Είναι σχεδόν κοινή παραδοχή: Ούτε πριν από την 28η Φεβρουαρίου 2023 η Ελλάδα ήταν ένα κράτος που μπορούσες να εμπιστευθείς. Οι θεσμοί, δικαίως ή αδίκως, βρίσκονταν στη σκιά μιας διαρκούς αμφισβήτησης. Ομοίως και το πολιτικό σύστημα, στη βάση μιας σειράς επιχειρημάτων- και πάλι δικαίων και αδίκων- η ανάλυση των οποίων ξεφεύγει από το παρόν σημείωμα.
Και μετά έσκασαν τα Τέμπη, όταν δύο τρένα κινούμενα στην ίδια γραμμή συγκρούστηκαν μετωπικά, παρασύροντας στο θάνατο 57 και στο σκοτάδι πολλούς περισσότερους. Τους ανθρώπους αυτούς που έκτοτε έμειναν πίσω, χωρίς τα παιδιά τους, να αναζητούν δικαιοσύνη και δικαίωση, μαζί και μάταιους τρόπους να επουλώσουν το τραύμα.
Πολλά βήματα παραπέρα έμεινε αποσβολωμένη μια ολόκληρη κοινωνία. Αδυνατώντας να πιστέψει το μέγεθος: της κρατικής ανικανότητας, του διοικητικού χάους, της δυστοκίας εφαρμογής μιας σύμβασης- της 717, που σύμφωνα με τα πορίσματα αν είχε ολοκληρωθεί «το σιδηροδρομικό δυστύχημα ουδέποτε θα είχε συμβεί».
Όσο περνούσαν οι μήνες και φθάνοντας έως τη δημοσιοποίηση του περίφημου πορίσματος του ΕΟΔΑΣΑΑΜ, μια καταθλιπτική αλληλουχία γεγονότων, πέραν της 717, έρχονταν στο φως. Θανατηφόρα κενά στον ΟΣΕ, υποστελέχωση και υποχρηματοδότηση εν μέσω της οικονομικής κρίσης, δημοσιοϋπαλληλίστικος ωχαεδρφισμός, δυο υπάλληλοι που είπαν να φύγουν νωρίτερα απ’ τη βάρδια και ένας σταθμάρχης, ο οποίος κατά γενική ομολογία αδυνατούσε να διαχειριστεί το φόρτο εργασίας εκείνης της ημέρας.
Τι περισσότερο είναι δυνατόν να συμβεί για να διαρρηχθεί, ακόμα πιο βαθιά, η εμπιστοσύνη των πολιτών στο κράτος και τους θεσμούς του; Κι όμως αυτό συνέβη. Πρώτα, με τη σπουδή των αρμόδιων να παρέμβουν στο σημείο μηδέν. Το περιβόητο «μπάζωμα». Δεύτερον, με τον πρωθυπουργό να αλλάζει δύο φορές στάση. Απ’ το ανθρώπινο λάθος, στο ενδεχόμενο ύπαρξης παράνομου φορτίου και από εκεί πίσω στις θεωρίες που μόνο οι ψεκασμένοι μπορούν να πιστεύουν. Τρίτον, με ένα πόρισμα της αρμόδιας Αρχής- σημειωτέον ότι ο ΕΟΔΑΣΑΑΜ συγκροτήθηκε μετά το δυστύχημα- το οποίο από «Ευαγγέλιο» κατέστη διάτρητο και μάλιστα μέσα σε λίγες ημέρες. Τέταρτον, με τα βίντεο της αμαξοστοιχίας, που στην αρχή χάθηκαν, κάπως ξαφνικά μετά εμφανίστηκαν, κυρίως για ν’ αποδειχθεί ότι δεξαμενές ξυλολίου δεν υπήρχαν.
Επ’ αυτής της πλήρους απαξιωτικής διαδικασίας, σχεδόν ντροπιαστικής για οποιοδήποτε σύγχρονο κράτος, και με πυροδότη τη φωτιά και την έκρηξη που ακολούθησαν τη σύγκρουση, στήθηκε ένα ολόκληρο αφήγημα. Πολιτικές και μη καριέρες, που σήμερα προσπαθούν με νύχια και με δόντια να σταθούν στον αφρό της επικαιρότητας. Κόμματα που φλερτάρουν και με την αστική νομιμοφροσύνη και με τις θεωρίες συνωμοσίας. Μια κυβέρνηση, η οποία χειρίστηκε με κάθε πιθανό λάθος τρόπο τόσο την υπόθεση, όσο και το κύμα της κοινωνικής συμπαράστασης. Και μια θεωρία που σε μεγάλο βαθμό συνεχίζει έως σήμερα να διαιρεί την κοινωνία. «Παράνομο φορτίο». «Κάτι μας κρύβουν». «Σκότωσαν τα παιδιά μας».
