Κάντε TO BHMA προτιμώμενη πηγή Η Σιμονέτα Βεσπούτσι είναι πιθανότατα μία από τις πιο ζωγραφισμένες γυναίκες της Ιταλικής Αναγέννησης. Πιστεύεται ευρέως ότι ο Σάντρο Μποτιτσέλι χρησιμοποίησε το πρόσωπό της ως πρότυπο για τη μορφή της Αφροδίτης στην περίφημη «Γέννηση της Αφροδίτης» και ότι εμφανίζεται, μεταμορφωμένη και εξιδανικευμένη, σε αρκετά από τα πιο διάσημα έργα του.
Πέθανε το 1476, σε ηλικία μόλις 23 ετών. Για αιώνες, οι ιστορικοί υπέθεταν ότι η αιτία του θανάτου της ήταν η φυματίωση – μια ασθένεια συχνά θανατηφόρα για την εποχή.
Ο θάνατος της Σιμονέτα Βεσπούτσι, μούσας του Σάντρο Μποτιτσέλι
Το 2019, μία επιστημονική δημοσίευση πρότεινε μία διαφορετική εξήγηση για τον θάνατό της Σιμονέτα Βεσπούτσι. «Το 2019, οι συνεργάτες μου κι εγώ προτείναμε μια διαφορετική εξήγηση.
Εξετάσαμε τα πορτρέτα που αποδίδονται στον Μποτιτσέλι, σε συνδυασμό με γραπτές περιγραφές της εποχής, αναζητώντας αν το πρόσωπο της ίδιας γυναίκας μεταβαλλόταν με τρόπους που θα μπορούσαν να αντανακλούν μια υποκείμενη ασθένεια.
Αυτό που διαπιστώσαμε ήταν μια σταδιακή αλλαγή στα χαρακτηριστικά της σε πολλά έργα ζωγραφικής – ανεπαίσθητες μεταβολές στη γνάθο, στο μέτωπο και στους μαλακούς ιστούς του προσώπου.
“The Birth of Venus”. AP Photo/Gregorio Borgia
Πρόκειται για αλλαγές που παρατηρούνται σε ασθενείς με αδένωμα της υπόφυσης, έναν όγκο στον μικρό αδένα που βρίσκεται στη βάση του εγκεφάλου και ελέγχει την παραγωγή ορμονών», αναφέρει στο “The Conversation” ο Πάολο Ποτσίλι, επίτιμος καθηγητής Διαβητολογίας και Κλινικής Έρευνας στο Πανεπιστήμιο Queen Mary του Λονδίνου.
Και συνεχίζει: «υποψιαζόμασταν την ύπαρξη όγκου που εκκρίνει τόσο την αυξητική ορμόνη όσο και την προλακτίνη. Η υπερβολική ποσότητα αυτών των ορμονών μπορεί με την πάροδο του χρόνου να αλλοιώσει το περίγραμμα του προσώπου και, σε ορισμένες περιπτώσεις, να προκαλέσει απροσδόκητη γαλουχία – και μια αλληγορική μορφή στο έργο του Μποτιτσέλι φαίνεται να απεικονίζει ακριβώς αυτό το σύμπτωμα.
Η δημοσίευσή μας το 2019 ήταν προσεκτική. Δεν ισχυριζόμασταν ότι είχαμε αποδείξεις – προσφέραμε μια πιθανή ιατρική ερμηνεία των οπτικών στοιχείων, η οποία προέκυψε από τον συνδυασμό της ιστορίας της τέχνης με την κλινική ενδοκρινολογία».
Λύση σε ένα μυστήριο 550 ετών;
Τώρα, σε μια νέα δημοσίευση που κυκλοφόρησε στο περιοδικό Endocrinology, Diabetes and Metabolism, η ομάδα του Ποτσίλι προχωρά ένα βήμα παραπέρα.
«Πιστεύουμε ότι ο ίδιος ο θάνατος της Σιμονέτα – ξαφνικός, ταχύς και δραματικός, σύμφωνα με τις μαρτυρίες της εποχής – συνάδει με μια συγκεκριμένη ιατρική κατάσταση έκτακτης ανάγκης: την αποπληξία λόγω όγκου της υπόφυσης», σημειώνει.
Η αποπληξία συμβαίνει όταν ένας όγκος της υπόφυσης αιμορραγεί ή διογκώνεται γρήγορα. Συνήθως προκαλεί ξαφνικό και έντονο πονοκέφαλο, απώλεια όρασης, σύγχυση και ταχεία επιδείνωση της κατάστασης, καθώς διαταράσσεται η ορμονική ρύθμιση του οργανισμού.
