Εκεί όπου η ανατολίτικη ραθυμία συναντά τον πυρετό του μεγαλοϊδεατισμού —κατά τον τρόπο που, σύμφωνα με το γνωστό διαφημιστικό σλόγκαν, η μαγεία της φύσης συναντά την ψυχολογία της ύλης— η γραμμή του ουρανού στην Άγκυρα παύει να ορίζεται από τους μιναρέδες. Αλλά χαρακτηρίζεται από έναν σχετικά νεότευκτο κτηριακό όγκο που προκαλεί δέος άμα τη εμφανίσει και αμηχανία άμα τη αναλύσει.

Στον λόφο του Μπέστεπε, ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν δεν έχτισε απλώς μια «φωλιά» για να στεγάσει την οικογένειά του, ούτε ένα τυπικό κυβερνητικό μέγαρο για να συναγελάζεται με το υπουργικό του συμβούλιο και να υποδέχεται ξένους ομολόγους του. Έδωσε σάρκα και οστά —ή για να είμαστε ακριβείς, μπετόν και σιδερόβεργες— στο αρχιτεκτονικό ισοδύναμο της πολιτικής του κυριαρχίας.

Το Ακ Σαράι, το Λευκό Παλάτι ή, όπως είναι το επίσημο και πιο αποστειρωμένο όνομά του, το «Προεδρικό Συγκρότημα», είναι κάτι περισσότερο από ένα κτίριο. Πρόκειται για μια κραυγαλέα δήλωση ισχύος που δεν θα μπορούσε να χωρέσει σε τίποτα λιγότερο από 300 χιλιάδες τετραγωνικά μέτρα αδιαπραγμάτευτης τρυφής. Εντάξει, μοιραία και αναπολογητικής κιτς αισθητικής.

Αλλά αυτά είναι ψιλά γράμματα για έναν Πρόεδρο που, όταν κοιτάζει στον καθρέφτη του, δεν βλέπει έναν εκλεγμένο αξιωματούχο, αλλά το είδωλο ενός σουλτάνου και που προφανώς είναι διατεθειμένος να κινείται μέσα στο ίδιο του το σπίτι με τη χρήση GPS, αρκεί να νιώθει ο απόλυτος.

Τσιμεντώνοντας την Ιστορία

Για δεκαετίες, η καρδιά της τουρκικής εξουσίας χτυπούσε στο Μέγαρο Τσανκάγια. Ήταν ένα οίκημα λιτό, σχεδόν σεμνό, που είχε επιλέξει ο Μουσταφά Κεμάλ Ατατούρκ, για να συμβολίσει την στροφή της Τουρκίας προς τη Δύση και την εκκοσμίκευση.

Ο Ερντογάν, όμως, ένιωθε τα τείχη του Τσάνκαγια να τον στενεύουν. Δεν τον χωρούσε ο τόπος, κυριολεκτικά αλλά κυρίως μεταφορικά. Το 2011, αποφάσισε να αλλάξει ταχυδρομική διεύθυνση και μαζί να δώσει τη δική του κλωτσιά στον ρου της τουρκικής ιστορίας.

Η επιλογή της τοποθεσίας δεν ήταν τυχαία. Επρόκειτο μάλλον για πράξη επιβολής. Επέλεξε να χτίσει το παλάτι του μέσα στο Δασικό Αγρόκτημα του Ατατούρκ, έναν πνεύμονα πρασίνου που ο ίδιος ο Κεμάλ είχε κληροδοτήσει στο κράτος ως προστατευόμενη περιοχή.

Όταν η δικαιοσύνη αποφάσισε την παύση των εργασιών, ο Ερντογάν απάντησε όπως θα περίμενε κανείς από έναν ηγεμόνα που δεν καταλαβαίνει από «όχι», «μη» και νομικά προσκόμματα: «Ας έρθουν να το γκρεμίσουν αν μπορούν. Εγώ θα το χτίσω, θα μπω μέσα και θα το κατοικήσω», φέρεται να είπε. Και το έκανε.

Το Ακ Σαράι ορθώθηκε πάνω στα κομμένα δέντρα του πάρκου, υπογραμμίζοντας και σημειολογικά το τέλος της κεμαλικής εποχής και την ανατολή της «Νέας Τουρκίας», όπως την οραματίζεται —αισθητικά τουλάχιστον— ο Ερντογάν.

Οι Βερσαλλίες της Ανατολής

Πολλές φορές, χάριν δημοσιογραφικής αδείας, είθισται να αναφερόμαστε σε αριθμούς που «μιλούν» από μόνοι τους. Στην περίπτωση του Λευκού Παλατιού, αν οι αριθμοί είχαν φωνή, θα αλυχτούσαν σαν λυκάνθρωποι στο φως της πανσελήνου.

