Οταν το 1956 ο Χέρμπερτ φον Κάραγιαν ανέλαβε επισήμως τη θέση του βασικού αρχιμουσικού της Φιλαρμονικής Ορχήστρας του Βερολίνου, συγκέντρωνε όλα τα χαρακτηριστικά του σύγχρονου διευθυντή ορχήστρας του 20ού αιώνα: γεμάτος ενέργεια, χαρισματικός, οραματιστής, ήταν αφιερωμένος όχι μόνο στη μουσική αλλά στο ευ ζην γενικότερα. Ενθουσιώδης πιλότος, οδηγός σπορ αυτοκινήτων, σκιέρ και δεινός ιστιοπλόος ήταν μερικές μόνο από τις παράλληλες ιδιότητές του. Θαύμαζε από κοινού τον Αρτούρο Τοσκανίνι και τον Βίλχελμ Φουρτβένγκλερ, δυο αρχιμουσικούς πολύ διαφορετικούς μεταξύ τους, και φιλοδοξούσε να συνδυάσει τα δυνατά στοιχεία και των δύο σε ένα δικό του, προσωπικό ύφος.
Μέσα από αυτό το πρίσμα ο Κάραγιαν κατάφερε μεταπολεμικά να μετατρέψει τη Φιλαρμονική του Βερολίνου στο πιο επιτυχημένο brand της κλασικής μουσικής. Πρακτική απόδειξη της ολοένα αυξανόμενης φήμης της ήταν η ανέγερση της νέας αίθουσας συναυλιών –της γνωστής μας σήμερα Philharmonie, σχεδιασμένης από τον Χανς Σαρούν, στην Kemperplatz –την οποία η Ορχήστρα εγκαινίασε το 1963.
Την ίδια περίπου περίοδο, σε συνεννόηση με τον τότε δήμαρχο του Βερολίνου –και μετέπειτα καγκελάριο της Δυτικής Γερμανίας –Βίλι Μπραντ, ο Κάραγιαν αναζητούσε μια «βιτρίνα» για τη Φιλαρμονική του Βερολίνου, σε ένα μέρος εύκολα προσβάσιμο και ουδέτερο από τις εντάσεις του Ψυχρού Πολέμου. Στο πλαίσιο αυτό, η γενέτειρα του Κάραγιαν, το Σάλτσμπουργκ, έμοιαζε ιδανική. Αλλωστε και ο ίδιος ο μαέστρος αναζητούσε το «αντίπαλο δέος» στη Φιλαρμονική της Βιέννης που κυριαρχούσε στο διάσημο θερινό φεστιβάλ της πόλης και ταυτόχρονα ονειρευόταν να ανεβάσει τη βαγκνερική «Τετραλογία» πλήρως ελεύθερος, απαλλαγμένος από τους όποιους περιορισμούς θα μπορούσε να επιβάλει ο διευθυντής της ιστορικής διοργάνωσης που διεξάγεται τον Ιούλιο και τον Αύγουστο.
Η επιθυμία του έγινε πραγματικότητα το 1967, με το Φεστιβάλ «Πάσχα στο Σάλτσμπουργκ» που ίδρυσε ο ίδιος καταξιώνοντας το διάσημο βερολινέζικο σύνολο και ως ορχήστρα όπερας αφού πέρα από τις συναυλίες, η διοργάνωση συμπεριέλαβε και μια λυρική παραγωγή η οποία άνοιγε την αυλαία και επαναλαμβανόταν στο κλείσιμο. Τα πράγματα εξελίχθηκαν γρήγορα οδηγώντας σε ένα υψηλού επιπέδου από κάθε άποψη καλλιτεχνικό γεγονός στη διάρκεια των ημερών του Θείου Δράματος το οποίο κατάφερε να σμιλέψει αυθύπαρκτη φυσιογνωμία καθώς ουδέποτε υπήρχε η πρόθεση να αποτελέσει απλώς το «συμπλήρωμα» του θερινού φεστιβάλ. Συνακόλουθα, η συνεργασία με την αφρόκρεμα του παγκόσμιου καλλιτεχνικού στερεώματος ήταν περίπου αυτονόητη, όπως άλλωστε και η στόχευση σε υψηλού επιπέδου –και οικονομικών δυνατοτήτων –διεθνές κοινό.
Μισός αιώνας με «Βαλκυρία»
Η συμπλήρωση 50 χρόνων από την ίδρυση του φεστιβάλ το 2017 θα γιορταστεί με λαμπρότητα στο διάστημα 8-17 Απριλίου. Κύριος άξονας θα είναι η νέα παραγωγή της ανάγνωσης του Κάραγιαν επάνω στη βαγκνερική «Βαλκυρία» που παρουσιάστηκε την εναρκτήρια χρονιά. Σύμφωνα με τους διοργανωτές, σκοπός δεν είναι η «αγιοποίηση» της περιόδου εκείνης αλλά η ανάγκη να τεθούν θέματα προς συζήτηση σχετικά με την αισθητική τού χθες, του σήμερα και του αύριο.