Σύμφωνα με τον Ποτσίλι, αυτό θα εξηγούσε την ξαφνική και μοιραία επιπλοκή που η φυματίωση δεν μπορεί να προκαλέσει. «Μια νεαρή γυναίκα που ήταν προηγουμένως υγιής πέρασε από την φαινομενική ευεξία στον θάνατο μέσα σε σύντομο χρονικό διάστημα. Οι χρόνιες λοιμώξεις, όπως η φυματίωση, συνήθως προκαλούν μια πιο αργή και πιο ορατή επιδείνωση της κατάστασης», σημειώνει ο καθηγητής.
3 βασικά στοιχεία
Οι επιστήμονες βασίστηκαν σε τρία στοιχεία που συνέλεξαν από τα πορτρέτα του Μποτιτσέλι και ιστορικές μαρτυρίες στη διεθνή βιβλιογραφία. Πιο συγκεκριμένα:
Πρώτον, στις σωματικές αλλαγές που είναι ορατές στα πορτρέτα – ο Μποτιτσέλι τη ζωγράφισε αρκετές φορές, από τη δεκαετία του 1470 έως και τη μεταθανάτια Γέννηση της Αφροδίτης (1482–1485) – γεγονός που υποδηλώνει έναν όγκο ο οποίος αναπτυσσόταν για μήνες ή και χρόνια.
Δεύτερον, στα συμπτώματα που περιγράφονται στα χρονικά της τελευταίας της ασθένειας (σε επιστολές μεταξύ του Πιέρο Βεσπούτσι και του Λορέντζο ντε’ Μέντιτσι, όπου περιγράφονται η κατάρρευσή της σε έναν χορό, καθώς και οι πονοκέφαλοι, οι παραισθήσεις, οι εμετοί και ο πυρετός που ακολούθησαν), τα οποία παρουσιάζουν μεγάλη ομοιότητα με την κλινική εικόνα της αποπληξίας.
Τρίτον, δύο καταγεγραμμένα γεγονότα κατά τους μήνες πριν από τον θάνατό της – η κατάρρευσή της κατά τη διάρκεια έντονου χορού σε μια γιορτή και μια υποτιθέμενη βίαιη συνάντηση με τον Αλφόνσο Β΄ της Αραγονίας, Δούκα της Καλαβρίας – θα μπορούσαν, σύμφωνα με μια πιθανή ερμηνεία, να είχαν προκαλέσει αιμορραγία ή ξαφνική διόγκωση του όγκου.
«Τίποτα από αυτά δεν αποτελεί απόδειξη με απόλυτη βεβαιότητα. Δεν υπάρχει δείγμα ιστού από το 1476, ούτε απεικονιστική εξέταση, ούτε κάποιος τρόπος να εξεταστεί άμεσα η Σιμονέτα. Υπάρχουν μόνο πίνακες, επιστολές και κλινική συλλογιστική που εφαρμόζεται πέντε αιώνες μετά τα γεγονότα.
Αυτό που μπορούμε να πούμε είναι ότι ένας όγκος ικανός να αλλάζει σταδιακά το πρόσωπο ενός ανθρώπου μπορεί επίσης, εάν υποστεί ρήξη, να οδηγήσει σε γρήγορο θάνατο. Όταν συνδυάζονται, τα πορτρέτα και οι ιστορικές μαρτυρίες αφηγούνται μια πιο ολοκληρωμένη ιστορία από ό,τι θα μπορούσε να κάνει το καθένα ξεχωριστά.
Ελπίζουμε ότι αυτή η μελέτη θα ενθαρρύνει τόσο τους ιστορικούς όσο και τους επαγγελματίες υγείας να εξετάσουν ξανά περιπτώσεις όπως αυτή της Σιμονέτα Βεσπούτσι. Η ιατρική γνώση μπορεί ορισμένες φορές να απαντήσει σε ερωτήματα που η καθαρά ιστορική καταγραφή δεν μπορεί.
Και, με τη σειρά τους, τα ιστορικά αινίγματα μπορούν να ωθήσουν την ιατρική να σκεφτεί διαφορετικά για το πώς εξελίσσεται μια ασθένεια στο σώμα με την πάροδο του χρόνου», καταλήγει.
Με πληροφορίες από The Conversation.