Το συγκρότημα, σχεδιασμένο από τον αρχιτέκτονα Σεφίκ Μπιρκιγιέ, είναι ένα υβρίδιο ρυθμών που επιχειρεί να παντρέψει τη στιβαρότητα των Σελτζούκων με τη μεγαλοπρέπεια των Οθωμανών, καταλήγοντας συχνά σε ένα αισθητικό αποτέλεσμα που ακροβατεί ανάμεσα στο δέος και την υπερβολή.

Με περισσότερα από 1.150 δωμάτια (ούτε που θέλει να σκεφτεί κανείς πώς είναι να βάζεις ηλεκτρική σκούπα εκεί μέσα), το παλάτι συναγωνίζεται με αξιώσεις τις Βερσαλλίες, είναι μεγαλύτερο από τον Λευκό Οίκο – όπου εσχάτως ξεκίνησαν μερεμέτια- και σίγουρα πιο θορυβώδες από το Μπάκιγχαμ που διανύει περίοδο νηστείας και προσευχής στη μετα-Megxit εποχή του. Ας όψεται δηλαδή ο Άντριου.

Ο λογαριασμός της κατασκευής του λεγόμενου παλατιού του Ερντογάν ξεκίνησε από τα 600 εκατομμύρια δολάρια για να εκτοξευθεί, σύμφωνα με τις κατηγορίες της αντιπολίτευσης, στο 1,2 δισεκατομμύριο δολάρια. «Ήταν δίκαιο και έγινε πράξη», θα μπορούσε να αποφανθεί κανείς, αφού τα δάπεδα καλύφθηκαν από εισαγόμενα ιταλικά μάρμαρα κόστους 3.000 ευρώ ανά τετραγωνικό μέτρο, ενώ κάθε σπιθαμή «ντύθηκε» με χαλιά κόστους δυσανάλογου της πραγματικής χρηστικής τους αξίας.

Στα επίσημα δείπνα που παραθέτει ο Τούρκος Πρόεδρος, οι υψηλοί προσκεκλημένοι πίνουν νερό (άραγε στο όνομά του;) από κρυστάλλινα ποτήρια με χρυσές λεπτομέρειες, καθένα από τα οποία κοστίζει όσο ένας μισθός στην Κωνσταντινούπολη (περίπου 1.000 ευρώ), ενώ ο λογαριασμός θέρμανσης για τον πρώτο χειμώνα λειτουργίας του μεγάρου άγγιξε τα 2,4 εκατομμύρια τουρκικές λίρες.

Ο Πάπας, ο Πούτιν και η αμηχανία της Δύσης

Κάθε παράσταση, βέβαια, σαν αυτή που έχει στηθεί με σκηνικό το φαραωνικών διαστάσεων μέγαρο, δεν έχει λόγο ύπαρξης χωρίς πρωταγωνιστή —ρόλο που δεν έχει βαρεθεί να παίζει ο Ερντογάν— και δίχως κοινό.

Ο πρώτος που είχε την τιμή να περάσει το κατώφλι του Λευκού Παλατιού ήταν ο Πάπας Φραγκίσκος, τον Νοέμβριο του 2014. Η εικόνα ήταν σχεδόν σουρεαλιστική: ο Ποντίφικας, γνωστός για την ασκητική του λιτότητα, να περπατά σκυφτός και ταπεινός ανάμεσα σε κίονες που άστραφταν.

Λίγο αργότερα, ήταν η σειρά του Βλαντίμιρ Πούτιν. Φημολογείται πως ακόμη και εκείνος, που δεν είναι άμαθος ούτε ασυνήθιστος στην εκθαμβωτική χλιδή, έμεινε εντυπωσιασμένος από το μέγεθος του συγκροτήματος.

Ίσως το Κρεμλίνο φάνταζε άξαφνα στα μάτια του ως άλλη «καμαρούλα μια σταλιά, δύο επί τρία». Το παλάτι έγινε ο τόπος όπου ο Ερντογάν υποδέχεται τους ομολόγους του όχι ως ίσος προς ίσο, αλλά ως οικοδεσπότης που επιβάλλεται και μόνο από το μέγεθος του δημιουργήματός του.

Οι εμμονές ενός σουλτάνου

Αλλά ας μην είμαστε αφοριστικοί. Το Ακ Σαράι, αν και είναι κατά κύριο λόγο εικόνα, δεν είναι απλώς ένα βασίλειο του «φαίνεσθαι» με δημοκρατικό φερετζέ.

Μέσα στο συγκρότημα δεσπόζει η Εθνική Βιβλιοθήκη της Προεδρίας, ένα γιγαντιαίο κτίσμα που φιλοξενεί 5 εκατομμύρια τόμους και σπάνια χειρόγραφα, όπως το λεξικό «Dīwān Lughāt al-Turk», το πρώτο λεξικό της τουρκικής γλώσσας, που χρονολογείται στον 11ο αιώνα.

Κάτω από τον τεράστιο θόλο της, ο Ερντογάν θέλει να δείξει ότι μπορεί ως επιδέξιος ζογκλέρ να κρατά πολλά καρπούζια κάτω από την ίδια μασχάλη: εκείνο του ηγέτη αλλά και το άλλο, του θεματοφύλακα της γνώσης.

Βεβαίως, μέσα στις εκατοντάδες χιλιάδες των τετραγωνικών μέτρων, δεν θα μπορούσε να μην προβλεφθεί λίγος χώρος για να χωρέσουν οι εμμονές και τα φετίχ του Προέδρου.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα η συλλογή από 800 ψαλίδια που έχει χρησιμοποιήσει ο ίδιος σε εγκαίνια έργων από το 2007, αλλά και μια πιο ιδιαίτερη συλλογή: 215 πακέτα τσιγάρων. Είναι εκείνα που έχει κατά καιρούς «κατασχέσει» ο ίδιος από υπουργούς, συνεργάτες, αλλά και τυχαίους πολίτες στον δρόμο, αφού προηγουμένως τους αναγκάζει να ορκιστούν ότι θα κόψουν το κάπνισμα.

Ποιος σουλτάνος, άλλωστε, δεν θέλει να ελέγχει τα πάντα; Από τη στροφή που θα πάρει το τιμόνι της χώρας μέχρι τα πνευμόνια των ψηφοφόρων του.

Μια δοκιμή θα σας πείσει

Η ζωή, όμως, σε ένα χρυσό κλουβί έχει και τα μειονεκτήματά της. Ναι, έχουν και οι σουλτάνοι βάσανα. Η σύζυγός του, Εμινέ Ερντογάν, δεν είναι η μόνη συγκάτοικος του προέδρου. Μόνιμος ένοικος στο Λευκό Παλάτι είναι ο φόβος.

Σύμφωνα με όσα είναι γνωστά, μέσα στο Ακ Σαράι λειτουργεί ένα υπερσύγχρονο εργαστήριο ανάλυσης τροφίμων, όπου «δοκιμαστές φαγητού» —ένα επάγγελμα που τελικά δεν εξέλειψε μαζί με τη Βυζαντινή Αυτοκρατορία— ελέγχουν κάθε πιάτο για ίχνη δηλητηρίου ή ραδιενέργειας πριν αυτό φτάσει στο προεδρικό τραπέζι.

Η ασφάλεια αγγίζει τα όρια σεναρίου κατασκοπικής ταινίας. Ένα από τα γραφεία του Ερντογάν έχει κατασκευαστεί χωρίς καμία ηλεκτρική πρίζα ώστε να αποτρέπεται η πιθανή τοποθέτηση «κοριών», ενώ οι τοίχοι έχουν ειδική μόνωση που μπλοκάρει κάθε απόπειρα υποκλοπής μέσω λέιζερ ή δορυφόρου.

Στα έγκατα του λόφου, υπάρχουν καταφύγια ικανά να αντέξουν πυρηνική επίθεση, ενώ το κέντρο επιχειρήσεων με τις 143 οθόνες του, επιτρέπει στον Πρόεδρο να βλέπει ζωντανά εικόνα από κάθε γωνιά της Τουρκίας, ως άλλος «Μεγάλος Αδελφός».

Ύπνο ελαφρύ

Το πραξικόπημα του 2016 άφησε τα σημάδια του στο παλάτι, με βόμβες από τα αεροσκάφη F-16 να πέφτουν στον προαύλιο χώρο. Η απάντηση του Ερντογάν ήταν να χτίσει ένα ακόμη μνημείο για τους «Μάρτυρες», ενσωματώνοντας τον στιγμιαίο κλυδωνισμό της εξουσίας του αλλά και το τραύμα στην αφήγηση της παντοδυναμίας του.

Σήμερα, το Ακ Σαράι στέκει εκεί, φωταγωγημένο και αδηφάγο (μόνο το πρώτο εξάμηνο του 2023, τα έξοδα του παλατιού ήταν 20 φορές πάνω από τον προϋπολογισμό του 2022). Κυρίως φροντίζει ώστε ο πρώτος πολίτης της Τουρκίας να κάνει ήσυχο και ξέγνοιαστο ύπνο, γνωρίζοντας ότι το τσάι του έχει ελεγχθεί τριπλά και οι τοίχοι έχουν ακρωτηριαστεί από αυτιά.