Πώς θα μπορούσαν αυτά ν’ αποφευχθούν; Αρχικά, αν το κυβερνητικό κλιμάκιο γνώριζε ή αντιλαμβανόταν τον προσήκοντα τρόπο δράσης επί του πεδίου. Αφήνοντας δηλαδή τους εμπειρογνώμονες να προσεγγίσουν ώστε να συλλέξουν τα απαραίτητα στοιχεία.
Απ’ την στιγμή που ο τόπος αλλοιώθηκε, ουδείς ήταν σε θέση να επιβεβαιώσει στο 100% την ύπαρξη ή μη εύφλεκτης ή άλλης ύλης. Κατά τραγική ειρωνεία, η έκβαση της υπόθεσης, αλλά και η πρωτόγνωρη δυναμική που έλαβε η δημόσια συζήτηση, κρίθηκε τις πρώτες ώρες μετά το δυστύχημα.
«Η ανυπαρξία του Οργανισμού Διερεύνησης Αεροπορικών και Σιδηροδρομικών Ατυχημάτων και Ασφάλειας Μεταφορών δεν τιμά το ελληνικό κράτος. Το γεγονός αυτό δημιούργησε τεράστια προβλήματα στη διαχείριση του τόπου του δυστυχήματος. Οι συγγενείς έδωσαν τιτάνιο αγώνα για τη συγκέντρωση στοιχείων», γράφεται στο πόρισμα του ΕΔΟΑΣΑΑΜ, ώστε όλοι να καταλάβουν τόσο τον βαθμό του κρατικού ελλείμματος, όσο και το χρόνιο υποκατάστατο: τον προσωπικό αγώνα για δικαίωση, κάθε ενός και κάθε μιας που θίγεται ζώντας στην Ελλάδα του 21ου αιώνα.
Ως γνωστόν κανένα ποτάμι δεν γυρίζει πίσω. Μοναδική λύση λένε, σήμερα, οι συνετοί, προκειμένου έστω να αμβλυνθεί η διάρρηξη, είναι μια δίκαιη δίκη. Ορθώς. Μια δίκαιη δίκη, σε μια κοινωνία, η οποία σύμφωνα με τις μετρήσεις αμφισβητεί την ακεραιότητα της δικαιοσύνης σε ποσοστό 80%. Και σε μία δίκαιη δίκη, η οποία διακόπηκε λίγα λεπτά αφότου άρχισε, διότι η αίθουσα κρίνεται ως ακατάλληλη.
Η εικόνα των συγγενών των 57, για πρώτη φορά στον ίδιο κλειστό χώρο, αποτελεί μια συλλογική υπενθύμιση όχι μόνο της τραγωδίας, αλλά και της θλιβερής πτυχής μιας χώρας, η οποία σχεδόν αδυνατεί να εκσυγχρονιστεί. Άραγε, τι ακριβώς έχει πράξει το κράτος, έκτοτε έως σήμερα, ώστε να αναβαθμίσει το σιδηροδρομικό δίκτυό του; Σε τι φάση βρίσκεται η υλοποίηση της 717; Ποιος εγγυάται το δικαίωμα των πολιτών να μετακινούνται ασφαλώς στην Ελλάδα;
Η μόνη οδός υπέρβασης της διάρρηξης περνά από τον εκσυγχρονισμό όχι απλώς των υποδομών, αλλά του ίδιου του πολιτικού συστήματος. Για τα επόμενα δύο χρόνια, τουλάχιστον, ψηφίδες μέσα από τη δίκη θα έρχονται στο φως, ανακυκλώνοντας αυτό που όλοι ξέρουμε: ότι παρά την όποια πρόοδο, το τέρας δεν ξεριζώνεται τόσο εύκολα. Και ότι όσο και να εκσυγχρονιστεί το κράτος, είναι το ίδιο το πολιτικό σύστημα αυτό που οφείλει να μεταρρυθμιστεί. Αυτή είναι μια Ιστορία αιώνων, από την ίδρυση του ελληνικού βασιλείου έως και σήμερα.
