγήτρια Πανεπιστημίου που γνώριζε καλά το θέμα. (…) Πρόκειται για ένα γεγονός που σε ξεπερνάει» λέει ο Κώστας Μπερικόπουλος
Πώς ξεκίνησε η ιδέα της παράστασης για τον Λουκή Λάρα;
«Ξεκίνησε πριν από δύο καλοκαίρια για το Μουσικό Φεστιβάλ της Χίου και ήταν η πρώτη φορά που ερχόμουν σε επαφή με αυτό το έργο και ομολογώ ότι ενθουσιάστηκα. Γιατί είναι πολύ σύνθετο όλο αυτό που κάνουμε, ξεκινώντας απ’ τη μουσική του Λευτέρη Βενιάδη, ο οποίος είχε και την ιδέα της παράστασης με έναν μουσικό-σολίστα στο βιολοντσέλο, μια φωνή-έναν λυρικό καλλιτέχνη κι έναν ηθοποιό. Οι τρεις μας, ο καθένας με την τέχνη του, λέμε αυτή την ιστορία – μουσικά, τραγουδιστά, αφηγηματικά, την ιστορία της Σφαγής της Χίου. Τη Χίο δεν την ήξερα και πηγαίνοντας στο νησί, προ διετίας, για τις τότε τελικές πρόβες και παραστάσεις, συνειδητοποίησα ότι όλα αυτά που λέγαμε στην ιστορία τα έβλεπα μπροστά μου. Ηταν οι ίδιοι χώροι. Κι αυτό ήταν κάτι πολύ γοητευτικό, γιατί ένιωθες ότι είσαι 100% μέσα σ’ αυτόν τον χώρο – πέρα από την ίδια την ιστορία, που είναι πολύ άγρια».
Μιλήστε μου για τον Λουκή Λάρα…
«Ο Λουκής Λάρας είναι ένας αντιήρωας. Δεν είχε καμία σχέση με όλα αυτά και ξαφνικά βρέθηκε μέσα στον ορυμαγδό της Σφαγής. Η παράσταση επικεντρώνεται στο να ακουστεί αυτή καθαυτή η ιστορία. Και ξαφνικά, μπαίνοντας σε αυτή την αφήγηση, συνειδητοποιείς ότι δεν είναι απλά ένα παραμύθι αλλά κάτι σαν πόλεμος. Σε βάζει με τρόπο απόλυτο μέσα σε αυτό που συμβαίνει και σου δημιουργεί αυτό που παθαίνει και ο ίδιος ο Λουκής. Οταν ο Λουκής περιγράφει τους Τούρκους, απ’ τον φόβο του, σου δημιουργεί την εντύπωση ότι αυτοί πρέπει να ήταν κάποιοι γίγαντες, κάποια τέρατα, κάποιοι υπεράνθρωποι. Εβλεπαν τους Τούρκους σαν μυθικά πρόσωπα. Μετά τη σφαγή το νησί για πολλά χρόνια μύριζε αίμα, μου είχε αναφέρει σχετικά μια καθηγήτρια Πανεπιστημίου που γνώριζε καλά το θέμα. Κι έτσι συνδέεσαι με κάτι που ήταν πραγματικό. Πρόκειται για ένα γεγονός που σε ξεπερνάει».
Πού στοχεύει η παράσταση;
«Με τον τρόπο που είναι φτιαγμένη σε ταξιδεύει, αλλά ταυτόχρονα είναι ο ίδιος ο πόλεμος, η αδικία του πολέμου, κι αυτό σε αγριεύει. Κάθε πόλεμος είναι άδικος αλλά στην προκειμένη περίπτωση αυτοί οι άνθρωποι στη Χίο ήταν πολύ μακριά, δεν ήταν μπλεγμένοι με τα πολιτικά. Ηταν ένα νησί που ευημερούσε, είχαν τα μετάξια, τα μανταρίνια, έκαναν εμπόριο. Ηταν οι μόνοι που δεν πλήρωναν χαράτσι στους Τούρκους και ξαφνικά μπλέχτηκαν σε μια ιστορία που μοιάζει φανταστική. Ηρθε η σφαγή από το πουθενά, δεν το περίμεναν. Ηρθε ένας στόλος να τους ζητήσει να μπούνε στην Επανάσταση και, βλέποντας αυτό οι Τούρκοι, θεώρησαν ότι συμμαχούν με τους υπόλοιπους Ελληνες. Μπήκαν και τους έσφαξαν».
Με χαρακτηριστικό τη γλώσσα
του κειμένου;
«Παρόλο που πρόκειται για μια ιδιαίτερη γλώσσα αρχαΐζουσα, καθαρεύουσα, είναι απόλυτα κατανοητή για τον θεατή που την ακούει. Μπορεί να μην τη μιλάμε τώρα αλλά είναι τόσο κατανοητός ο λόγος της που προσλαμβάνεται αμέσως από τον θεατή».
Πώς συνδέεται με το σήμερα;
«Ο πόλεμος, η βία, το κακό είναι παντού. Αν ρίξουμε μια ματιά γύρω μας βλέπουμε ξαφνικά πόσο πολλά τέτοια συμβαίνουν – όπως πρόσφατα στη Χίο. Εχει κάποιες απίστευτες περιγραφές το κείμενο, όπως όταν έπαιρναν τα παιδιά, τα πέταγαν στον αέρα και τα κάρφωναν με τη λόγχη. Μιλάμε για μεγάλη αγριότητα. Αυτή την αγριότητα τη συναντάμε και σήμερα… Εχει μια συνταρακτική σκηνή όταν η οικογένεια του Λουκή ψάχνει καταφύγιο και βρίσκει μια θεοσκότεινη και βρώμικη αποθήκη όπου χώθηκαν για να σωθούν και κρατούσαν την αναπνοή τους. Οταν ήρθαν οι Τούρκοι και την άνοιξαν δεν άντεξαν τη βρώμα και την ξαναέκλεισαν – τους έσωσε η βρώμα».
Η παράσταση, η ιστορία, σας γεννά ένα αίσθημα πατριωτισμού;
«Οχι, δεν θα το ‘λεγα πατριωτικό. Εχω ένα αίσθημα κοντά στον άνθρωπο και την αδικία που μπορεί να υποστεί – κι αυτή μπορεί να συμβεί οπουδήποτε».
Πώς είναι η δομή της παράστασης;
«Υπάρχει σόλο, ντουέτο και τρίο. Αλλοτε μιλάει ο καθένας μόνος του με τον δικό του τρόπο και άλλοτε συνυπάρχουμε και οι τρεις μαζί ή ανά δύο. Είναι εξαιρετικοί οι σολίστες και δέσαμε πολύ όμορφα μεταξύ μας – συνεννοηθήκαμε. Μας ένωσε η ιστορία και η μουσική του Λευτέρη Βενιάδη».
Μετά τον Λουκή Λάρα, θα είστε στο «Τζένη-Τζένη», στο Δημοτικό Θέατρο του Πειραιά. Ξεκινήσατε πρόβες;
«Ναι, πρόσφατα. Και είμαστε σε αυτή την πολύ γλυκιά διαδικασία της προετοιμασίας. Ο Νίκος Καραθάνος που σκηνοθετεί έχει μια πάρα πολύ ωραία ιδέα για την παράσταση. Εγώ ερμηνεύω τον ρόλο του Κωνσταντάρα στην ταινία, του θείου που κινεί τα νήματα της ιστορίας. Γυναίκα μου είναι η Χάρις Αλεξίου. Ο Νίκος Καραθάνος παίζει τον ρόλο του Διονύση Παπαγιαννόπουλου, ο Αγγελος Παπαδημητρίου είναι η αδελφή του – στην ταινία ήταν η Ελένη Ζαφειρίου. Στον ρόλο της Αμερικάνας είναι η Ζέτα Μακρυπούλια (Μαρία Σόκκαλη) και τη μάνα της παίζει η Ιωάννα Μαυρέα (Νανά Σκιαδά). Ο Χρήστος Λούλης και η Γαλήνη Χατζηπασχάλη είναι το ζευγάρι Μπάρκουλης – Καρέζη. Στον θίασο είναι ακόμα ο Γιάννης Κότσυφας και ο Αλέξανδρος Σκουρλέτης που θα παίξουν διάφορους ρόλους, τον αστυνομικό, τον παπά…».
Και θα είστε πάλι ζευγάρι με τη Χάρι Αλεξίου, όπως και στο «Maestro». Πώς ξεκίνησε
αυτή η «σχέση»;
«Με την Αλεξίου βρεθήκαμε πρώτη φορά όταν η Χάρις ήρθε να αντικαταστήσει τη Λυδία Φωτοπούλου στην “Οπερέτα” που κάναμε με τον Καραθάνο στο Ρεξ. Εκεί άρχισε η πολύ ωραία επικοινωνία μας. Ξαναπαίξαμε μαζί στο “Μια νύχτα στην Επίδαυρο” του Καραθάνου. Μετά ήρθε το “Maestro” του Παπακαλιάτη…».
Ολοκληρώθηκαν τα γυρίσματα για τον 4ο κύκλο; Θα υπάρξει και 5ος;
«Πράγματι, έχει ήδη γυριστεί ένα μεγάλο κομμάτι. Από τα έξι επεισόδια έχουμε κάνει τα 4 1/2. Τον Απρίλιο θα κάνουμε κάποια ακόμα. Στην ιστορία προστίθενται δύο καινούργια, βασικά, πρόσωπα, ο Γιώργος Χρυσοστόμου και η Ανθή Ευστρατιάδου, καθώς και κάποια άλλα. Αν όλα πάνε καλά, η σειρά θα προβληθεί τον προσεχή Οκτώβριο και δεν θα υπάρξει άλλος κύκλος. Ο Χριστόφορος Παπακαλιάτης θέλει να ολοκληρώσει το “Maestro”».