Παράλληλα, μια έκθεση και δύο συμπόσια θα επικεντρωθούν στο όραμα του Κάραγιαν για τη διοργάνωση. Το πρόγραμμα του φεστιβάλ θα συμπεριλάβει τη σύγχρονη όπερα δωματίου «Λόενγκριν» του Σαλβατόρε Σκιαρίνο που «κλείνει το μάτι» στον Βάγκνερ: το νεο-θεσπισθέν βραβείο «Χέρμπερτ φον Κάραγιαν» του Φεστιβάλ «Πάσχα στο Σάλτσμπουργκ» θα δοθεί στον ταλαντούχο νεαρό πιανίστα Ντανίλ Τριφόνοφ (ο οποίος θα είναι και ο φιλοξενούμενος καλλιτέχνης της διοργάνωσης) ενώ πέρα από την ιστορική Staatskapelle της Δρέσδης, που είναι η resident Ορχήστρα από το 2012, περιλαμβάνονται συναυλίες τόσο της Φιλαρμονικής της Βιέννης όσο και της Φιλαρμονικής του Βερολίνου, με την υποστήριξη της Ελιέτ φον Κάραγιαν, χήρας του διάσημου μαέστρου.
Φυλάκιση έξι χρόνια μετά
Παρότι μας χωρίζουν ακόμη κάμποσοι μήνες από την επετειακή διοργάνωση, το θέμα ήρθε αυτές τις ημέρες στην επικαιρότητα στον διεθνή Τύπο για έναν λόγο άρρηκτα συνδεδεμένο και ταυτόχρονα πολύ διαφορετικό. Μόλις αυτή την εβδομάδα δύο πρώην ανώτερα στελέχη του Φεστιβάλ, ο διοικητικός διευθυντής του ως τα τέλη του 2009 και ο τεχνικός υπεύθυνος ως τον Ιανουάριο του 2010, άρχισαν να εκτίουν ποινές φυλάκισης τεσσάρων ετών έκαστος για οικονομικό σκάνδαλο που αφορά υπεξαίρεση ποσού αντίστοιχου με το 5% των χορηγιών του Φεστιβάλ, το οποίο στηρίζεται αποκλειστικά σε ιδιωτικούς πόρους…
Παρότι ο αυστριακός νόμος δεν επιτρέπει τη δημοσίευση των ονομάτων νέων κρατουμένων, οι λεπτομέρειες είναι γνωστές καθώς το θέμα είχε κάνει πάταγο διεθνώς τους πρώτους μήνες του 2010, παραμένοντας για πολύ καιρό στις σελίδες των μεγαλύτερων εφημερίδων του κόσμου, παρά τις προσπάθειες της διοίκησης της διοργάνωσης να διαφυλάξει το κύρος του φεστιβάλ.
Η υπόθεση έχει ως εξής: ο τότε διοικητικός διευθυντής του Μάικλ Ντιούιτ κατηγορήθηκε ότι διοχέτευε σεβαστό τμήμα των ποσών που κατέβαλλαν οι χορηγοί για το φεστιβάλ σε μυστικό τραπεζικό λογαριασμό δηλώνοντας ψευδή στοιχεία αναφορικά με τα έξοδα και παρουσιαζόμενος να καταβάλλει αμοιβές για υπηρεσίες οι οποίες δεν είχαν σχέση με τη διοργάνωση. Αντίστοιχες κατηγορίες βάρυναν και τον τεχνικό υπεύθυνο του «Πάσχα στο Σάλτσμπουργκ» Κλάους Κρέτσμερ, ο οποίος λίγο καιρό μετά την απομάκρυνση από τα καθήκοντά του τον Ιανουάριο του 2010 βρέθηκε βαρύτατα τραυματισμένος κάτω από μια γέφυρα κοντά στην πόλη, προφανώς ύστερα από αποτυχημένη απόπειρα αυτοκτονίας…
Από την πρώτη κιόλας στιγμή που ξέσπασε το σκάνδαλο τοπικοί παράγοντες του Σάλτσμπουργκ έκαναν λόγο για σύνθετη υπόθεση η οποία θα έπαιρνε πολύ καιρό να εξιχνιαστεί, γεγονός που αποδεικνύεται από το εύρος χρόνου ανάμεσα στη δημοσιοποίηση και στην έναρξη των ποινών. Παρότι οι χορηγοί έδειξαν εντυπωσιακή εμπιστοσύνη στη διοργάνωση, το φεστιβάλ δεν μπόρεσε να αποφύγει την μεγάλη απώλεια στον απόηχο του σκανδάλου. Μετά το Πάσχα του 2011, σε μια κίνηση που σόκαρε πολλούς, η Φιλαρμονική του Βερολίνου ανακοίνωσε την απόφασή της να τερματίσει το residency στο Σάλτσμπουργκ μετακινούμενη στο Φεστιβάλ του Baden Baden, η αίθουσα συναυλιών του οποίου είναι η μεγαλύτερη στη Γερμανία. Το κενό που δημιουργήθηκε ήρθε να καλύψει η ιστορική Staatskapelle της Δρέσδης υπό τον Κρίστιαν Τίλεμαν, νυν καλλιτεχνικό διευθυντή του «Πάσχα στο Σάλτσμπουργκ», έναν αρχιμουσικό ο οποίος συχνά αναφέρεται στη συνεργασία του με τον Κάραγιαν…
Πότε & Που
Η συμπλήρωση 50 χρόνων από την ίδρυση του Φεστιβάλ το 2017 θα γιορταστεί με λαμπρότητα στο διάστημα 8-17 Απριλίου. Κύριος άξονας θα είναι η νέα παραγωγή της ανάγνωσης του Κάραγιαν επάνω στη βαγκνερική «Βαλκυρία» που παρουσιάστηκε την εναρκτήρια χρονιά. Παράλληλα, μια έκθεση και δύο συμπόσια θα επικεντρωθούν στο όραμα του Κάραγιαν για τη διοργάνωση.
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ
